جین شارپ؛ آموزگار برجسته مبارزات خشونت پرهیز

 یکی از مشهورترین نظریه پردازان مبارزات خشونت پرهیز از دنیا رفت. «جین شارپ» که کابوس بسیاری از حکومت های دیکتاتوری جهان بود،‌ چند روز پیش در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۸ در ۹۰ سالگی در بوستون در ایالت ماساچوست آمریکا درگذشت. او که در اواخر عمر در منطقه ای کارگرنشین در بوستون زندگی می کرد و به علت مشکلات مالی، محل زندگی اش دفترش نیز بود، در ۱۹۲۸ در اوهایو در آمریکا به دنیا آمد. جین شارپ مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد خود در رشته جامعه شناسی را در سال های ۱۹۴۹ و ۱۹۵۱ از دانشگاه اوهایو دریافت کرد. در سال ۱۹۵۳ به علت امتناع از رفتن به سربازی اجباری طی جنگ کره، ۹ ماه در زندان بسر برد. از میانه های دهه پنجاه میلادی به انگلستان و سپس نروژ رفت و در آنجا به فعالیت های پژوهشی خود ادامه داد. او موفق شد در سال ۱۹۶۸، دکترای خود در نظریه سیاسی را از دانشگاه آکسفورد دریافت کند. او به آمریکا بازگشت و از ۱۹۷۲ استاد علوم سیاسی در دانشگاه ماساچوست بود. او همچنین به مدت ۳۰ سال در دانشگاه هاروارد به عنوان پژوهشگر مشغول به فعالیت و تحقیق بود.

جین شارپ بیشتر سال های عمر خود را به پژوهش درباره مبارزات بی خشونت گذراند

اما موسسه ای که جین شارپ از خود به یادگار گذاشت، موسسه ای به نام «آلبرت انیشتین» بود که در سال ۱۹۸۳ آن را پایه گذاری کرد. موسسه ای که به مطالعه پیرامون مبارزه خشونت پرهیز و ترویج آن در سراسر جهان می پرداخت. این موسسه چنانچه در وبسایت خود آورده است، خود را متعهد به «دفاع از آزادی های دموکراتیک و نهادهای دموکراتیک»، «مخالفت با ستم، دیکتاتوری و نسل کشی» و «کاهش وابستگی به خشونت به عنوان ابزار سیاسی» می داند. جین شارپ از علاقمندان انیشتین – فیزیکدان برجسته – بود. فیزیکدانی که دغدغه مبارزه علیه ظلم و دیکتاتوری داشت. آلبرت انیشتین برای نخستین کتاب جین شارپ که درباره «گاندی» نوشته شده بود، مقدمه ای نیز نگاشت. از این رو چندان عجیب نیست اگر موسسه ای که جین شارپ بنیاد می گذارد به نام این فیزیکدان باشد.

مهاتما گاندی از شخصیت های محبوب جین شارپ بود

اگرچه از جین شارپ کتاب های بسیاری به یادگار مانده است اما مشهورترین کتاب او «از دیکتاتوری به دموکراسی» است. کتابی تقریبا کوچک اما با تاثیری بسیار بزرگ. کتابی که در سال ۱۹۹۳ در برمه منتشر شد و مواد راهنمای آن علیه حکومت نظامی آن کشور نیز بکار گرفته شد. درواقع این کتاب به درخواست یک روشنفکر برمه ای نوشته شد، اما موضوعش فراتر از وضعیت برمه بود و توصیه های آن را می توان علیه تمام دیکتاتوری ها در دنیا بکار گرفت. جین شارپ در این کتاب راهکارهای مبارزه مدنی برای شکست دیکتاتوری ها را ارائه می دهد. این کتاب همچنین در کشورهای صربستان، گرجستان، اوکراین، بلاروس مورد استفاده مبارزان قرار گرفته است. این کتاب آن اندازه تاثیرگذار بوده است که بعضا به عنوان یک «کتاب مقدس» برای مبارزان نام برده می شود. در سال ۲۰۱۱ نیز یک مستند به نام «چگونه یک انقلاب را آغاز کنیم؟»با تمرکز بر نوشته های جین شارپ، ساخته و منتشر شد. این مستند همچنین تاثیر این نوشته های الهام بخش بر جنبش های مقاومت مدنی در سرتاسر دنیا را نیز بررسی می کرد. این مستند برنده هشت جایزه بین المللی شد.

کتاب «از دیکتاتوری تا دموکراسی» او تاثیر فوق العاده ای بر مبارزه دموکراسی خواهانه در سطح جهانی گذاشت 

جین شارپ و ایران

 جین شارپ که در سال ۲۰۱۲ جایزه «آلترناتیو نوبل» را همراه با سه نفر دیگر دریافت کرد، در پیوند با ایران نیز نام مشهور و بحث برانگیزی بوده است. درواقع، در جریان مبارزات سال ۸۸ علیه حکومت جمهوری اسلامی، نام جین شارپ در ایران بسیار گسترده شد و حتی در کیفرخواست دادستان انقلاب علیه متهمان و بازداشت شدگان، نام او نیز مطرح شد؛ اما جین شارپ در گفتگوهایی که در سال های پس از ۸۸ با رسانه ها داشت، خود اذعان کرد که چیز زیادی درباره ایران نمی داند. درواقع نکته کلی این است که علی رغم تاثیر فوق العاده جین شارپ بر مبارزات دموکراسی خواهانه، او هیچ گاه سعی نکرد در جهت دهی به اهداف یک مبارزه در یک کشور خاص، دخالت مستقیم داشته باشد. او خود در این باره گفته بود:‌ «ما هیچ وقت به مردم هیچ کشوری نمی گوییم چه باید بکنند. این چیزیست که خودشان باید تصمیم بگیرند. ما صرفا اطلاعاتی در اختیارشان می گذاریم که در طول سال های دراز به دست آوردیم».

 اما با این وجود از چشم انداز امنیتی – سیاسی حاکم بر ایران، جین شارپ و شاگردان و همکاران او، افرادی مرتبط با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) هستند. روزنامه کیهان تهران – که مدیر مسئول آن از طرف آیت الله خامنه ای تعیین می شود – که یک بار به جین شارپ لقب «پدرخوانده روشنفکران مخملی»داده بود، درباره نقش نوشته های او در هدایت مخالفان حکومت نوشت: «طبق مستندات به دست آمده و اعترافات مستدل متهمین، وقوع این حوادث کاملا از پیش طراحی شده و طبق جدول زمان‌بندی و مراحل کودتای مخملی پیش‌رفته است، به گونه‌ای که بیش از ۱۰۰مورد از ۱۹۸مورد دستور‌العمل‌های «جین شارپ» برای کودتای مخملی اجرا گردیده است». جین شارپ درباره اتهام همکاری خود با سازمان های جاسوسی می گوید:‌«آنها مرا متهم به همکاری با سرویس های جاسوسی می کنند چون نمی توانند استدلال قابل توجهی در رد نظریات من ارائه دهند. سازمان های جاسوسی هیچوقت مرا حمایت نکردند، در واقع این موضوع مخالف نظریه من است چرا که من هر گونه دخالت خارجی را در جنبش های مسالمت آمیز مردم یک کشور عامل شکست آن می دانم».

جمهوری اسلامی آموزه های کتاب «از دیکتاتوری به دموکراسی» را خطری بزرگ برای خود می پندارد

جین شارپ طی یک گفتگو با بی بی سی فارسی، اصطلاح «جنگ نرم» را نیز درباره فعالیت های خود رد می کند. اصطلاحی که حکومت هایی چون جمهوری اسلامی درباره روش های مبارزاتی جین شارپ و امثال آن بکار می برند. او در رد چنین ادعایی گفته بود: «این جنگ نرم نیست. جنگی سخت و دشواراست که شجاعت و جسارت زیادی لازم می خواهد و می تواند به مبارزه ای بسیار قدرتمند تبدیل شود . همین که این همه حکومت آن را محکوم می کنند بیانگر این است که چقدر از این مبارزه نگران و وحشت زده اند . نباید از این موضوع تعجب کرد چون به نوعی به رسمیت شناختن قدرت مبارزه بدون خشونت است». در واقع، جین شارپ هیچ گاه امیدی واهی و مسیری آسان برای نیل به آزادی و دموکراسی نمی دهد. او در همان کتاب «از دیکتاتوری به دموکراسی»درباره چگونگی به بارنشانی مبارزات آزادیخواهانه به مسیر سخت پیش روی آن اشاره می کند و می گوید: «هرگونه جريان آزاديخواهانه مخاطرات و رنج هاي بالقوه اي به همراه دارد و براي عملي شدن نيازمنـد زمـان مـي باشـد. مطمئنـا هـيچ وسـيله اي نمي تواند پيروزي سريع را در تمامي وضعيت ها تضمين نمايد، اما انواعي از مبـارزه کـه ضـعف هـاي قابـل تـشخيص ديکتاتوري را هدف قرار مي دهند شانس بيشتري براي رسيدن به موفقيـت خواهنـد داشـت تـا انـواعي کـه تـلاش مي کنند از موضع قدرت ديکتاتور با وي بجنگند. اکنون سوال اين است که اين مبارزه چگونه بايد هدايت شود؟»پرسشی که او شاید در تمام عمر حرفه ای خود با آن درگیر بود.

 

 جین شارپ بدون شک آموزگاری درجه یک برای مبارزات خشونت پرهیز بود که آموزه هایش در غیاب او نیز تداومی انکارناپذیر خواهند داشت

 

 

 

 

 

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

بهترین جنبه این دوره این بود که در هر جلسه، مهمانی که تجربه تئوری و عملی از جنبش‌ دانشجویی در ایران داشت، تجاربش را با ما به اشتراک گذاشت که بسیار مفید بود و باعث شد مشارکت تعاملی دانشجویان در کلاس افزایش یابد.
- سپیده، فارغ التحصیل دوره کنشگری و جنبش دانشجویی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید