خوزستان؛ گواه ستمی که بر ایران می‌رود

در سال‌های گذشته شاهد تخریب محیط زیست در سراسر ایران بوده‌ایم و صدای اعتراض شهروندان نیز مدام شنیده شده است. در هفته پایانی تیرماه ۱۴۰۰، شاهد اعتراضات گسترده مردم خوزستان به بی‌آبی بودیم. متاسفانه حق‌خواهی آن‌ها با شلیک گلوله از طرف ماموران جمهوری اسلامی پاسخ داده شد و منجر به کشته‌شدن دست‌کم ۸ نفر در استان خوزستان و دستکم یک نفر در استان لرستان شد. در ادامه مروری می‌کنیم بر وضعیت محیط زیست ایران که اسیر مدیریتی نالایق و بی‌سواد شده است.

آنچه می‌شنوید یکی از قسمت‌های مجموعه «فریاد داد» است.

اگر آنچه برای دشت‌ها، حوزه‌های آبی، تالاب‌ها و رودخونه‌ها در خوزستان اتفاق افتاده است را به کل منابع طبیعی در همه استان‌های ایران تعمیم بدهیم، متوجه می‌شویم در صورتی‌ که یک مدیریت درست انجام نگیرد، در آینده‌ای نه چندان دور فاجعه‌ای بزرگ‌تر در حال رخ‌دادن است. 

در سال‌های گذشته شاهد تخریب محیط زیست در سراسر ایران بوده‌ایم و صدای اعتراض شهروندان نیز مدام شنیده شده است. در هفته پایانی تیرماه ۱۴۰۰، شاهد اعتراضات گسترده مردم خوزستان به بی‌آبی بودیم. متاسفانه حق‌خواهی آن‌ها با شلیک گلوله از طرف ماموران جمهوری اسلامی پاسخ داده شد و منجر به کشته‌شدن دست‌کم ۸ نفر در استان خوزستان و دستکم یک نفر در استان لرستان شد.

در ادامه مروری می‌کنیم بر وضعیت محیط زیست ایران که اسیر مدیریتی نالایق و بی‌سواد شده است.

اگر دو مستند «بادصبا» و «مادرکشی» را - که تقریبا با فاصله چهل سال از هم ساخته‌شده‌اند - دیده باشید، به‌وضوح متوجه اثرات منفی چهل سال چپاولگری، بی‌لیاقتی، غفلت و حماقت مسئولان و نهادهای جمهوری اسلامی در زمینه محیط زیست شده‌اید. شاید این سوال هم به ذهنتان خطور کند که چطور یک حکومت توانسته سرزمینی آباد از جنگل‌ها، رودها، دریاچه‌ها و تالاب‌های پرآب و مخازن انبوه از آب‌های سطحی و زیرزمینی را در طول چهل سال، به تلی از خاک و برهوتی بی‌آب و بی‌جان تبدیل کند.

سرپوش‌گذاشتن بر سوءمدیریت‌ها و نسبت‌دادن مشکلات به مسائل بی‌ربط، یکی از رفتارهای رایج مسئولان جمهوری اسلامی است. بر همین منوال هم حسن روحانی در اسفندماه سال ۱۳۹۵، از خشکسالی در خوزستان به عنوان عذاب الهی نام برد.

خوزستان در طول چهل و اندی سال حکومت جمهوری اسلامی، شاید کم‌تر روز خوشی را به خود دیده، اما تلخی‌های بسیاری را چشیده باشد. از همه مهم‌تر معضل خشکسالی و بی‌آبی که در سال جاری به اوج خودش رسیده و خشم و نفرت هر چه بیش‌تر اهالی این منطقه را برانگیخته است.

خوزستان، استانی در جنوب غرب ایران است که بزرگ‌ترین مرکز تولید نفت و گاز کشور نیز است. این استان همچنین یکی از حاصلخیزترین و پرآب‌ترین استان‌های ایران بود که پنج رودخانه پرآب از آن عبور می‌کرد. دو رودخانه از مهم‌ترین‌‌های این استان «کارون» و «کرخه» هستند که از یکدیگر مجزایند.

  

اما این دشت پرآب و سرسبز را چطور به این روز درآورده‌اند؟  

رود کارون طولانی‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه ایران بود که امروز نه تنها آبی برایش باقی نمانده بلکه به مکانی آلوده و مملو از پساب‌های صنعتی، کشاورزی و شهری تبدیل شده است. علاوه بر آن به دلیل بازگشت آب شور دریا به این رودخانه، اکوسیستم منطقه کاملا از بین رفته است.

کارون به علت کم‌آب‌شدن، توان ریزش به خلیج فارس را ندارد. به همین دلیل آب دریا، آب کارون را پس می‌زند و وارد رودخانه می‌شود. به دلیل به‌هم‌خوردن تعادل بین آب شور دریا و آب شیرین کارون نخلستان‌های آبادان، خرمشهر و اروندکنار همگی نابود شده‌اند. دلیل کم‌آبی رودخانه کارون سد‌سازی‌های بی‌حساب و کتابی است که بدون در‌نظر‌گرفتن شرایط اقلیمی و وجود املاحی که در بستر خاک این منطقه وجود دارد، انجام شده است. نمونه آن سد «گتوند» است که کارشناسان جمهوری اسلامی با افتخار ملی ازآن یاد می‌کنند.

اکنون با مشکلی که برای کارون به وجود آمده، تامین آب شرب و کشاورزی خوزستان، به دوش کرخه افتاده است. در این شرایط، مدیریت برنامه‌ریزی سدها و رودخونه‌های سازمان آب و برق خوزستان از کاهش ۷۰‌درصدی حجم مفید سد کرخه گفته است و برای تامین آب شرب برخی از استا‌ن‌های مسیر این رودخانه، اظهار ناامیدی کرده است.

تالاب هورالعظیم، که منبع انواع ماهی‌ها و محل آب‌بازی گاومیش‌هایی بود و به طبع منبع درآمد بسیاری از خوزستانی‌ها بوده هم امروزه خشک شده است. به دلیل وجود سدهای کرخه، توسعه کشاورزی در استان‌های ایلام و لرستان و همچنین خشک‌کردن از روی عمد این تالاب به دلیل کشف نفت در اون منطقه.  ماحصل این جنایات، مردن هزاران گونه ماهی و صدها رأس از گاومیش‌های دامداران بود.

توسعه نامناسب کشاورزی و کشت بی‌رویه برنج در این استان، یکی دیگر از دلایل بی‌آبی منطقه‌ است. جمیل علیزاده شایق، دبیر انجمن برنج کشور، در مورد کشت بیش‌از‌اندازه برنج و کشت محصولات نامناسب که نیاز به آب فراوانی دارند، به جای برخی از محصولاتی که نیاز کم‌تری به آب دارند سخن می‌گوید: «در سراسر کشور اراضی مناسب کشت برنج ۵۰۰ هزار هکتار است که بیش از ۴۰۰ هزار هکتار این اراضی در دو استان مازندران و گیلان قرار دارد و کم‌تر از ١٠٠ هزار هکتار آن در ١۴ استان دیگر، اما استاندار خوزستان اجازه کشت 200هزار هکتار برنج را داده است.» او همچنین با انتقاد از بی‌برنامگی وزارت جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مسئول در این زمینه، می‌گوید: «محصولاتی مانند چغندر قند، هندوانه، خربزه و نیشکر از برنج نیز آب بیش‌تری مصرف می‌کنند و در استان خوزستان هم کشت می‌شوند؛ متاسفانه تاکنون اقدام مناسبی برای محدود‌کردن کشت این محصولات در خوزستان انجام نشده است.»

شاید آلان وقت آن رسیده که بپرسیم مگر نه این است که سدسازی برای تامین آب یک کشور انجام می‌شود، پس چرا مردم روستاهای اطراف سدهای کارون آب ندارند و حتی به آب جمع‌شده در پشت سدها هم دسترسی ندارند؟  

سلیمانی دشتکی، استاندار خوزستان، در حالی که می‌گوید آب به اندازه کافی پشت سدها داریم، همزمان اعتراف می‌کند که پیش از تنش آبی بالای ۷۰۰ روستا در استان خوزستان  آب شرب نداشتند.

اما مقصر کیست و آیا جای جبرانی وجود دارد؟

پاسخ نیک آهنگ کوثربه این سوال این است که: «اگر مصرف بی‌رویه آب از شش حوزه اصلی و ۳۰ زیرحوزه آبریز رودخونه‌هایی مثل "کرخه"، "هندیجان"، "دز"،"جراحی"، "هامون"، "دریاچه نمک" و "پریشان" و "بختگان" و بسیاری از حوزه‌های دیگر که در فلات مرکزی ایران هستند را در نظر بگیریم، بیش‌تر متوجه عمق فاجعه می‌شویم. با نگاهی دقیق‌تر به آینده آبی و زیستی‌مان، به این نتیجه می‌رسیم که اگر این‌ها نباشند، هیچ آینده‌ای برای ایران نمی‌توانیم متصور شویم و در واقع دیگر ایرانی وجود نخواهد داشت.»

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

کارگاه ادبی چهارشنبه‌ها - نه کارگاه ادبی چهارشنبه‌ها هر هفته با حضور مهدی موسوی، شاعر و نویسنده، در کلاب‌هاوس توان… https://t.co/I4Rm0QbJyJ
Tavaana (11 hours ago)
ماریا منصور، خواننده جوان ایرانی، سروده‌ای از جاویدنام حمید حاجی‌زاده، شاعر و معلم کرمانی، از قربانیان قتل‌های زنجی… https://t.co/JQ1a5XSwVN
Tavaana (11 hours ago)
RT @Choobineh1353: #رشتو ایران‌ ... کشوری که هیچ نمونه دیگری ندارد و اصلا کسی باور نمی‌کند چنین جایی وجود دارد و کسانی در آن زندگی می‌کنند…
Tavaana (12 hours ago)
Both these photos have been published on state news media including Fars & Tabnak. In the left photo, the man claim… https://t.co/hcfyR1j6R4
Tavaana (12 hours ago)
«زن در نگاه #خامنه‌ای و طالبان از نظر خامنه‌ای مهمترین کار زن فرزندآوری و خانه‌داری است و مسئولیت‌های خارج از منزل… https://t.co/PHnKTYmwaH
Tavaana (15 hours ago)
RT @1500tasvir: این دو عکس هردو در خبرگزاری‌های حکومتی از جمله فارس و تابناک منتشر شده‌اند. در عکس سمت چپ فردی که در خبرگزاری فارس ادعا شده…
Tavaana (15 hours ago)
RT @IranNW: A lawyer who represents AmirHossein Moradi, a political prisoner detained for his part in the 2019 #IranProtests, said his clie…
Tavaana (16 hours ago)
او به یکی از دوستانش نوشته بود:«اگر در توانت هست بزرگی کن و یک و دویست فقط برای چهل و هشت ساعت کمکم کن تا وام ریختن… https://t.co/x9OihxANQD
Tavaana (19 hours ago)