خوزستان؛ گواه ستمی که بر ایران می‌رود

در سال‌های گذشته شاهد تخریب محیط زیست در سراسر ایران بوده‌ایم و صدای اعتراض شهروندان نیز مدام شنیده شده است. در هفته پایانی تیرماه ۱۴۰۰، شاهد اعتراضات گسترده مردم خوزستان به بی‌آبی بودیم. متاسفانه حق‌خواهی آن‌ها با شلیک گلوله از طرف ماموران جمهوری اسلامی پاسخ داده شد و منجر به کشته‌شدن دست‌کم ۸ نفر در استان خوزستان و دستکم یک نفر در استان لرستان شد. در ادامه مروری می‌کنیم بر وضعیت محیط زیست ایران که اسیر مدیریتی نالایق و بی‌سواد شده است.

آنچه می‌شنوید یکی از قسمت‌های مجموعه «فریاد داد» است.

اگر آنچه برای دشت‌ها، حوزه‌های آبی، تالاب‌ها و رودخونه‌ها در خوزستان اتفاق افتاده است را به کل منابع طبیعی در همه استان‌های ایران تعمیم بدهیم، متوجه می‌شویم در صورتی‌ که یک مدیریت درست انجام نگیرد، در آینده‌ای نه چندان دور فاجعه‌ای بزرگ‌تر در حال رخ‌دادن است. 

در سال‌های گذشته شاهد تخریب محیط زیست در سراسر ایران بوده‌ایم و صدای اعتراض شهروندان نیز مدام شنیده شده است. در هفته پایانی تیرماه ۱۴۰۰، شاهد اعتراضات گسترده مردم خوزستان به بی‌آبی بودیم. متاسفانه حق‌خواهی آن‌ها با شلیک گلوله از طرف ماموران جمهوری اسلامی پاسخ داده شد و منجر به کشته‌شدن دست‌کم ۸ نفر در استان خوزستان و دستکم یک نفر در استان لرستان شد.

در ادامه مروری می‌کنیم بر وضعیت محیط زیست ایران که اسیر مدیریتی نالایق و بی‌سواد شده است.

اگر دو مستند «بادصبا» و «مادرکشی» را - که تقریبا با فاصله چهل سال از هم ساخته‌شده‌اند - دیده باشید، به‌وضوح متوجه اثرات منفی چهل سال چپاولگری، بی‌لیاقتی، غفلت و حماقت مسئولان و نهادهای جمهوری اسلامی در زمینه محیط زیست شده‌اید. شاید این سوال هم به ذهنتان خطور کند که چطور یک حکومت توانسته سرزمینی آباد از جنگل‌ها، رودها، دریاچه‌ها و تالاب‌های پرآب و مخازن انبوه از آب‌های سطحی و زیرزمینی را در طول چهل سال، به تلی از خاک و برهوتی بی‌آب و بی‌جان تبدیل کند.

سرپوش‌گذاشتن بر سوءمدیریت‌ها و نسبت‌دادن مشکلات به مسائل بی‌ربط، یکی از رفتارهای رایج مسئولان جمهوری اسلامی است. بر همین منوال هم حسن روحانی در اسفندماه سال ۱۳۹۵، از خشکسالی در خوزستان به عنوان عذاب الهی نام برد.

خوزستان در طول چهل و اندی سال حکومت جمهوری اسلامی، شاید کم‌تر روز خوشی را به خود دیده، اما تلخی‌های بسیاری را چشیده باشد. از همه مهم‌تر معضل خشکسالی و بی‌آبی که در سال جاری به اوج خودش رسیده و خشم و نفرت هر چه بیش‌تر اهالی این منطقه را برانگیخته است.

خوزستان، استانی در جنوب غرب ایران است که بزرگ‌ترین مرکز تولید نفت و گاز کشور نیز است. این استان همچنین یکی از حاصلخیزترین و پرآب‌ترین استان‌های ایران بود که پنج رودخانه پرآب از آن عبور می‌کرد. دو رودخانه از مهم‌ترین‌‌های این استان «کارون» و «کرخه» هستند که از یکدیگر مجزایند.

  

اما این دشت پرآب و سرسبز را چطور به این روز درآورده‌اند؟  

رود کارون طولانی‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه ایران بود که امروز نه تنها آبی برایش باقی نمانده بلکه به مکانی آلوده و مملو از پساب‌های صنعتی، کشاورزی و شهری تبدیل شده است. علاوه بر آن به دلیل بازگشت آب شور دریا به این رودخانه، اکوسیستم منطقه کاملا از بین رفته است.

کارون به علت کم‌آب‌شدن، توان ریزش به خلیج فارس را ندارد. به همین دلیل آب دریا، آب کارون را پس می‌زند و وارد رودخانه می‌شود. به دلیل به‌هم‌خوردن تعادل بین آب شور دریا و آب شیرین کارون نخلستان‌های آبادان، خرمشهر و اروندکنار همگی نابود شده‌اند. دلیل کم‌آبی رودخانه کارون سد‌سازی‌های بی‌حساب و کتابی است که بدون در‌نظر‌گرفتن شرایط اقلیمی و وجود املاحی که در بستر خاک این منطقه وجود دارد، انجام شده است. نمونه آن سد «گتوند» است که کارشناسان جمهوری اسلامی با افتخار ملی ازآن یاد می‌کنند.

اکنون با مشکلی که برای کارون به وجود آمده، تامین آب شرب و کشاورزی خوزستان، به دوش کرخه افتاده است. در این شرایط، مدیریت برنامه‌ریزی سدها و رودخونه‌های سازمان آب و برق خوزستان از کاهش ۷۰‌درصدی حجم مفید سد کرخه گفته است و برای تامین آب شرب برخی از استا‌ن‌های مسیر این رودخانه، اظهار ناامیدی کرده است.

تالاب هورالعظیم، که منبع انواع ماهی‌ها و محل آب‌بازی گاومیش‌هایی بود و به طبع منبع درآمد بسیاری از خوزستانی‌ها بوده هم امروزه خشک شده است. به دلیل وجود سدهای کرخه، توسعه کشاورزی در استان‌های ایلام و لرستان و همچنین خشک‌کردن از روی عمد این تالاب به دلیل کشف نفت در اون منطقه.  ماحصل این جنایات، مردن هزاران گونه ماهی و صدها رأس از گاومیش‌های دامداران بود.

توسعه نامناسب کشاورزی و کشت بی‌رویه برنج در این استان، یکی دیگر از دلایل بی‌آبی منطقه‌ است. جمیل علیزاده شایق، دبیر انجمن برنج کشور، در مورد کشت بیش‌از‌اندازه برنج و کشت محصولات نامناسب که نیاز به آب فراوانی دارند، به جای برخی از محصولاتی که نیاز کم‌تری به آب دارند سخن می‌گوید: «در سراسر کشور اراضی مناسب کشت برنج ۵۰۰ هزار هکتار است که بیش از ۴۰۰ هزار هکتار این اراضی در دو استان مازندران و گیلان قرار دارد و کم‌تر از ١٠٠ هزار هکتار آن در ١۴ استان دیگر، اما استاندار خوزستان اجازه کشت 200هزار هکتار برنج را داده است.» او همچنین با انتقاد از بی‌برنامگی وزارت جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌های مسئول در این زمینه، می‌گوید: «محصولاتی مانند چغندر قند، هندوانه، خربزه و نیشکر از برنج نیز آب بیش‌تری مصرف می‌کنند و در استان خوزستان هم کشت می‌شوند؛ متاسفانه تاکنون اقدام مناسبی برای محدود‌کردن کشت این محصولات در خوزستان انجام نشده است.»

شاید آلان وقت آن رسیده که بپرسیم مگر نه این است که سدسازی برای تامین آب یک کشور انجام می‌شود، پس چرا مردم روستاهای اطراف سدهای کارون آب ندارند و حتی به آب جمع‌شده در پشت سدها هم دسترسی ندارند؟  

سلیمانی دشتکی، استاندار خوزستان، در حالی که می‌گوید آب به اندازه کافی پشت سدها داریم، همزمان اعتراف می‌کند که پیش از تنش آبی بالای ۷۰۰ روستا در استان خوزستان  آب شرب نداشتند.

اما مقصر کیست و آیا جای جبرانی وجود دارد؟

پاسخ نیک آهنگ کوثربه این سوال این است که: «اگر مصرف بی‌رویه آب از شش حوزه اصلی و ۳۰ زیرحوزه آبریز رودخونه‌هایی مثل "کرخه"، "هندیجان"، "دز"،"جراحی"، "هامون"، "دریاچه نمک" و "پریشان" و "بختگان" و بسیاری از حوزه‌های دیگر که در فلات مرکزی ایران هستند را در نظر بگیریم، بیش‌تر متوجه عمق فاجعه می‌شویم. با نگاهی دقیق‌تر به آینده آبی و زیستی‌مان، به این نتیجه می‌رسیم که اگر این‌ها نباشند، هیچ آینده‌ای برای ایران نمی‌توانیم متصور شویم و در واقع دیگر ایرانی وجود نخواهد داشت.»

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

خبرها از اصفهان حکایت از ادامه اعتراضات مردم، علیرغم سرکوب خشنِ روز گذشته دارد. مردم این شهر از تداوم اعتراضات در ا… https://t.co/6CnlDyU7GD
Tavaana (9 minutes ago)
سطح دغدغه روحانیت و دعوای مُلا و مداح بر سر منبر و مستمع! ادعای روحانی منبری: براساس اسناد تاریخی، CIA سازمان جاسوس… https://t.co/gvsSknXtlA
Tavaana (1 hour ago)
پیرمرد شجاع اصفهانی از خباثت روزنامه کیهان و نظایر آن اطلاع داشت که چنین حرفی زد. روزنامه کیهان امروز چنین نوشته:… https://t.co/xuqGfKXBRJ
Tavaana (2 hours ago)
شرایط زنان درایران وضعیتی ناپایدار دارد ازطرفی تحت خشونت سیستماتیک حکومتی هستندکه سرکوب زنان راقانونی می‌داند و ازط… https://t.co/CACMuIaBou
Tavaana (2 hours ago)
۷۷ درصد زنان ایرانی در دوران قرنطینه قربانی خشونت شده‌اند نتایج مطالعه‌ یکی از مراکز علمی در ایران: ۹۱.۲ درصد خشو… https://t.co/IowdzyF9YM
Tavaana (2 hours ago)
«کارون خشکید و من حرفی نزدم، آخر من خوزستانی نبودم. ارومیه خشکید و من حرفی نزدم، آخر من آذری نبودم. زاینده رود خشکی… https://t.co/uKqapTh0h0
Tavaana (3 hours ago)
حمایت قاطع #مادران_آبان از خیزش مردم اصفهان و دیگر شهرها علیه حکومت. اتحاد مادران داغدار و زنده نگه داشتن یاد فرزند… https://t.co/SRZkrRzJlk
Tavaana (3 hours ago)
از ویدئوهای روز گذشته اصفهان خلاقیت مردم در تغییر یک شعار حکومتی آنچه مشخص است، رهبر در نظام جمهوری اسلامی بالاتر… https://t.co/EzcHIECP3b
Tavaana (3 hours ago)