سوگ کارون در شب خنجرشکنان

«اشتباه ساده»؛ نامی ست که وزارت اطلاعات روی جنایت قتل حمید حاجی زاده و پسر خردسالش کارون می گذارد؛ جنایتی که به تعبیر آگاهی کرمان، انگیزه ای به بزرگی چنار می خواست و چه انگیزه ای بالاتر از قتل نویسنده سرکش و شاعر ناراضی، با اسم رمز «تهاجم فرهنگی»؟ نام حمید حاجی زاده در لیست اسامی کسانی بود که وزارت اطلاعات آنان را برای قتل نشان کرده بود. اگرچه جز چهار تن (داریوش و پروانه فروهر، محمد مختاری، محمد جعفر پوینده) هیچ گاه به صورت رسمی اتهام قتل دیگران را نپذیرفت. باورش سخت است که یک شاعر را صرفا برای سرایش شعر به قتل برسانند؛ آن هم به فجیع ترین شکل ممکن. اما واقعیت این است که چنین اتفاقی در شب اول مهر ۱۳۷۷ در کرمان به وقوع پیوست.

حمید حاجی زاده که بود؟

«حمید پورحاجی زاده» شاعر و نویسنده کرمانی که پیشه معلمی داشت و در اشعار خود متخلص به تخلص «سحر» بود، در سال  ۱۳۲۹ در روستای «بزنجان» از توابع استان کرمان به دنیا آمد. جز سال آخر دبیرستانش که در شیراز بود، باقی سال های تحصیل را در بزنجان و بافت و کرمان به مدرسه رفت و تحصیلات ابتدایی و دبیرستان خود را گذراند و در همان کرمان از دانشسرای این شهر در رشته ادبیات فوق دیپلم خود را دریافت کرد. جدای از روند عادی زندگی تحصیلی او از شیفتگان ادبیات فارسی بود و از دوران نوجوانی شعر می سرود و جوایز زیادی نیز در این راه دریافت کرد. اشعار او با صدای خودش در پیش از انقلاب اسلامی در رادیو کرمان پخش می شد و او از جمله کسانی بود که انجمن ادبی کاخ جوانان در شیراز را تشکیل داد.

Image result for ‫حمید حاجی زاده + کارون حاجی زاده‬‎

حمید حاجی زاده در آغاز جوانی

پس از انقلاب اسلامی در رشته حقوق قضایی در دانشگاه «شهید بهشتی» تهران تحصیل کرد اما با انقلاب فرهنگی بود که دانشگاه ها تعطیل شد. او که به گفته نزدیکانش از هواداران جبهه ملی بود، در پیش از انقلاب فرهنگی نیز یک ترم از تحصیل محروم شد. به گفته خواهرش: « در سال های بیکاری پشت دکه ی ساندویچ فروشی، ناشیانه ساندویچ پیچید». اما پس از بازشدن دانشگاه ها، به دانشگاه «شهید باهنر کرمان» رفت و از آن دانشگاه لیسانس ادبیات فارسی دریافت کرد و در نهایت به خدمت آموزش و پرورش کرمان در آمد و به شغل معلمی پرداخت. اما پس از مدتی از شغل معلمی تعلیق شد و پس از آنکه دوباره فراخوانده شد، به کهنوج تبعید شد.

سال های زندگی او به آرامی سپری می شد. در سال ۱۳۶۰ با خانم «روح انگیز سلطانی نژاد» ازدواج کرده بود و از این ازدواج  سه فرزند داشت؛ «اروند، ارس و کارون». نام هایی که خود نشان از علائق ایران گرایانه اش دارد. با آنکه شعر از مشغولیت های جدی او بود اما هیچگاه در طول حیات خود مجموعه شعری از خود به چاپ نرساند و تنها پس از مرگ دلخراش او بود که مجموعه شعر «کارون در من است» از او منتشر شد. او البته دستی در پژوهش هم داشت و آثاری چون «فرهنگ فولکلور بزنجان» و «تاریخچه افیون و مشاهیر تریاکی» در کنار یادگارهای ادبی او در زمره فعالیت های تحقیقی او به حساب می آیند.

Image result for ‫حمید حاجی زاده + کارون حاجی زاده‬‎

تصویری از حمید حاجی زاده (راست) به همراه برادرش محمد حاجی زاده

او در ۴۸ سالگی در ۳۱ شهریور ۱۳۷۷ و همراه با کودک ۹ ساله اش کارون به قتل رسید. قتلی به شدت دلخراش. ۲۷ ضربه چاقو به پدر وارد شد  و کارون پدر نیز که کودکانه برای دفاع از او وارد شده بود با ۱۶ ضربه چاقو جان باخت. برادر حمید حاجی زاده، «محمد پورحاجی زاده» در نوشته ای که بعدا به یاد برادر و برادرزاده اش نوشت درباره چگونگی به قتل رساندن این دو چنین نگاشت: «پزشک قانونی تعداد ضربه‌های دشنه فرو رفته در سینه برادر را 27 از زیر گلو تا زیر ناف و ضربهٔ وارده به سینه کارون را بالغ بر ۱۰ ضربه دانسته بود... آثار ضربه سخت و مشت در سر و صورت، پارگی قلب و ریه و دستگاه گوارش، بریده شدن انگشتان دست راست حمید تا روی پوست...».

«گرگ پدمک» چشمان کارون

برادر حمید و عموی کارون در نوشته خود تاکید می کند که قتل برادر و برادرزاده اش، «استادانه» طراحی شده بود اگرچه بنا به شواهد، حمید حاجی زاده دست به مقاومتی بی فایده زده بود. او در این باره می نویسد: «بنا به نظر پزشک قانونی با هر ضربه کارد حمید تیغه چاقو را می‌گرفته و قاتل می‌کشیده و برای باری دیگر فرو می‌کرده‌است که منجر به این گردیده که کف دست بشود پر از شیارهای عمیق شقاوت!...بعضی نیز که به دقت به صورت کارون نگاه کرده اند به قول روستایی های ما حالت “گرگ پدمک” را در چهره کارون دیده اند. اصطلاح “گرگ پدمک” در خصوص روبرو شدن گوسفند با گرگ به کار می رود، در این حالت وقتی که گوسفندی به ناگهان گرگ را در مقابل خود می بیند چشم هایش از حدقه می زند بیرون و هرگونه توان و حرکتی از گوسفند سلب می شود، در برابر گرگ می ایستد و گرگ راحت او را می درد».

Image result for ‫حمید حاجی زاده + کارون حاجی زاده‬‎

وقتی خبر به مادر حمید حاجی زاده می رسد، دو ماه تمام شیون می کشد و سپس دق می کند و از دنیا می رود. رییس آگاهی کرمان سعی می کند خود را از چشمان خانواده پنهان کند و بازپرس پرونده به خانواده پیغام می رساند که از دست او چیزی برنمی آید. «فرخنده حاجی زاده» - خواهر حمید - می گوید رییس آگاهی کرمان و دیگر عوامل درگیر پرونده به شدت متاثر بودند اما عملا دست بسته بودند. او می گوید وقتی کیفیت قتل را شنید درجا فهمید که این قتل انگیزه خصوصی نداشته است. نوع قتل برادر و برادرزاده اش او را یاد قتل نویسنده مقتول - احمد میرعلایی - می اندازد. با قتل داریوش و پروانه فروهر حدود دو ماه پس از قتل برادر و برادرزاده، که کیفیتی بسیار مشابه این قتل داشت، برای او ثابت می شود که این قتلی معمولی و با انگیزه خصوصی نبوده است. با پیگیری های متعدد خانواده حاجی زاده از نهادهای متعدد، وزارت اطلاعات می گوید این رخداد یک «اشتباه ساده» بوده و به خانواده پیشنهاد دریافت دیه و اعلام رضایت می دهد که خانواده رد می کنند.

«اروند پورحاجی زاده» یکی از سه پسر حمید حاجی زاده در نوشته ای که سال ها پس از قتل پدر نوشت، اذعان می کند که پدر او از اردیبهشت ۷۷ دچار تب و تابی عجیب شده بود: «اردیبهشت ۷۷ بود، آشفته بود و پریشان. تا به حال بابا را اینگونه ندیده بودم. از کسی که هیچ وقت دوری همسر و فرزندانش را تاب نمی آورد جمله ای شنیدم که با آن که سن و سال کمی که داشتم هم عجیب بود. در ذهنم حلاجی نمیشد که چرا گفت: "می‌خواهم یک جایی خانه ای بگیرم که هیچکس از من خبر نداشته باشد و جایش را هم هیچکس بلد نباشد". چند روز بعد تمام کتابهای کتابخانه را به همراه دستنوشته هایی که هنوز چاپ نکرده بود با یک وانت به جایی دیگر منتقل کرد و نگفت به کسی که کجا برده».

تا اینکه حدود پنج ماه پس از آن تب و تاب پدر در اردیبهشت، او به همراه کوچک ترین فرزندش - کارون - به صورت وحشیانه به قتل می رسند. در روزهای پس از این رخداد بود که خانواده می فهمند این قتلی معمولی نبوده است و انگیزه های سیاسی داشته است؛ چنانکه اروند در همان دلنوشته خود اینگونه می آورد: «چند روز بعد از دفن پدر ،عمو محمد کنارم نشسته بود و گفت ممکن است قتل پدرت سیاسی باشد و من پرسشگرانه نگاهش می کردم. وقتی بازپرس پرونده می گفت این قتل انگیزه ای به بزرگی چنار می‌خواهد و وقتی سرهنگ پوررضاقلی، رییس وقت آگاهی کرمان در برابر سوال های ما سرش را پایین می انداخت هنوزم نفهمیده بودیم اصل ماجرا چیست. بیشتر از دوماه از قتل بابا و کارون گذشته بود که گفتند آقای مختاری مفقود شده. او به مراسم ختم بابا آمده بود. چندین روز بعد هم آقای پوینده ناپدید شد و بعد آقای فروهر و خانم اسکندری کشته شدند. اینجا آخر خط ابهام قتل حمید و کارون پور حاجی زاده بود».

Image result for ‫حمید حاجی زاده + کارون حاجی زاده‬‎

فرخنده حاجی زاده» نیز  که خود نویسنده و هنرمند است اذعان می کند که برادرش از مدت ها قبل از آن شب شوم دچار غم و افسردگی بود. او تصریح می کند که «سکوت» و «انزوا» از جمله حالات غالب بر رفتار برادرش در «سال های آخر زندگی» بود. او تلویحا می گوید که برادرش که در دهه ۵۰ شور ادبی داشت و از «چهره های شناخته شده ادبی» بود، در سال های پس از انقلاب اسلامی دیگر آن شور و شوق را از دست داده بود؛ با اینکه در سال های ۵۶ و ۵۷ «از سینه چاکان انقلاب» بود.

به گفته فرخنده حاجی زاده، برادرش با «بی مهری و بی عدالتی» ویران شده بود و آن اندازه دچار افسردگی حال بود که هیچگاه تصمیم نگرفت اشعارش را منتشر کند: «در آخرین دیدارمان که یک ماه قبل از قتلش در تهران بود، من به او التماس کردم، مجموعه ای از شعرهایش را که روی هم انبار می شد و فقط به صورت شفاهی برای دوستان و شاگردانش خوانده می شد، برای چاپ به من بدهد. حمید رفت که هم تقاضای انتقال به تهران بدهد و هم مجموعه ای از شعرهایش را برای چاپ انتخاب کند. از همسر و بچه هایش شنیدم که مجموعه اش را برای چاپ آماده کرده بود. مجموعه ای که ما هرگز ندیدیم. تنها از پزشک قانونی شنیدیم که تعداد زیادی شعر در اطراف رختخوابی که قتلگاهش بود، به خون آغشته بود…».

شب خنجرشکنان

اگرچه ادعایی بی تحقیق و بدون قابلیت راستی آزمایی ست، اما شاید بتوان دلانه این سخن را مطرح کرد که این غزل از حمید حاجی زاده، پیش بینی قتلی بوده است که سراغش آمد؛ انگار او انتظار قاتلان را می کشید که در قالب غزل زیر سروده بود: «آخر ای خنجر مردم کش بیگانه پرست / خوش نشستی به تنم در شب خنجرشکنان»




رفتم از کوچه اندیشه برون سر شکنان

 

خسته دل، سوخته جان، با دل باورشکنان

نیست در گوهر پاکم خلل از کینه ولی

 

دلم آشفته شد از غفلت گوهر شکنان

چه هنر بت‌شکنی تا بود آزر بتگر

 

خود بخود بت نبود تا بود آزر شکنان

خبر مرغ قفس را به چمن خواهم برد

 

گر گذشتم به سلامت زبر پر شکنان

بر در بسته میخانه به حسرت دیدم

 

در دلم می‌شکند خنجر ساغر شکنان

و  نه خاری زدل خسته من کس نگرفت

 

که شکستند پر رفتنم این پر شکنان

آخر ای خنجر مردم کش بیگانه پرست

 

خوش نشستی به تنم در شب خنجرشکنان

پاس ما مردم آزاده بدارید که ما

 

تاج برداشته‌ایم از سر افسرشکنان

 

 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

RT @jilabani: #مریم_اکبری_منفرد قدیمی ترین زندانی سیاسی در بند زنان اوین است.امسال دهمین نوروزش را در زندان می گذراند. عاشورای 88 که بازداش…
Tavaana توانا (30 minutes ago)
بخش‌های بزرگی از استان گلستان بدلیل تخریب جنگل‌ها و بستر رودها زیر آب رفته و هزاران نفر را آواره کرده ولی مانند تما… https://t.co/7TdlmzXX03
Tavaana توانا (1 hour ago)
سفر نوروزی خانواده #اسماعیل_عبدی اسماعیل عبدی در کنار فرزندانش نیست کم نیستند فرزندانی که به‌خاطر برخورد ظالمانه‌ی… https://t.co/ZUcKfJQQl3
Tavaana توانا (2 hours ago)
۲۲ مارس از سوی متحد به عنوان روز جهانی آب نام‌گذاری شده است. موضوع #روز_جهانی_آب در سال ۲۰۱۹ اینگونه انتخاب شده اس… https://t.co/6seiyZ6DPc
Tavaana توانا (3 hours ago)
Be sure to get acquainted with all of Tavaana’s #Nowruz programs this year! From travel destinations, to Nowruz cel… https://t.co/kwhktItDSt
Tavaana توانا (13 hours ago)
ایران جزو شش کشوری‌ست که جنگل‌ها در آن رو به نابودی است. #روز_جهانی_جنگل https://t.co/xCPXuohd4O
Tavaana توانا (13 hours ago)
#Nowruz is IRAN's main holiday, hence regime's antipathy to its pre-Islamic heritage: 1. Roads blocked to Pasargada… https://t.co/UZGsVcQ5Kj
Tavaana توانا (14 hours ago)
#احسان_یارشاطر به معنای واقعی کلمه یک دانشمند بود. دانشمندی که دانش گسترده و پشتکار تماشایی خود را با عشق مثال‌زدنی… https://t.co/N9y3xw2cEQ
Tavaana توانا (14 hours ago)