عباس یمینی‌شریف، نغمه‌سرای کودکان

 «به دست خود درختی می‌نشانم

به پایش جوی آبی می‌كشانم

كمی تخم چمن بر روی خاكش

برای یادگاری می‌فشانم

درختم كم‌كم آرد برگ و باری

بسازد بر سر خود شاخساری

چمن روید در آن‌جا سبز و خرم

شود زیر درختم سبزه‌زاریبه تابستان كه گرما رو نماید

درختم چتر خود را می‌گشاید

خنک می‌سازد آن‌جا را ز سایه

دل هر رهگذر را می‌رباید»

 توانا - شعر بالا را بسیاری‌ها شنیده‌ایم و شاید وقتی آن را می‌خوانیم خاطرات خوش کودکی و مدرسه مقابل دیدگانمان رژه برود. این شعر از «عباس یمینی شریف» است؛ آموزگار، مدیر مدرسه و نویسنده‌ی ایرانی ادبیات کودکان. عباس یمینی شریف، اول خردادماه ۱۲۹۸ در محله‌ی پامنار تهران به دنیا آمد. در ۵ سالگی وارد مدرسه شد و تابستان‌ها به مکتب می‌رفت. رفتار خشنی که در این مکتب‌خانه‌ها رواج داشت و همین‌طور محیط خشن این مراکز او را به فکر فرو برد که برای کودکان بعدها کاری بکند. یمینی‌شریف هم‌واره در زندگی‌اش از رفتار خشونت‌آمیزی که در مدرسه و مکتب نسبت به کودکان دیده بود سخن می‌گفت. او زندگی خانوادگی بسیار سختی را تجربه کرد و کودکی‌اش با سختی گذشت. در همان کودکی و نوجوانی، آشنایی‌اش با فرخی یزدی که در دربند تهران دوران تبعید خود را می‌گذراند تاثیر بسیاری بر یمینی‌شریف گذاشت. او به جد به این باور رسیده بود که باید تغییراتی در شیوه‌های آموزش به کودکان ایجاد شود.

اعتقاد او به همین نیاز به دگرگونی، موجب شد که به تالیف کتاب کلاس اول ابتدایی به نام «دارا و آذر» که سال‌ها در مدارس تدریس می‌شد بپردازد. در سال ۱۳۲۱ اولین شعری که برای کودکان سروده بود را در مجله‌ی «نونهالان» منتشر کرد. او در سال ۱۳۲۳ با ابراهیم بنی‌احمد مجله‌ای به نام «بازی کودکان» را منتشر ساخت. اشعار عباس یمینی شریف در سال ۱۳۲۴ وارد کتاب‌های درسی دوره‌ی ابتدایی ایران شد. ابتدا اشعار او در کتاب‌های درسی ابتدایی اراک منتشر شد و پس از آن در کتاب‌های درسی کلاس‌های اول و دوم و سوم کلیه‌ی دبستان‌ها وارد شد. یمینی‌شریف در سال ۱۳۲۸ به مدیریت مجلات دانش‌آموز و سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ منصوب شد در سال ۱۳۳۲ یمینی‌شریف با بورس دولتی آمریکا به آن‌جا سفر کرد و یک سال در دانش‌گاه کلمبیا به تحصیل دوره‌ی تخصصی در آموزش کودکان پرداخت و توانست فوق لیسانس بگیرد. شاید بتوان به راستی بر این امر صحه نهاد که در نیم قرن اخیر میلیون‌ها کودک ایرانی اشعار و نوشته‌های او را خوانده‌اند. یمینی‌شریف یکی از پرکارترین نویسندگان و شاعران کودکان در جهان بوده است.

او بیش از ۳۰ کتاب در این حوزه منتشر ساخت. اولین کتاب یمینی‌شریف «آواز فرشتگان» نام داشت که در سال ۱۳۲۵ منتشر شد و آخرین کتاب‌های این نویسنده‌ی کودکان، «جدال در پرتگاه توچال» و «فارسی‌ زبان ایرانیان» در سال ۱۳۶۸ و چندی قبل از مرگ او به چاپ رسید. یمینی‌شریف با در نظر گرفتن روحیات و خلقیات کودکان در قالب شعر و با زبانی ساده و آهنگین آن‌چه باید کودکان بیاموزند را به آن‌ها می‌آموخت. او در اشعارش به رفع تبعیض‌های جنسیتی بین دختر و پسر نیز می‌اندیشید:

«ما بچه‌ها قایق رانیم

پاروزنی خوب می‌دانیم

چه پسریم

چه دختریم کار که داریم خوش‌حال‌تریم»

در سال ۱۳۳۴ این نویسنده‌ی کودکان به هم‌راه هم‌سر خود به تاسیس دبستان «روش نو» همت گمارد و تا سال ۱۳۵۸ به کمک او - توران‌دخت مقومی تهرانی- به مدیریت این موسسه که یک موسسه‌ی آموزش کودکان تا مقطع راهنمایی بود مبادرت ورزید. اولین شماره‌ی مجله‌ی«کیهان بچه‌ها» در سال ۱۳۳۵ به پیش‌نهاد یمینی‌شریف و جعفر بدیعی از طرف موسسه‌ی کیهان انتشار یافت. عباس یمینی‌شریف در سال ۱۳۴۱ به دعوت توران میرهادی در تاسیس شورای کتاب کودک هم‌راهی کرد که این حمایت و هم‌راهی تا پایان عمر یمینی‌شریف ادامه داشت. هوشنگ مرادی کرمانی، نویسنده از یمینی‌شریف با عنوان «معلمی برای تمام فصول» نام می‌برد. مرادی کرمانی می‌گوید که عباس یمینی شریف معلم همه‌ی ماست. … در حقیقت «کیهان بچه‌ها» دنیای جدیدی را روی من باز کرد. … بزرگ‌ترین خدمتی که عباس یمینی‌شریف به آدم‌های مثل من کرد، این بود که سادگی، صفا و مهر و عاطفه را از طریق واژه‌ها و جمله‌های خیلی ساده و در عین حال شیرین به ما یاد داد. بعدها هم در کتاب‌های درسی نوشته‌های او را خواندیم.»

احسان یارشاطر، در «ایران‌نامه»، سال ششم، شماره بهار ۱۳۶۸ درباره‌ی عباس یمینی‌شریف چنین می‌آورد: « اگر کودکان و نوآموزان می‌خواستند از به‌ترین شاعری که می‌شناسند، مجسمه‌ای بریزند، از شاعری که عمری را وقف خدمت به تربیت آن‌ها کرده، آن شاعر، فروغ فرخزاد یا شاملو یا نیما نبود، سعدی یا پروین یا ایرج یا بهار هم نبود. آن شاعر یمینی‌شریف بود و هست.» یارشاطر در توصیف کارهای یمینی‌شریف می‌گوید که «یمینی نزدیک نیم‌قرن است برای کودکان شعر می‌گوید، شعرهای مناسب، شعرهای سنجیده، شعرهای درخور فهم کودکان و سن‌های مختلف آن‌ها، شعرهایی که هم کودکان را خوش می‌کند، هم آموزنده است و هم درس زندگی و رفتار نیکو به آن‌ها می‌دهد.» 

یارشاطر در تجلیل این شاعر کودکان می‌افزاید: «یمینی شریف به حقیقت عمر خود را با ثباتی درخور ستایش وبدون هیچ انحرافی وقف فرزندان ایران كرده است. مدیر و موسس چندین مجله مخصوص كودكان ونوجوانان بوده است. گذشته از سرودن اشعار برای كودكان، به ترجمه كتاب برای كودكان و تالیف داستان و نمایشنامه برای كودكان و نوآموزان پرداخته است و «شورای كتاب كودک» را در برنامه‌های بسیار سودمندشان مدد كرده است. فهرست آثار او به ۲۷ جلد بالغ می‌شود. گذشته از آن‌چه خود نوشته وسروده، عده زیادی از نقاشان هنرمند را از ممیز ودولو و كلانتری و غیرآ‌ن‌ها به هم‌كاری خود خوانده وبه خدمت اطفال گماشته است.» توران میرهادی، استاد ادبیات کودکان، نویسنده و متخصص آموزش و پرورش که سابقه‌ی دوستی و هم‌کاری‌اش با یمینی‌شریف به سال ۱۳۴۴ بازمی‌گردد چنین می‌گوید: «عباس یمینی شریف در مدرسه و مكتب درس خوانده است و با ابعاد اندیشه‌های خاص و عام، نو و كهنه آشناست. محیط پرورش او خیلی زود او را با افكار ضد ظلم آشنا می‌كند و چنین است كه ۵۰ سال از ۷۰ سال زندگی پربار خود را وقف كودكان و نوجوانان، یعنی بی‌دفاع‌ترین و مظلوم‌ترین افراد كشورمان می‌كند و تا لحظه‌های پایان زندگی حتی زمانی كه به مرگ می‌اندیشد، ابتدا به كودكان فكر می‌كند: من نغمه‌سرای كودكانم»

 شاید همه‌ی ما که کودکی خود را با اشعار کودکانه و انسانی یمینی‌شریف سر کردیم وقتی نام کتاب را می‌شنویم یاد این شعر می‌اُفتیم:

«من یار مهربانم

دانا و خوش زبانم

گویم سخن فراوان

با آنکه بی زبانم

پندت دهم فراوان

من یار پند دانم

من دوستی هنرمند

با سود و بی زیانم

از من مباش غافل

من یار مهربانم»

شاعر این شعر عباس یمینی‌شریف است. عباس یمینی‌شریف در ۲۸ آذرماه سال ۱۳۶۸ درگذشت. او در آخرین دو بیتی که در روزهای واپسین عمر خود و برای حک شدن بر سنگ مزار سروده است می‌گوید:

من نغمه‌سرای کودکانم

شادست ز مهرشان روانم

عباس یمینی شریفم

گیرید ز کودکان نشانم

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

من واقعا فکر می کنم در این کلاس ها فرصت یادگیری از کلاس های سنتی بیشتر است. تمام زمان کلاس به شکل مفید استفاده می شود؛ کاملا چند رسانه است؛ برنامه بسیار منسجم و دقیقی دارد؛ تکالیف خوانده می شود و در فروم همواره فرصت هم اندیشی هست؛ استادان هر دوره هم از چهره های بسیار موثرند.
- منیژه، فارغ التحصیل دوره وبلاگ نویسی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید