فاطمه ذاکریان: از احیای هنر ۳۰۰ ساله‌ تا اشتغال‌زایی در چند روستا

آستینش را بالا زد تا هم منبع درآمدی برای خودش بسازد و هم هنری را که به آن عشق می‌ورزید حفظ و احیا کند. فاطمه ذاکریان زن پرتلاش خراشادی، کارآفرین نمونه در سال ۱۳۸۵ نتوانست ابتدا همکاری دیگران را جلب کند، اما پشتکارش باعث شد که هنر «توبافی» احیا کند و برای بیش از ۳۰۰ زن دیگر اشتغال ایجاد کند و خراشاد را به قطب پارچه‌بافی کشور مبدل کند و به زندگی‌ روستاییان رونق بدهد. 

 پارچه‌بافی یا توبافی از هنرهای دستی اصیل خراسان جنوبی است که قدمتی ۳۰۰ ساله دارد و تا چند سال پیش هیچ‌کس به فکر این هنر منسوخ شده نبود. برای بافتن پارچه به روش سنتی، توباف ابتدا مواد اولیه از قبیل پنبه، ابریشم یا کرک را تهیه می‌کند و پس از آن از این مواد نخ می‌ریسد. در مرحله بعد نخ‌های به دست آمده را می‌جوشاند و برای ضخیم کردن آن‌ها از آرد استفاده می‌کند.  سپس به کمک این پارچه‌ها و چرخ پارچه بافی، محصول نهایی به دست می‌آید. محصولی لطیف و بی‌نیاز از پیرایه‌های بدلی که تن را آرامش می‌بخشد و آب و هوای سوزان کویر را قابل تحمل می‌کند. 

فاطمه ذاکریان در خراشاد متولد شده است. سه فرزند پسر دارد که آخری بر اثر حادثه پزشکی دچار معلولیت ذهنی شده است. ذاکریان در سال ۱۳۸۳ مدیرعامل شرکت تعاونی زنان خراشاد می‌شود و تلاش می‌کند این هنر را احیا و ترویج کند. می‌گوید: «این هنر تقریبا در ۱۱ سال پیش در روستا منسوخ شده بود و مردم دیگر فعالیت چندانی در این زمینه نداشتند. در آن زمان تنها سه خانم در روستا دستگاه توبافی را داشتند که آن هم نه به طور مستمر و به صورت مقطعی کار می‌کردند. ایده احیا این هنر زمانی به ذهنم رسید که خانمی از جهاد به روستای خراشاد آمد و به دنبال حوله‌های سنتی می‌گشت و آن موقع بود که دیدم این هنر طرفدار دارد و می‌توان در این زمینه موفق بود.» 

ذاکریان درباره محصولات تعاونیشان می‌گوید: «شال سر، حوله مسافرتی، حوله نوزاد، سفره نان، دستمال جیبی، دستمال آشپزخانه، صافی، چادر شب و... محصولاتی هستند که خانم‌های روستایی می‌بافند. ویژگی پارچه‌های توبافی شده این است که از پنبه خالص هستند، جذب آب بسیار بالایی دارند و بسیار کم حجم هستند. از همه مهم‌تر اینکه پارچه‌های ما ضد حساسیت هستند، یعنی برای استفاده نوزادان، افراد سالخورده و کسانی که بیماری‌های پوستی دارند، مطبوع است. این را به شما بگویم که هر کس فقط یک بار پارچه توبافی شده خریده، مشتری همیشگی ما شده چون جنس ما خودش، خودش را معرفی می‌کند.» 

 زمانی که مدیرعامل تعاونی می‌شود، شرکت چهار میلیون بدهی داشت. خشکسالی هم به مشکلات روستا اضافه شده بود. ذاکریان تصمیم می‌گیرد که کاری برای اقتصاد خانواده‌ها انجام دهد و چه بهتر از هنر ابا و اجدادی؟ «در ابتدا با چهار نفر نیرو آغاز کردیم و نیرو‌ها هم با شرط اینکه پنهان کار کنند با ما همکاری می‌کردند زیرا کسرشان خود می‌دانستند که پارچه بافی کنند و این احساس را داشتند که مورد تمسخر دیگران قرار می‌گیرند.‌‌ همان سال، پارچه‌های بافته شده را به نمایشگاهی در تهران بردم و استقبال خوبی از آن‌ها شد و همه‌ سود حاصل را بین نیرو‌ها تقسیم کردیم و هیچ سودی را برای شرکت در نظر نگرفتیم؛ این بیشترین انرژی را به ما رساند و باعث ایجادانگیزه برای شروع به کار بانوان روستا در این رشته شد. سود دهی کار در نمایشگاه انگیزه ایجاد کرد که حتی از روستاهای دیگر برای آموزش به شرکت تعاونی مراجعه می‌کردند.»

 برای یادهی این هنر در‌‌ همان سال کلاس‌های آموزشی در روستاهای مجاور از جمله مود، چاج، بهدان، آسیابان و... برگزار کردند و روستاهای اطراف هم به جمع تولیدکنندگان توبافی اضافه شدند. این اتفاق توانست اقتصاد خانواده‌ها را تامین و خشکسالی‌ را جبران کند.  ذاکریان می‌گوید: «اقدامات انجام شده در راستای احیاء این هنر دستی در خراشاد موجب شد تا این روستا به عنوان اولین روستای هدف صنایع دستی کشور در سال ۸۶ معرفی شود.» 

احیاء و ترویج این هنر دستی بیشترین اشتغال زایی کشور در روستا‌ها را در سال‌های ۹۱ و ۹۲ داشت و بعد از تثبیت شرکت تعداد نیرو‌ها از ۷۵ نفر به ۲۸۹ نفر رشد پیدا می‌کند. مدیرعامل شرکت تعاونی زنان خراشاد بر این باور است که محصولات هنر پارچه دستی و سنتی خراشاد نه تنها در ایران شناخته شده است بلکه قابل عرضه در سطح بین‌المللی است و تولیدکنندگان می‌توانند مدرس برای علاقه‌مندان در شهر‌ها و روستاهای دیگر باشند.

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

بهترین جنبه‌ این دوره، سادگی و کاربردی بودن موضوعاتی بود که با زبانی ساده و قابل فهم تدریس شدند، به طوری که ترس من را از دروس مربوط به حوزه علوم سیاسی از بین برد و علاقه‌مند شدم که باز هم در چنین دوره‌هایی شرکت کنم و سطح دانشم را ارتقاء دهم.
- پرهام، فارغ التحصیل دوره بنیادهای دموکراسی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید