با این قهرمان شطرنج که مسابقات جهانی شطرنج را به خاطر حجاب اجباری تحریم کرده است آشنا شوید!

 بخش پروژۀ دختران مجلۀ گلامور (Glamour)

کاری از: شِی مانس (Shay Maunz)
هفتم اکتبر 2016 (شانزدهم مهرماه 1395)

 ایران سال آینده میزبان مسابقات جهانی شطرنج زنان در تهران خواهد بود، اما نازی پایکیدزه در این مسابقات شرکت نخواهد کرد. این قهرمان بیست و دوسالۀ مسابقات قهرمانی شطرنج ِ ایالات متحدۀ آمریکا که با کوشش و پشتکار چندین ساله به چنین جایگاهی در شطرنج جهان دست یافته است، این رقابتها را که سال آینده به میزبانی ایران برگزار می شود را بدین خاطر تحریم کرده است که بر طبق مقررات پوشش و حجاب اجباری ایران او و دیگر شرکت کنندگان زن مجبور به سر کردن روسری در طول برگزاری این مسابقات در ایران هستند. پایکیدزه می گوید: «[چنین مقرراتی] باعث پایمال شدن حقوق من به عنوان یک زن است.» بدین سبب، پایکیدزه، با انتشار یک طومار اینترنتی و برطبق اساسنامۀ  فدراسیون جهانی شطرنج که هر گونه تبعیضی را مردود می شمارد از این فدراسیون خواسته است تا میزبانی مسابقات جهانی شطرنج زنان را از ایران به جای دیگری انتقال دهد. شایان ذکر است که در بیست و چهار ساعتِ نخست انتشار این طومار، دوهزار نفر  آن را امضا کردند. با این وجود، تحریم پایکیدزه واکنشهای گوناگونی را در جهان شطرنج برانگیخته است. برخی او را در این امر تشویق کرده اند، و برخی او را تقبیح کرده اند و گفته اند: «بیخود! روسری رو سرت کن!»

مجلۀ ما – مجلۀ گلامور- موفق شد که هفتۀ پیش با پایکیدزه در مورد این واکنشها و در مورد تحریم مسابقات گفتگو کند:

لطفا بفرمایید چرا تصمیم گرفتید که این مسابقات را تحریم کنید؟

پایکیدزه: من  هنگامی که شنیدم فدراسیون جهانی شطرنج میزبانی مسابقات جهانی شطرنج را به ایران اعطا کرده است براستی شوکه شدم. نخستین کاری که کردم این بود که ببینم آیا ایران قوانینش، بخصوص قوانین مربوط به حجاب اجباری، را تغییر داده است یا نه. پس از اینکه متوجه شدم ایران کماکان حقوق زنان را به شدت محدود می کند و همۀ شرکت کنندگان در این رقابتها ملزم به رعایت حجاب اجباری هستند، به این نتیجه رسیدم که اقدام فدراسیون جهانی شطرنج در اعطای میزبانی به ایران غیرقابل قبول است. به عبارت دیگر، چنین تصمیمی از سوی فدراسیون جهانی شطرنج به این معناست که شرکت کنندگان می باید میان حقوق شان و آرزوی قهرمان شطرنج جهان شدن، یکی را انتخاب کنند.

قهرمانی مثل شما با چنین تحریمی شانس شرکت در یک تورنمنت جهانی را از دست می دهد و این فداکاری بسیار بزرگی است. چرا تصمیم گرفتید دست به چنین اقدام بی باکانه ای بزنید؟

نازی پایکیدزه: من به این که بتوانم در مسابقات جهانی شطرنج زنان نمایندۀ ایالات متحدۀ آمریکا باشم بسیار افتخار می کنم و آن را مایۀ سرفرازی می دانم. همانطور که آگاهید، این مسابقات از اهمیت ویژه ای برای من برخوردارند، چرا که من یکی از تنها 64 نفری هستم که در جهان توفیق راهیابی به این مرحله را یافته اند. به خصوص، این رقابتها برای من اهمیت ویژه ای دارند چرا که من از سن شانزده سالگی برای راهیابی به این مرحله تلاش کرده ام و این نخستین باری است که به هدف خود برای رسیدن به مرحلۀ جهانی دست یافته ام. اما شرکت در این رقابتها در ایران به این معنی است که من باید به شرایط بخصوصی تن دردهم. درست از لحظه ای که من از هواپیما پا به خاک ایران می گذارم، مجبور به رعایت حجاب اجباری خواهم بود، و افزون بر این از دیگر حقوقم به عنوان یک زن نیز می باید چشم بپوشم. درست است که خیلی علاقه مندم در این مسابقات شرکت کنم ولی تن دادن به چنین چیزهایی خلاف اصول من است و غیراخلاقی است.

هدف شما از چنین اقدام کنشگرانه ای چه بود؟

نازی پایکیدزه: در آغاز، هدف اصلی من این بود که با اقدام به این تحریم فدراسیون جهانی شطرنج را وادار کنم که تصمیم خود را در اعطای میزبانی این مسابقات به ایران را تغییر دهد و فعالانه از حقوق رقابت کنندگان در این مسابقات پاسداری کند. من معتقدم که با ثابت کردن اینکه فدراسیون جهانی شطرنج با اعطای میزبانی به ایران از مقررات خود تخطی کرده است، در این امر موفق خواهم شد.

در عین حال، موضوع مورد بحث در اینجا مسالۀ تبعیض جنسیتی است که به مسابقات جهانی شطرنج و یا رقابتهای فعلی محدود نمی شود. نابرابری یک مسالۀ جهانی است و میزان نابرابری در جاهای گوناگون متفاوت است. سرکوبی زنان درایران بسیار گسترده تر از نقاط بسیاری در جهان است. البته، من از این امر آگاهم که این اقدام به خودی خود سبب نخواهد شد که ایران قوانینش را تغییر دهد، اما امیدوارم که دیگران صدای اعتراض مرا بشنوند و برای مبارزه با تبعیض متحد شوند. در اینجا باید اضافه کنم که من مرهون پشتیبانی بسیاری از ایرانیان و پیامهای پرمهر ایشان هستم که براستی در وصف نمی گنجد.

اخیرا، سکسیسم یا تبعیض جنسیتی تبدیل به موضوع بسیار داغی در جهان شطرنج شده است. آیا به گمان شما برگزاری مسابقات جهانی شطرنج زنان در جایی که حقوق زنان را به شدت محدود می کند، نوعی پسرفت در مقابل تشویق هرچه بیشتر دختران و زنان  به مشارکت در بازی شطرنج محسوب نمی شود؟ 

پایکیدزه: البته رقابتهای فراوانی وجود دارند که در آن مردان و زنان همزمان شرکت می کنند. همچنین، رقابتهای شطرنج ویژۀ زنان به طور جداگانه نیز وجود دارند که به ارتقا و گسترش شطرنج زنان و تشویق دختران به بازی شطرنج می پردازند. اما باید بگویم که اگر من به عنوان یک دختر کوچک شاهد این بودم که زنان بزرگسالی که همه در سطح قهرمانی هستند برای شرکت در مسابقات جهانی شطرنج مجبور به پوشیدن حجاب باشند، از اینکه بخواهم در زندگی آینده ام به طور حرفه ای به بازی شطرنج بپردازم حتما سرخورده می شدم.

کسانی ادعا می کنند که تغییر میزبانی مسابقات شطرنج جهان از ایران به مکانی دیگر تلاشهای زنان را برای رونق دادن به برگزاری رویدادهای عمده ورزش جهانی در ایران تضعیف خواهد کرد. پاسخ شما چیست؟

پایکیدزه: من کاملا درک می کنم که میزبانی چنین مسابقات جهانی افتخار بسیار بزرگی است و ایرانیان بسیاری هستند که به میزبانی کشورشان از چنین مسابقاتی افتخار می کنند. مقصود من از تحریم مسابقات جهانی شطرنج در ایران این نیست که اقدامات مثبتی را که برای تغییر شرایط فعلی در ایران صورت می پذیرد تضعیف کنم. اما از سوی دیگر، من به شدت بر این باورم که میزبانی یک رقابت بین المللی به وسیلۀ کشوری که همه شرکت کنندگان را مجبور می سازد از حقوق شان صرفنظر کنند نیز نادرست است. آرزو می کردم که راه روشن و بهتری برای ترویج ورزشهای زنان در ایران وجود می داشت بدون اینکه حقوق زنان شرکت کننده در این رقابتها پایمال شود.

نظر شما دربارۀ اینکه برخی معتقدند شما نمی باید از پوشیدن حجاب ناراحت باشید و در واقع پوشیدن حجاب نوعی احترام به فرهنگ ایرانی محسوب می شود، چیست؟

پایکیدزه: باید بگویم یکی از دلایلی که پس از مهاجرت (از زادگاهم گرجستان) به آمریکا به این کشور دل باختم این است که اینجا ساختۀ مهاجرانی است که از نقاط گوناگون جهان آمده اند. ایالات متحده آمیزه ای است از مردمان و فرهنگهای بی شمار که در کنار هم زندگی می کنند و رشد می کنند. من برای مردم ایران و فرهنگ ایشان احترام بسیاری قائلم. اما حجاب اجباری  یک مسالۀ فرهنگی یا مذهبی نیست. این قانونی است که در سال 1979 میلادی (1358 خورشیدی) برای محدود ساختن زنان وضع شد و زنان ایرانی از زمان وضع این قانون تا به امروز به آن اعتراض داشته اند.

منظور از اعتراض من اقدام علیه هیچ مذهب یا فرهنگ یا کشوری نیست. به عبارت ساده تر، اعتراض من به این است که فدراسیون جهانی شطرنج با اعطای میزبانی به ایران عملا زنان عضو این فدراسیون را در وضعیتی قرارداده است که باید میان از دست دادن حقوق شان و یا از دست دادن شانس شرکت کردن در مسابقات جهانی یکی را انتخاب کنند. من بر این باورم که ما نمی باید در موقعیتی قرارداده شویم که مجبور باشیم یکی از این دو را انتخاب کنیم.

گلامور: متن حاضر کوتاه شده و ویراستۀ مصاحبۀ اصلی است.

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

بنده به عنوان یک شهروند ایرانی که شاید اگر این دوره نبود، هیچ گاه حتی به سراغ  نهاد های مدنی نمی رفتم، و در کشور هم در حال حاضر هیچ موسسه ای این کار را برای ما انجام نمی داد، کمال تشکر از شما و تمامی مسولین دارم. امیدوارم دوره های بیشتری بگذارید در مباحث متنوع تر، چون واقعاً نیاز مردم  ما هست.
- آذر، فارغ التحصیل دوره مقدمه ای بر جامعه مدنی ایران

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید