بدیع‌الزمان فروزانفر؛ استاد بی‌بدیل ادبیات فارسی

بدیع‌الزمان فروزانفر، از بزرگ‌ترین استادان تاریخ دانشگاه تهران

تابستان ۱۳۹۰ بود که خبر تخریب و فروش قبر استاد بدیع‌الزمان فروزان‌فر در رسانه‌ها منتشر شد. دکتر شفیعی کدکنی، شاعر و استاد ادبیات فارسی، در همان موقع در این مورد نوشت: «نمی‌دانم شما تا کنون به این نکته توجه کرده‌اید که هیچ‌ کس نمی‌داند جای به خاک‌سپاری فرخی یزدی کجا بوده است؟ … این دیگر قبر فرخی سیستانی نیست که مربوط به یازده قرن پیش از این باشد و بگویند در حمله‌ تاتار از میان رفته است. ... خواهید گفت شاید فلانی در گورستانی بوده است که اینک پارک شده است. در آن‌ صورت این پرسش تلخ‌تر به میان خواهد آمد که چرا ما این‌ چنین ناسپاس و فراموش‌کاریم. … قبر بدیع‌الزمان فروزان‌فر، بزرگ‌ترین استاد تاریخ دانشگاه تهران و یکی از نوادر فرهنگ ایران‌زمین، را به مبلغ یک میلیون تومان (در آن‌ زمان قیمت یک اتومبیل پیکان دست‌سوم) به یک حاجی‌بازاری فروختند. هیچ‌ کس این حرف را باور نمی‌کند. من خودم نیز باور نمی‌کردم، تا ندیدم. من در آن لحظه به دست و پای بمردم. ولی باور نمی‌کردم تا خودم رفتم و به چشم خویشتن دیدم. در کجای دنیا چنین واقعه‌ای، آن‌هم در پایان قرن بیستم امکان‌پذیر است؟ از چنین ملتی چگونه باید توقع حافظه‌ تاریخی داشت؟» 

سال ۱۳۰۵ به معلمی در دارالفنون و دارالمعلمین عالی منصوب شد

بدیع‌الزمان فروزان‌فر کیست که شفیعی کدکنی او را بزرگ‌ترین استاد تاریخ دانشگاه تهران و از نوادر فرهنگ ایران‌زمین می‌داند؟ محمدحسن بشرویه‌ای، که بعدها خود را جلیل ضیاء بشرویه‌ای و پس از آن جلیل فروزان‌فر و سپس بدیع‌الزمان فروزان‌فر نامید، در سال ۱۲۷۶ شمسی در یک خانواده‌ کرد در بشرویه ـ از شهرهای خراسان زاده ـ شد. پدرش آقا شیخ علی بشرویه‌ای از بزرگان منطقه‌ بشرویه و از شاهران دوره‌ مشروطه بود. برخی تاریخ‌های دیگری را برای تولد فروزان‌فر روایت کرده‌اند. احمد مهدوی دامغانی، نویسنده و پژوهشگر، تاریخ تولد فروزان‌فر را سال ۱۲۸۰ شمسی می‌داند. فروزان‌فر مقدمات را در همان بشرویه و نزد پدر و برادر بزرگ خود، ناصر قدسی، آموخته است و آن‌ گونه که خود می‌گوید، بیش‌تر قرآن را در زمان طفولیت از بر کرده است. فروزان‌فر در سن شانزده سالگی و در حالی که معمم بوده به شهر مشهد می‌رود و در کلاس درس ادیب نیشابوری حاضر می‌شود و همین‌ طور در درس روحانیان بزرگ آن زمان حاضر می‌شود. او حدود سال ۱۳۰۰ به تهران می‌رود و تحصیلات خود را در مدرسه‌ سپهسالار ادامه می‌دهد و در جوانی در همین مدرسه نیز به تدریس مشغول می‌شود.

پس از این و در سال ۱۳۰۵، فروزان‌فر به معلمی در دارالفنون و دارالمعلمین عالی منصوب می‌شود. این استاد ادبیات ایران در سال ۱۳۱۳ به معاونت دانشکده‌ معقول و منقول (الهیات)  دانشگاه تهران منصوب می‌شود. در سال ۱۳۱۴ است که هیئت ممیزه‌ دانشگاه تهران ـ که از علی‌اکبر دهخدا، نصرالله تقوی و ولی‌الله نصر تشکیل شده است ـ تالیف ارزشمند فروزان‌فر که در حوزه‌ زندگانی مولانای بلخی است را بررسی می‌کنند و به او گواهی‌نامه‌ دکترا اعطا می‌کنند.

سال ۱۳۱۳ به سمت استادی دانشسرای عالی، دانشکده‌های ادبیات و معقول‌و‌منقول دانشگاه تهران منصوب شد

این‌ گونه می‌شود که در همان سال، فروزان‌فر به سمت استادی دانشسرای عالی و دانشکده‌های ادبیات و معقول و منقول دانشگاه تهران منصوب می‌شود. فروزان‌فر از ابتدای تاسیس دوره‌ دکترای ادبیات فارسی در دانشگاه تهران، تدرس این دوره را برعهده می‌گیرد. بسیاری از دانشجویان نخبه‌ ادبیات، که بعدها منشاء اثر بسیاری در حوزه‌ فرهنگ و ادبیات ایران بودند، استاد‌راهنمایی هم‌ چون بدیع‌الزمان فروزان‌فر داشتند. بزرگانی مانند پرویز ناتل خانلری، دبیح‌الله صفا، عبدالحسین زرین‌کوب، غلام‌حسین یوسفی، محمدامین ریاحی، قدم‌علی سرامی، سید محمد دبیرسیاقی، محمدرضا شفیعی کدکنی، سیمین دانشور، جلال متنینی، سید صادق گوهرین، منوچهر ستوده و منوچهر مرتضوی از جمله‌ این بزرگان نام‌آشنا هستند.

 فروزان‌فر در سال ۱۳۴۶ از استادی دانشگاه بازنشسته شد اما همکاری او برای تدریس در دوره‌ دکترای ادبیات فارسی تا روزهای پایانی عمر او ادامه داشت. او همچنین مدتی نیز عضو مجلس سنا بود و در دوره‌ای نیز ریاست کتاب‌خانه‌ سلطنتی را برعهده داشت.

از ابتدای تاسیس دوره‌ دکترای ادبیات فارسی در دانشگاه تهران، تدرس این دوره را برعهده گرفت

پس از تاسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳، رشته‌ای به نام ادبیات فارسی در دانشگاه وجود نداشت و خواندن ادبیات فارسی همان بود که در مکتب‌خانه‌های قدیم رایج بود که برای مثال «گلستان سعدی». گاهی «کلیله‌ و دمنه» در آن مکتب‌ها خوانده می‌شد. مهدی محقق، نویسنده و ادیب، در مورد نقش بدیع‌الزمان فروزان‌فر در شکل‌گیری رشته‌ای به نام ادبیات فارسی در دانشگاه تهران چنین می‌نویسد: «پس از تاسیس دانشگاه، دانشکده‌ای به نام ادبیات خوانده شد که شعبه‌ای از آن اختصاص به زبان و ادب فارسی داشت. در این دانشکده دو تن از استادانی که سابقە‌ تحصیلات حوزوی داشتند، تدریس می‌کردند؛ یکی بدیع‌الزمان فروزانفر و دیگری جلال‌الدین همایی که اولی از حوزە‌ علمیە‌ مشهد و دومی از حوزە‌ علمیە اصفهان به دانشگاه راه یافته بودند. بدیع‌الزمان فروزانفر در مدت دو دهه تدریس خود موفق شد شاگردانی همچون محمد معین و ذبیح‌ا‌لله صفا و پرویز خانلری را تربیت کند. این نسل هر چند در عربیت و علوم اسلامی به پایە‌ استادان خود نمی‌رسیدند ولی هر کدام یکی دو زبان اروپایی را مسلط و با زبان‌های باستانی نیز آشنا بودند.»

سیمین دانشور، از شاگردان بدیع‌الزمان فروزان‌فر، که خود رمان‌نویسی مشهوری است، می‌گوید که چیزی در ادبیات فارسی بعد از اسلام نبود که فروزان‌فر نداند. دانشور معتقد است که «از نظر معلومات و تدریس، استاد فروزان‌فر بی‌بدیل بود.» از آثار بدیع‌الزمان فروزان‌فر می‌توان به «سخن و سخنوران» اشاره کرد، که کتابی است در شرح احوال و نقد و سنجش آثار ۵۵ نفر از نام‌آوران شاعری قرن سوم تا ششم هجری. این کتاب اول‌ بار در سال‌های ۱۳۰۸ و ۱۳۱۲ در تهران چاپ شد. شیفتگی فراوان فروزان‌فر به مولانا جلال‌الدین محمد بلخی موجب شد که فروزان‌فر ۴۰ سال از عمر خود را صرف تحقیق در آثار و اندیشه‌ این شاعر بزرگ کند. البته تحقیقات و پژوهش‌های فروزان‌فر بسیار جامع و کثیر است. منتخبات ادبیات فارسی (۱۳۱۳)، رساله در تحقیق احوال و زندگانی مولانا جلال‌الدین محمد مشهور به مولوی (۱۳۱۵)، تاریخ ادبیات ایران (۱۳۱۷)، فرهنگ عربی به فارسی (۱۳۱۹)، خلاصه‌ مثنوی (۱۳۲۱)، زنده‌ بیدار (حی‌بن‌یقظان)، اثر ابن‌طفیل (تصحیح) (۱۳۳۰)، احادیث مثنوی (۱۳۳۴)، کلیات شمس (۱۳۳۶-۱۳۴۸)، معارف برهان‌الدین محقق ترمذی، (۱۳۳۹)، مناقب اوحدالدین کرمانی (۱۳۴۷)، شرح مثنوی شریف در سه جلد (۱۳۴۶-۱۳۴۸) و … تعدای از آثار این استاد برجسته‌ ادبیات فارسی هستند.

سیمین دانشور: چیزی در ادبیات فارسی بعد از اسلام نبود که فروزان‌فر نداند

در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۹ فروزان‌فر بر اثر سکته‌ قلبی در تهران درگذشت. او در باغ طوطی (صحن شاه‌عبدالعظیم) به خاک سپرده شد و پس از سی سال تولیت آستان عبدالعظیم قبر این استاد برجسته را به مبلغ یک میلیون تومان فروخت.

۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۹ بر اثر سکته‌ قلبی در تهران درگذشت

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

- موانع شهری برای افراد دارای معلولیت طرحی از شاهرخ حیدری به مناسبت روز جهانی معلولان ⬇️ https://t.co/3DdenSHR1w… https://t.co/iCSMaeaY7j
Tavaana (30 minutes ago)
امروز سالگرد قتل مختاری است. فرزندش جسد او را در هجده آذر در پزشکی قانونی تشخیص داد. پیکر بی‌جان این شاعر با دو کوپ… https://t.co/gaPILPUOt1
Tavaana (54 minutes ago)
علی شکوری‌راد که دبیرکل حزب «اصلاح‌طلب» اتحاد ملت اعتراف کرد، ملت بابت ناکامی «اصلاحات» به امثال او طعنه و کنایه م… https://t.co/U6BGitDm6P
Tavaana (57 minutes ago)
از پدیده‌های قابل تامل و جالب این است که حتی روحانیون هم تاب حضور و زندگی در ایرانی که حکومت روحانیت ساخته است را ن… https://t.co/CNKjMhzHak
Tavaana (2 hours ago)
قتل‌های زنجیره‌ای و داستان نویسنده‌ای که ۲۳ سال پیش در چنین روزی ناتمام ماند. #محمد_مختاری در ۱۲ آذرماه ۱۳۷۷ در ما… https://t.co/UXhRIUKzic
Tavaana (3 hours ago)
امروز زادروز #غلامحسین_صدیقی است. مردی که پیشنهاد نخست‌وزیری را از شاه و بازرگان نپذیرفت. او در بحبوحه انقلاب دربار… https://t.co/JbqlAAb8J7
Tavaana (4 hours ago)
#اسدالله_لاجوردی در یک ویدئو: کسی که در تظاهرات شرکت کرده، بلافاصله اعدامش خواهیم کرد و کوچکترین درنگی نخواهیم کرد.… https://t.co/uTG8bnOAFA
Tavaana (12 hours ago)
'women’s studies researcher' Fereshteh Ruhafza spoke to Kayhan Newspaper about FIFA’s request to allow women into s… https://t.co/wmmrY0fstZ
Tavaana (14 hours ago)