رضا دقتی و روایت جنگ و صلح از دریچه دوربین

رضا دقتی، عکاس-خبرنگار مشهور ایرانی

«اعتقاد خیلی خیلی قوی دارم که یکی از سلاح‌های مهم فکری برای بهبود آینده، این ارتباط از طریق عکس است. دولت‌ها به همین دلیل که من می‌گویم، می‌ترسند. چون می‌دانند که [عکس] یک قدرتی دارد که می‌تواند این‌ها را از بین ببرد. چشم و گوش مردم را باز می‌کند. همین خود چشم و گوش مردم را بازکردن، یکی از چیزهایی است که هیچ دولتی در دنیا نمی‌خواهد وجود داشته باشد. عکس این کار را می‌کند.»

این بخشی از سخنان رضا دقتی است؛ عکاس خبری ایرانی که یک چهره شناخته‌شده بین‌المللی است. او که دانش‌آموخته رشته معماری از دانشگاه تهران است، با عکاسی در روزهای منتهی به انقلاب ۱۳۵۷، تبدیل به یک عکاس خبری شد. دقتی تا کنون در بیش از صد و ده کشور جهان عکاسی کرده است و از سال ۱۹۹۱ با نشریه نشنال‌جئوگرافیک همکاری می‌کند. عکس‌های او در بسیاری از نشریات معتبر بین‌المللی مانند «نیوزویک» منتشر شده است.

از سال ۱۹۹۱ با نشریه نشنال‌جئوگرافیک کار می‌کند

او در بیش‌تر جنگ‌ها و انقلاب‌های چند دهه اخیر در جهان حضور داشته و مصائب و رنج مردمان، به‌ویژه کودکان این کشورها را در کارهایش منعکس کرده است. او همچنین به عنوان عکاس-خبرنگاری شناخته می‌شود که با ۳۰ سال سفر به برخی از کشورهای جهان، شاهد جنگ و صلح مردمان این سرزمین‌ها بوده است. بخش بزرگ فعالیت او نیز پیرامون موضوعات حقوق بشری است.

رضا دقتی در سال ۱۳۳۱ از یک خانواده اردبیلی در تبریز به دنیا آمد. از نوجوانی به طور خودآموز عکاسی را فراگرفت و سپس برای تحصیل به دانشگاه رفت. او درباره گرایش‌اش به هنر، شکل و رنگ می‌گوید: «در تبریز هنوز کودک بودم که مشغول بافتن قالی‌های ایرانی شدم. از آن زمان تا به امروز، رنگ‌ها، شکل‌ها و طرح‌های قالی همیشه در مقابل چشمانم بوده‌اند؛ آن آموزش من در ترکیب بود. سپس اولین نقاشی‌های ایرانی را که دیدم، مجذوب آن‌ها شدم. در چهارده سالگی یک دوربین عکاسی کوچک گرفتم و اولین عکس را از حیاط خانه‌مان انداختم. فکر می‌کردم عکاسی واقعا در قلب من جای دارد.»

رضا دقتی از ۲۲ سالگی به دلیل فعالیت علیه حکومت پهلوی به زندان رفت و به مدت سه سال در حبس به سر برد. او پس از اتمام تحصیلات به خارج از ایران رفت و در سطح بین‌المللی به کار عکاسی خبری مشغول شد و اکنون در کشور فرانسه زندگی می‌کند.

از ۱۴سالگی به طور خودآموز عکاسی را فراگرفت

خود او درباره آغاز کارش به عنوان یک عکاس حرفه‌ای می‌گوید: «هرگز فکر نمی‌کردم روزی یک عکاس حرفه‌ای شوم. بیست‌وپنج سال داشتم که روزی صدای تظاهرات دانشجویان را علیه شاه در خیابان شنیدم. چند دقیقه بعد، دو جیپ نظامی آمد و دانشجویان را محاصره کرد. ناگهان سربازان به طرف دانشجویان تیراندازی کردند. یکی از دانشجویان، دوربینی همراه داشت و در حال دویدن، عکس می‌گرفت. آن لحظه من نیز شروع به عکاسی کردم و روزهای بعد هم آن را ادامه دادم. یک روز در تظاهرات بزرگی در تهران، خبرنگار یک آژانس خبری فرانسه از من خواست تا برای آن‌ها چند عکس بگیرم. با این که هنوز یک عکاس آماتور بودم، این کار را کردم و نتیجه آن تعجب‌آور بود. چند روز بعد از فرانسه به من تلفن کردند و تبریک گفتند: "عکس‌های شما در پاری‌ماچ، اشترن و نیوزویک به چاپ رسیده است" و من هنوز مطمئن نبودم. چند هفته بعد با نیوزویک قراردادی امضا کردم. عکس‌هایی از جریان گروگان‌گیری برایشان فرستادم. من تنها عکاسی بودم که جلوی سفارت ایالات متحده حضور داشتم. بعدها به هنگام عکس‌برداری از جنگ ایران و عراق نیز زخمی شدم.»

دقتی بین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۷ در نشریه «تایم» به عنوان خبرنگار خاورمیانه مشغول به کار بود. در سال ۱۳۶۹ نیز به عنوان مشاور سازمان ملل در بخش کمک‌های حقوق بشری جامعه‌ بین‌الملل به افغانستان برگزیده شد. در طی این مسئولیت او در سال ۱۳۸۰ «بنیاد فرهنگی آینه» را در شهر کابل تاسیس کرد. تا کنون در قالب این بنیاد صدها دختر و پسر افغانستانی در رشته‌های مختلف روزنامه‌نگاری و عکاسی، آموزش دیده‌اند و به کار مشغول شده‌اند. همچنین هشت مجله در این بنیاد منتشر می‌شد و یک ایستگاه رادیویی در آن مشغول فعالیت بود.

در سال ۱۳۶۹ مشاور سازمان ملل در بخش کمک‌های حقوق بشری به افغانستان شد

دقتی بارها در سفرهای متعددش به افغانستان، احمدشاه مسعود ـ سیاستمدار برجسته افغان ـ را ملاقات کرد و دوستی نزدیکی با او داشت و همچنین در برخی از جنگ‌ها در کنار او بود. او بارها در مصاحبه‌های مختلف داستان این دوستی را روایت کرده است. این عکاس ایرانی در آرشیو خود مجموعه‌ای از عکس‌های احمدشاه مسعود و برخی از روزهای مبارزه او را ثبت کرده است.  

یکی از ارزشمندترین کتاب‌های رضا دقتی به نام «رضا، جنگ و صلح» در سال ۲۰۰۸ منتشر شد. کتابی که نتیجه سفرهای سی ساله‌اش به مناطق آشوب‌زده جهان است. این مجموعه در انتشارات انجمن ملی جغرافیا - نشنال جئوگرافی - به زبان‌های انگلیسی و فرانسه منتشر شده است. از دیگر کتاب‌های او می‌توان به «راه‌های موازی»، «سندباد»، «یاغی‌دلان»، «قتل عام بی‌گناهان» و «پرواز و جلوه‌گری آتش» اشاره کرد.

جوایز و نشان‌های بین‌المللی

او در طول فعالیت خود به عنوان عکاس‌ـ‌خبرنگار، جوایز بین‌المللی بسیاری را کسب کرده است. از جمله نشان شوالیه ملی لیاقت فرانسه در سال ۲۰۰۵ که به دلیل خدماتش برای احیای مطبوعات آزاد، اشاعه آزادی بیان در جهان، مبارزه برای احیای حقوق کودکان و مبارزه علیه استبداد به او تعلق گرفته است. دقتی نخستین ایرانی ست که این نشان را دریافت کرده است.

در سال ٢۰۰۶ نیز برای خدمات موثرش در روزنامه‌نگاری مدال افتخار روزنامه‌نگاری دانشگاه میسوری- کلمبیا را  به دست آورد؛ این جایزه بالاترین نشان روزنامه‌نگاری در جهان است. در همین سال همچنین جایزه پرینسیپه آستوریاس، که معتبرترین جایزه سالانه بین‌المللی اسپانیا است، را از دست ولیعهد این کشور دریافت کرد. این جایزه برای تلاش‌های او و همكارانش در زمینه «ارتباطات و انسانيت» به موسسه نشنال جئوگرافی اعطا شد. او همچنین برنده جایزه عکاسی لوسی در آمریکا در سال ۲۰۱۰ شد. این جایزه سالانه در بخش‌های مختلف عکاسی به بزرگ‌ترین عکاسان جهان تعلق می‌گیرد. رضا دقتی این جایزه را در همان روز به مردم ایران و ندا آقا سلطان، جان‌باخته اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸، تقدیم کرد. او پس از دریافت جایزه در مراسمی که در تالار تئاتر مرکزی لینکلن، در شهر نیویورک برگزار می‌شد، گفت: «حضار گرامی! ما صدای کسانی هستیم که بی‌صدایند، ما این‌جا هستیم تا جهان چشمانش را به روی دردها و جنگ‌ها نبندد. من این جایزه را به کسانی تقدیم می‌کنم که در نبرد برای جهانی بهتر حتی از اداکردن جان خود نیز دریغ نکردند. همچنین این جایزه را به شهروندان ایرانی تقدیم می‌کنم، مبارزین بی‌نام و نشان راه آزادی که توانستند از طریق تلفن‌های همراهشان تصویرهایی را به عنوان سند و مدرک ثبت کنند. با احترام ویژه به یک صدا که در ایران خاموش شد، چراکه تصمیم گرفته بود در راه آزادی و عدالت قدم بردارد؛ زن جوانی که تصویر مرگش تمامی صفحه‌ها را تسخیر کرد، او نامش ندا بود، تقدیم به ندا!»

در سال ۲۰۰۵ نشان شوالیه ملی و نشان لیاقت کشور فرانسه  را از آن خود کرد

رضا دقتی در جریان تسلط طالبان بر افغانستان در تابستان ۱۴۰۰، در مصاحبه‌ای تلویزیونی به حمایت از مبارزات مردم افغانستان علیه طالبان پرداخت. او اعتراضات مردم افغانستان ـ به‌ویژه زنان افغانستانی - علیه طالبان را میراث احمدشاه مسعود دانسته و می‌گوید: «احمدشاه مسعود از جمله کسانی بود که همیشه و همواره برابری زن‌ها را در همه موارد اجتماعی و سیاسی طلب می‌کرد و به خاطر آن می‌جنگید و می‌گفت که زن‌ها باید حقوق مساوی با مردان داشته باشند. الان می‌بینیم زن‌هایی که بیست سال پیش، طالبان این‌طور از خانه آن‌ها را بیرون کرده بودند و نمی‌گذاشتند که هیچ کاری بکنند، امروز چون شیرزنانی در خیابان ایستاده‌اند و تظاهرات می‌کنند. میراث دیگر او همین مقاومتی است که در دره پنجشیر شروع شده و وجود دارد.»

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

زندان در ایران؛ یادی از چند زندانی گمنام سیاسی و عقیدتی با حضور آرش صادقی دوشنبه ۳ آبان ساعت ۲۱:۳۰ به وقت ایران… https://t.co/Nj6DG140F9
Tavaana (9 minutes ago)
برف‌پاک‌کن‌ها را روشن کنید، از آسمان آبان خون می‌بارد طرح از رضا عقیلی @Rezacartoon https://t.co/vmPGLNub86… https://t.co/wPOEZv24pW
Tavaana (20 minutes ago)
لازم به ذکر است این خواهر دادخواه اخیرا از پرونده‌سازی علیه خود با اتهامات «توهینی به رهبری، تبلیغ علیه نظام، اجتما… https://t.co/LsOa3yP6eU
Tavaana (29 minutes ago)
فرزانه انصاری‌فر، خواهر جاویدنام فرزاد انصاری‌فر از جان‌باختگان آبان ۹۸ در بهبهان، با انتشار این ویدئو و در استوری… https://t.co/zHpFpX1kQG
Tavaana (29 minutes ago)
نوشته اینستاگرام #ارسلان_یزدانی، شهروند #بهائی که تازه با وثیقه آزاد شده را بخوانید. او شرحی از جریان بازداشت خود ن… https://t.co/7nAWa6llH8
Tavaana (52 minutes ago)
تعدادی از اسکی‌بازان به دلیل مشکل مالی امکان حضور در کمپ اتریش را از دست دادند و فدراسیون به آنها اعلام کرده برای ح… https://t.co/l2rVofk9dH
Tavaana (2 hours ago)
«از معروف‌ترین نمایشگاه‌های کتاب،نمایشگاه کتاب فرانکفورته که هر سال ماه اکتبر برگزار می‌شه.این عکس از غرفه خالی… https://t.co/DAe9hn9DQy
Tavaana (2 hours ago)
روز گذشته تصویر یک کوه که در ده سال تمام شد! در فضای مجازی مورد توجه کاربران قرار گرفت. با کمک چه کسانی افراد رانت‌… https://t.co/1K9Tg6ynQv
Tavaana (3 hours ago)