مجتبی عبدالله‌نژاد؛ مردی که زیاد می‌دانست ولی زود رفت

 مجتبی عبدالله نژاد (۱۳۴۸- ۱۳۹۶) - نویسنده و مترجم – در ۱۵ آذر ۱۳۹۶ در ۴۸ سالگی در تهران در پی یک حمله قلبی درگذشت.مجتبی عبدالله نژاد که زاده کاشمر بود، در جوانی برای تحصیل ریاضی به دانشگاه فردوسی مشهد رفت ولی تحصیلاتش را نیمه کاره گذاشت و تمام وقت خود را برای کار ادبی گذاشت. او در حوزه ادبیات هم ترجمه می کرد و هم مولف بود. او که دو زبان عربی و انگلیسی را در کنار احاطه اش بر زبان فارسی خوب می دانست، نخستین ترجمه اش را با عنوان «تاریخچه مختصر نقد ادبی» در سال ۱۳۶۸ و در ۲۰ سالگی منتشر کرد. «علیرضا آبیز» که از صمیمی ترین دوستان او بود درباره علاقه او به ادبیات و دست کشیدنش از تحصیل ریاضی می گوید: «با اينكه در رشته رياضي تحصيل مي كرد اما پيش خود زبان انگليسي آموخت. عشق به ادبيات به تدريج بر علاقه او به رياضيات چيره شد».

مجتبی عبدالله نژاد در ۲۰ سالگی

مجتبی عبدالله نژاد در کار شاعری نیز بود و نخستین و آخرین مجموعه شعر خود را با نام «آوازهای ماه و معادله های ریاضی» در سال ۱۳۷۲ منتشر کرد. اگرچه او به شاعری شناخته شده نیست اما این نافی علاقه بی حد او به شعر نیست. «علی قنبری» از دیگر دوستان و همدوره ای های مجتبی عبدالله نژاد در دانشگاه فردوسی درباره او می گوید: «با مجتبی صمیمی شدیم و همیشه با هم بودیم. شبانه روز. تا صبح می‌نشستیم و از ادبیات حرف می‌زدیم و کلاس‌ها را هم نمی‌رفتیم. آن روزها متفاوت بود. آدینه که منتشر می‌شد یک اتفاق بود. بخصوص وقتی شعر تازه‌ای از شاملو را داشت. یک روز برفی در مشهد از دم سلف سرویس راه افتادیم و قدم زنان خواندیم ” باید استاد و فرود آمد بر آستان دری که کوبه ندارد…”».

خود مجتبی عبدالله نژاد نیز در ابراز علاقه به «احمد شاملو» ابایی نداشت. او شاملو را در تاریخ ادبیات ایران «یگانه» می داند و بر این باور است که «چند نسل از بهترین فرزندان ایران» با شعر شاملو بزرگ و عاشق شدند و زندگی کردند. اما با این حال بر این باور است که احمد شاملو را صرفا نباید در شعر خلاصه کرد. او در این باره نوشته بود: «شعر تنها دستاورد او نبود. حتی بزرگ‌ترین دستاورد او نبود. آن‌قدر دستاوردهای بزرگ دیگری داشت که اگر هم روزی آن شعرها فراموش شود باز چیزی از ارزش و اعتبار او کم نمی‌شود. در تاریخ ادبیات ایران جایگاهی دارد که دست کسی به آن نمی‌رسد. گاهی فکر می‌کنم طبیعت چقدر سخاوتمند بود که شاملو را به ما داد».

مجتبی عبدالله نژاد در کنار فرزندش آرش که اکنون دانشجو است

اما همانطور که اشاره شد، مجتبی عبدالله نژاد بخش مهمی از وقت خود را برای کار ترجمه می گذاشت. علی رغم اینکه عمر کوتاهی داشت و چندان در این دنیا بسر نبرد، از او ترجمه های بسیار زیادی خصوصا در حوزه جنایی و کارآگاهی مانده است. خصوصا «آگاتا کریستی» نویسنده ای بود که مجتبی عبدالله نژاد برای ترجمه آثار او وقت زیادی گذاشت و رمان های بسیاری از این نویسنده نام آشنا را منتشر کرد. علیرضا آبیز درباره علاقه عبدالله نژاد به ترجمه این آثار می گوید: «عبدالله نژاد رمان كارآگاهي را ابزاري نيرومند براي شناخت جامعه مي دانست و بر اين باور بود كه اين نوع رمان در جغرافيايي خلق مي شود كه در آن جان آدميزاد صاحب ارزش است. جايي كه جان آدميزاد آنقدر ارزش دارد كه كارآگاه پليس وقت و انرژي براي دستگيري قاتل صرف كند و نيز در جايي كه عقل و علم حاكم است».برخی از ترجمه های عبدالله نژاد را می توانید در اینجا ببینید.

 مجتبی عبدالله نژاد (سمت راست تصویر) در کنار دوست ۳۰ ساله خود علیرضا آبیز

اما مجتبی عبدالله نژاد را بسیاری با کتاب ماندگار «گفت و گو با مسعود سعد سلمان»می شناسند. کتابی که عبدالله نژاد با تالیف آن اساسا به خلق یک ژانر جدید در ادبیات ایران دست زد. این اثر که تلفیقی از تخیل و پژوهش است، در قالب گفتگویی خیالی با مسعود سعد سلمان منتشر شده است؛ شاعر نامبرداری که در نیمه دوم قرن پنجم و نیمه اول قرن ششم هجری قمری زندگی کرد و به علل سیاسی دوبار به زندان افتاد و در مجموع ۱۸ سال را در زندان سپری کرد. این شاعر به حبسیه های خود مشهور است:«ز صبر و خواب چه بهره بود مرا که مرا / به درد و رنج، دل و مغز، خون و آب کنند / من آن غریبم و بی کس که تا به روز سپید / ستارگان ز برای من اضطراب کنند». یکی از منتقدان بر این باور است مجتبی عبدالله نژاد برای نوشتن این کتاب – که ۶۰ منبع مهم دارد – هرچه کتاب و خواندنی درباره مسعود سعد بود را خوانده است.

علیرضا آبیز در نقدی که درباره این کتاب در وبسایت بی بی سی فارسی منتشر کرد، نوشته است: «نویسنده در این کتاب مسعود سعد سلمان را به روزگار معاصر احضار می کند و در دو نشست نفس‌گیر پرسش های جدی و مهمی را در باره زندگی و شعر او مطرح می کند. شگرد نویسنده در بیرون کشیدن شاعر قرن ششم از زندان نای و قلعه سو و گفت و گوی مفصل با زبان امروزی و با استفاده از تعابیر رایج زمانه ما طراوت خاصی به این کتاب بخشیده است.» «عبدالحسین نیک گهر» - مترجم نامبردار ایرانی – پس از درگذشت مجتبی عبدالله نژاد و در توصیفی کوتاه از این کتاب گفت: «اگر زنده یاد مجتبی عبدالله نژادهیچ اثر دیگری پدید نیاورده بود، با همین یک اثر " گفتگو با مسعود سعد سلمان " دین اش را به زبان فارسی و به فارسی زبانان ادا کرده است.» خود عبدالله نژاد نیز درباره این اثر خود در گفتگویی گفته بود: «این ژانری است که من خودم ابداع کردم و اگر هم مشابه آن در جای دیگری از دنیا وجود داشته باشد، من خبر ندارم.»این کتاب در قالب طرح «تاریخ شفاهی ادبیات قدیم ایران» منتشر شده بود و انتشارات «هرمس» دست اندرکار آن است. از این مجموعه گفتگوهای تخیلی – پژوهشی، دو گفت و گو با «ناصرخسرو» و «سعدی» نیز آماده ورود به بازار است که عمر کوتاه عبدالله نژاد کفاف نداد، این دو کتاب را در پشت پیشخوان کتابفروشی ها ببیند.

 گفتگو با مسعود سعد سلمان از تالیفات ماندگار مجتبی عبدالله نژاد است

مجتبی عبدالله نژاد همچون بسیاری از نویسندگان ایرانی در حوزه معاش نیز درگیری های خاص خود را داشت و هیچگاه نتوانست فارغ و آسوده خاطر به تولید و ترجمه بپردازد. «علی عبداللهی» که خود شاعر و نویسنده است به این نکته تامل آفرین اشاره می کند که عبدالله نژاد علی رغم تالیف و ترجمه بسیار، هنوز درگیر غم نان بود. او در یادداشتی که به یاد مجتبی عبدالله نژاد نوشت، چنین می گوید: «مرگ او نیز می‌توانست دورتر و دیرتر روی بدهد اگر روزگار نویسندگان خلاق و اهل قلم چنین سخت نمی‌بود و همیشه نگران معاش روزمره نبودند و غم نان وادارشان نمی‌کرد... که از خوراک و استراحت و خواب خود بزنند، تا چیزی بنویسند. این تنگناها به‌خاطر رابطه نابرابر و غیرمنصفانه میان میزان کار از یک‌سو و دستاورد اقتصادی و پاداش به دست آمده از آن در آن سوی دیگر معادله است...این ها را همگی‌مان به عینه تجربه می‌کنیم و در زندگی او نیز به عینه می‌دیدیم. به‌طوری که آرزو داشت یک هفته بی‌بدهکاری و بی‌فکر معاش سر کند و آن روز و آن هفته هرگز نرسید و او رفت و دریغا که رفت و این، درد و دریغ کمی نیست».

 

 

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

بهترین جنبه این دوره این بود که در هر جلسه، مهمانی که تجربه تئوری و عملی از جنبش‌ دانشجویی در ایران داشت، تجاربش را با ما به اشتراک گذاشت که بسیار مفید بود و باعث شد مشارکت تعاملی دانشجویان در کلاس افزایش یابد.
- سپیده، فارغ التحصیل دوره کنشگری و جنبش دانشجویی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید