مریم زندی، از پشت ِ دوربین ِ عکاسی‌اش

توانا- پس از انتخابات مناقشه‌برانگیز سال ۸۸ و سرکوب ِ خونین معترضان، عکاسان نیز از خشونت ِ لجام‌گسیخته‌ی حکومت مصون نبودند. بسیاری از عکاسان که قصد داشتند به دلایل حرفه‌ای خود روایت‌گر ِ تصویری حوادث باشند یا بازداشت شدند و یا مورد ضرب و شتم قرار گرفتند و یا مجبور شدند خانه و کاشانه‌ی خود را رها کنند و آواره ی جهان بشوند.مریم زندی یکی از عکاسانی بود که بازداشت شد  و پس از بازجویی و انگشت‌نگاری آزاد شد.یک سال پس این حوادث خونین و در خرداد ۱۳۸۹، مریم زندی، دبیر انجمن ملی عکاسان ایران در نامه‌ای به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت ِ احمدی‌نژاد از دریافت یک نشان دولتی با عنوان «مدرک درجه‌ی یک هنری» خودداری کرد.

مریم زندی در بخشی از نامه‌ی خود به سیدمحمد حسینی نوشت: «متاسفانه در حالی که تعدادی از عکاسان ایرانی فقط به جرم عکاسی، یعنی انجام وظیفه‌شان، مورد ضرب‌وشتم و زندان قرار گرفته‌اند و در زندان یا بیرون منتظر احکام‌شان هستند و تعدادی از عکاسان حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای ما از ترس جان، سرگردان در اقصی نقاط دنیا و در شرایط بسیار نامناسب هستند و در حالی که من حتی از دست‌گرفتن دوربینم در خیابان باید بترسم و امکان انتشار کتاب عکس خود و بعضی از همکارانم بدون سانسورهای سلیقه‌ای میسر نمی‌باشد، در چنین شرایطی برای گرفتن این مدرک دلیل و اشتیاقی در خود احساس نمی کنم.» رضا دقتی عکاس ساکن پاریس در نامه‌ای خطاب به مریم زندی اقدام او در نپذیرفتن «مدرک درجه‌ی یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را ستایش کرد. او در نامه‌ی خود با عنوان «چنین است رسم بزرگان هنر» آورد که «رد مدرک درجه یک هنری این دولت ِ ننگ، نشان بارز پای‌بندی‌ات به رهایی و ناوابستگی هنرمند است.» مریم زندی پیش از این نیز در انتشار عکس‌هایش با مانع سانسور روبه‌رو شده بود. انتشار عکس‌های «انقلاب ۵۷»از زمره کارهای زندی بود که با مشکل رو‌به‌رو شد. ممیزان از او خواسته بودند که از انتشار برخی عکس‌های مربوط به انقلاب ۵۷ بپرهیزد.

زندی در مورد این عکس‌ها گفته بود: «این اداره از من خواسته که عکس‌های انقلاب را سانسور کنم. این اداره خواستار حذف برخی از عکس‌ها شده است که من با این جریان کاملا مخالفم.» مریم زندی پس از آمدن دولت اعتدال حسن روحانی و در سال ۱۳۹۲ نیز نامه‌ای نوشت و این‌بار مخاطب نامه رئیس ِ دولت جمهوری اسلامی، حسن روحانی بود. او در این نامه گفت که وزارت کشور من را مجبور به استعفا کرده است. مریم زندی در بخشی از این نامه چنین می‌نویسد: در طول ۳۵ سال کار عکاسی حرفه ای‌ام به‌عنوان تنها زن عکاس حرفه‌ای ایران که تمام جریانات انقلاب۵۷ ‌را (در حدود ۲ سال) عکاسی کرده و به عنوان کسی که به تنهایی آرشیو منحصر به فردی از ‌بزرگان و هنرمندان و‌تاثیرگذاران هنر و سیاست در این مرز و بوم تهیه کرده (که ادای دین من بوده به فرهنگ‌ میهنم) نه تنها هرگز کمک و همراهی با من نشده بلکه در هر‌مقطع با مشکلات و موانع بسیار‌ روبرو‌ شده‌ام.» مریم زندی در این نامه با اشاره به بازداشت و فشارهایی که متحمل شده است می‌آورد: «جناب آقای روحانی! من عکاسم، قاضی نیستم! عکاسی برای من حرفه، هنر ووظیفه است. ایمان دارم که عکس‌هایم از وقایع اجتماعی ایران، اسنادی برای ملت ما و نسل‌های آینده است و تاریخ قضاوت خواهد کرد که من تا چه اندازه به وظیفه‌ی فرهنگی خود عمل کرده‌ام. همانطور که در تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ و تمام وقایع انقلاب ‌‌در خیابان بودم و عکاسی می‌کردم (که عکس‌هایش‌ سال‌هاست‌‌ در‌ محاق ‌سانسور وزارت‌ ارشاد قرار گرفته). همان‌طورکه در پیروزی شما در خرداد ۱۳۹۲ بین مردم بودم واز شادی آن‌ها عکاسی می‌کردم، هراتفاقی که در میهن من بیفتد من موظف به ثبت آن هستم . طی نامه شماره ۳۹۰۰۴ به تاریخ‌ ۱۳۹۲/۳/۲۳‌وزارت کشور، صدور پروانه تأسیس برای انجمن صنفی عکاسان ایران  (تنها NGO عکاسی فراگیر ایران) ‌منو ط‌به حذف! من‌ازهئیت مدیره انجمن شده است. انجمنی که من از موسسان آن بوده‌ام و‌در اولین ‌و تنها مجمع عمومی آن بالاترین تعداد رأی را داشته ام و حدود ۹ سال مسئولانه و مشتاقانه انرژی و وقتم رابه امید ارتقای جامعه و هنر‌عکاسی، درآن صرف کرده‌ام. اکنون چون اعتراضات، دلایل و نامه‌نگاری‌های من به مسئولین، در این مدت به جایی نرسیده ومن به‌خاطر موقعیت انجمن عکاسان ایران، ‌مجبور به استعفا هستم و حتی نمی‌دانم ازچه مرجعی و به‌خاطر چه جرمی قرار است مجازات واز حقوق اجتماعی خود محروم شوم، به آخرین امیدم یعنی نوشتن این نامه متوسل شده‌ام.»

مریم زندی

مریم زندی، عکاس ایرانی، متولد بیستم دی‌ماه ۱۳۲۵ در شهر گرگان است. او دارای مدرک لیسانس از دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران است. او از اعضای هیئت موسسان انجمن ملی عکاسان ایران است که در سال‌های اخیر به عنوان پرکارترین عکاس ایرانی شناخته می‌شود. انتشار مجموعه‌ی پرتره‌هایش از بازی‌گران سینما و تئاتر و نویسندگان و شاعران در چند جلد که عنوان «چهره‌ها» بر خود دارد توانست به عنوان چهره‌ای مشهور در عکاسی ایران بدرخشد. از آثار مریم زندی می‌توان به «ترکمن و صحرا» ۱۳۶۲ که مجموعه عکس‌های سیاه و سفید است، «تک‌چهره نویسندگان در کتاب آنتولوژی داستان‌نویسی در ایران»، «عکاشی»(نقاشی روی عکس» که کار مشترک با ابراهیم حقیقی است)، «ایران! گل محبوب من!» مجموعه عکس گل و طبیهت ایران، «آبی با خط قرمز» مجموعه عکس‌ رنگی و «انقلاب ۵۷» اشاره کرد. علی دهباشی، سردبیر و مدیر مسئول مجله‌ی بخارا در صدونودویکمین شب مجله‌ی بخارا که به بزرگ‌داشت مریم زندی اختصاص یافته بود، زندی را بین عکاسان ایران یک استثنا دانست.

 

دهباشی در توصیف کارهای مریم زندی چنین می‌گوید: «ما به عنوان مجله‌ی کِلک و بعد بخارا این شانس و اعتماد را از سوی خانم مریم زندی داشتیم که روی جلد بسیاری از شماره‎ها و همچنین در داخل مجله از کارهای هنرعکاسی ایشان بهره‎مند باشیم. خانم زندی در بین هنرمندان عکاس ما یک استثناست. می‎پرسید چرا استثناست؟ با کمی بررسی در زندگی ایشان پی می‎بریم که از سنین نوجوانی وارد محیط فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دوران خود بودند و در عین آن که در یک سال‎هایی حضوری بسیار علنی و صریح در مسائل اجتماعی داشتند، آن هم به واسطه‌ی آشنایی‎هایی که در سر راه زندگی‎شان قرار گرفته بود، اما همواره مستقل باقی ماندند. در سال‎هایی که اصلا رسم نبود که عکاسی از چهره‏‌های سرشناس فرهنگی و ادبی به این صورت که ایشان انجام دادند، انجام شود این کار را آغاز کردند. نه در آتلیه با نورپردازی بل‌که در محیط طبیعی نویسنده یا هنرمند، در میان فضایی که با آن زندگی می‌‏کند. پشت میز کار، یا در کتاب‌خانه، اتاق مهمان‌خانه. و این کار در مجموع شد یک دوره از حضور فرهنگی و ادبی جامعه‌ی ما در طول دو دهه و بعد کتاب پرتره‎‏های نقاشان و بعد هنرمندان سینما. کافی است مروری بر کتاب‌‏های چهره‏‌ها در زمینه‌ی ادبیات، نقاشی و سینما بیاندازیم، با یک دوره از تاریخ و فرهنگ و هنر ایران روبرو می‎شویم. زنده‏‌یاد کریم امامی این بخش از کارهای خانم زندی را با تعبیر «پرتره ژورنالیستی» بیان کردند. به عبارت دیگر کسی روی پرتره یک نویسنده یا نقاش یا هنرمند با توجه به روحیات و موقعیت مکانی هنرمند این گونه کار نکرده بود. و این همه خارج از آتلیه یک عکاس اتفاق افتاد.» ناصر تقوایی، کارگردان مشهور سینما می‌گوید که هم‌واره مریم زندی را با دوربین عکاسی دیده است. «از زمانی که با او آشنا شدم، همیشه همراهش یک دوربین عکاسی می‌دیدم که اگر این وسیله همراهش نبود گویی چیزی از وجودش کم بود و خوشحالم که هنوز هم این یار همیشگی و جدانشدنی‌اش را همچنان بر دوشش می‌بینم ..» مریم زندی در کارنامه‌ی وزین هنری خود  نمایشگاه‌های بسیاری در داخل و خارج از ایران برگزار کرده است.

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

بنده به عنوان یک شهروند ایرانی که شاید اگر این دوره نبود، هیچ گاه حتی به سراغ  نهاد های مدنی نمی رفتم، و در کشور هم در حال حاضر هیچ موسسه ای این کار را برای ما انجام نمی داد، کمال تشکر از شما و تمامی مسولین دارم. امیدوارم دوره های بیشتری بگذارید در مباحث متنوع تر، چون واقعاً نیاز مردم  ما هست.
- آذر، فارغ التحصیل دوره مقدمه ای بر جامعه مدنی ایران

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید