محمدرضاشاه، پرویز ناتل‌خانلری و صدای معلم امروز

پرویز ناتل‌خانلری، ادیب برجسته

«فرج سرکوهی» از روزنامه‌نگاران برجسته ایرانی که زمانی در ایران سردبیر نشریه «آدینه» بود - نشریه‌ای که در سال‌های پایانی دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ خورشیدی منتشر می‌شد - سال‌ها بعد در مقاله‌ای در رادیو فردا، به بیان خاطره‌ای از گفتگوی خود با «پرویز ناتل خانلری» در همین نشریه می‌پردازد که واقعیتی شنیدنی و تامل‌برانگیز را بازگو می‌کند. روایتی که با توجه به روی‌کارآمدن نظامی جدید پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ می‌تواند بسیار محل مقایسه و سنجش رویکردهای کلان آموزشی نیز باشد.

پرویز ناتل‌خانلری از روشنفکران و ادیبان برجسته‌ ایرانی در دهه ۳۰ و ۴۰ خورشیدی بود. زمانی که در دهه ۴۰ آهنگ توسعه ایران رشدی شتابان به خود می‌گیرد محمدرضاشاه از لزوم توسعه آموزش عالی و دانشگاه‌ها در کشور می‌گوید. ناتل‌خانلری که آن زمان نشریه «سخن» را می‌گرداند در نشریه خود از این تصمیم شاه انتقاد می‌کند. به گفته سرکوهی: «خانلری در سرمقاله مجله سخن با انتقاد از برنامه شاه نوشت که بودجه اندک آن روزگار را باید بیش‌تر به سوادآموزی عمومی و تاسیس مدرسه در روستاها و شهرستان‌های کوچک اختصاص داد و کمبود معلم را با طرحی ابتکاری جبران کرد، چرا که ارتقاء فرهنگی و توسعه سیاسی و اقتصادی در جامعه‌ای با اکثریت بی‌سواد ممکن نیست.»

این انتقاد به دید شاه می‌رسد؛ شاه «اسدالله علم» را نزد خانلری می‌فرستد و درباره «طرح ابتکاری» او می‌پرسد. خانلری نیز طرح «سپاه دانش» را پیشنهاد می‌کند تا جوانان دیپلمه ایرانی به جای تلف‌کردن عمر خود در سربازی اجباری، به عنوان معلم به روستاها و مناطق محروم بروند و پسران و دختران آن مناطق را باسواد سازند. این طرح با استقبال شخص محمدرضاشاه روبرو می‌شود و به خانلری پیشنهاد می‌دهد که خود او مجری این طرح شود و برای اجرایی‌سازی آن پست وزارت فرهنگ در دولت اسدالله علم را بپذیرد و این‌گونه است که یکی از منتقدان سیاست آموزشی شاه به وزارت فرهنگ می‌رسد تا ایده خود را پیاده کند. 

تصویر یکی از دختران سپاه دانش بر جلد مجله زن روز

فرج سرکوهی در مقاله خود علی‌رغم رویکرد انتقادی خود به حکومت پهلوی و دولتمردان آن حکومت، در تمجید از این ایده خانلری می‌نویسد: « به این ترتیب میلیون‌ها کودک روستایی که با طرح خانلری به مدرسه رفتند، وام مردی را به گردن دارند که علائق شعری و علمی خود را رها کرد تا مدرسه را به روستاها ببرد. جمهوری اسلامی به پاداش ارائه و اجرای این طرح خانلری را زندانی و منزوی کرد و از دانشگاه راند.»

این روایت چنان تامل‌برانگیز است که حتی حسرت فعالان حوزه حقوق معلمان را نیز بر‌می‌انگیزد. «علی پورسلیمان» که سردبیر سایت «صدای معلم» است و تلاش می‌کند این سایت را از درغلتیدن به وادی سیاست در امان بدارد و رویکرد محافظه‌کارانه و صنفی آن را حفظ کند، در مقاله‌ای که در پنجم شهریور ۱۴۰۰ می‌نویسد، ضمن بیان این روایت از ناتل خانلری، آن وضعیت را با امروز مقایسه می‌کند و از مدیران کوتوله، بی‌سواد و متملق در ساختار کنونی آموزش می‌گوید.

آقای پورسلیمان در یادداشت خود با اشاره به این روایت و ضمن تجلیل از ناتل خانلری می‌نویسد: «​​اگر این روایت مقرون به یقین باشد می‌توان این‌گونه نتیجه‌گیری کرد که "منتقد" وضعیت موجود در زمان حاکمیت پیش از انقلاب اسلامی به مقام وزارت می‌رسد. بالاترین مقام یک کشور حرفی می‌زند و شهروندی سخنان او را نقد کارشناسی می‌کند. نظام مستقر سخن او را می‌شنود. حال این وضعیت را مقایسه کنید با دورانی که در آن به سر می‌بریم. بارها شنیده و دیده‌ام، فردی که حتی می‌خواهد یک پست ساده در سیستم اداری آموزش و پرورش بگیرد صرفا به خاطر یک انتقاد ساده و یا نوشتن یک یادداشت انتقادی در فرایند "استعلام" او را رد کرده‌اند. نتیجه چه خواهد بود؟ بدیهی‌ترین و مستقیم‌ترین نتیجه چنین فضایی تمایل کلی نظام مستقر به سمت "کوتولگی" و بر مسند نشستن شبه مدیران بی‌سواد، محافظه‌کار، متملق و ریاکار خواهد بود.»

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

زندان در ایران؛ یادی از چند زندانی گمنام سیاسی و عقیدتی با حضور آرش صادقی دوشنبه ۳ آبان ساعت ۲۱:۳۰ به وقت ایران… https://t.co/Nj6DG140F9
Tavaana (9 minutes ago)
برف‌پاک‌کن‌ها را روشن کنید، از آسمان آبان خون می‌بارد طرح از رضا عقیلی @Rezacartoon https://t.co/vmPGLNub86… https://t.co/wPOEZv24pW
Tavaana (20 minutes ago)
لازم به ذکر است این خواهر دادخواه اخیرا از پرونده‌سازی علیه خود با اتهامات «توهینی به رهبری، تبلیغ علیه نظام، اجتما… https://t.co/LsOa3yP6eU
Tavaana (29 minutes ago)
فرزانه انصاری‌فر، خواهر جاویدنام فرزاد انصاری‌فر از جان‌باختگان آبان ۹۸ در بهبهان، با انتشار این ویدئو و در استوری… https://t.co/zHpFpX1kQG
Tavaana (29 minutes ago)
نوشته اینستاگرام #ارسلان_یزدانی، شهروند #بهائی که تازه با وثیقه آزاد شده را بخوانید. او شرحی از جریان بازداشت خود ن… https://t.co/7nAWa6llH8
Tavaana (52 minutes ago)
تعدادی از اسکی‌بازان به دلیل مشکل مالی امکان حضور در کمپ اتریش را از دست دادند و فدراسیون به آنها اعلام کرده برای ح… https://t.co/l2rVofk9dH
Tavaana (2 hours ago)
«از معروف‌ترین نمایشگاه‌های کتاب،نمایشگاه کتاب فرانکفورته که هر سال ماه اکتبر برگزار می‌شه.این عکس از غرفه خالی… https://t.co/DAe9hn9DQy
Tavaana (2 hours ago)
روز گذشته تصویر یک کوه که در ده سال تمام شد! در فضای مجازی مورد توجه کاربران قرار گرفت. با کمک چه کسانی افراد رانت‌… https://t.co/1K9Tg6ynQv
Tavaana (3 hours ago)