از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

فرشته روح‌افزا به عنوان «پژوهشگر حوزه زنان» به روزنامه کیهان درباره خواست فیفا برای حضور زنان در ورزشگاه گفته: اگر… https://t.co/SSyqUl2HEd
Tavaana (8 minutes ago)
تجمع معلمان در یاسوج در اعتراض به عدم اجرای طرح رتبه‌بندی و عدم اجرای طرح همسان‌سازی حقوق بازنشستگان. ۱۱ آذر ماه س… https://t.co/P3UCWK9VoG
Tavaana (21 minutes ago)
تجمع معلمان در تهران در اعتراض به عدم اجرای لایحه رتبه بندی و عدم اجرای طرح همسان سازی ، امروز پنج‌شنبه ۱۱ آذر ماه… https://t.co/tWwoS9XClK
Tavaana (2 hours ago)
فراخوان تجمع از سوی شورای هماهنگی تشکلهای صنفی معلمان در اعتراض به عدم تصویب و اجرای لایحه رتبه‌بندی فرهنگیان و نیز… https://t.co/ZQaFY2RSWq
Tavaana (4 hours ago)
بررسی علمی- ترویجی "بررسی تطبیقی نقش اختلاف قرائات از دیدگاه شیعه و سنی" در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار م… https://t.co/BnNzpp6ZMX
Tavaana (4 hours ago)
از گشت ارشاد تا تجارت فحشا در قم و مشهد. چند ازدواجِ به‌ظاهر قانونی در این استان انجام شده که ۷۵۰۰ نوزاد متولد شده‌… https://t.co/8hVjk8ujOt
Tavaana (6 hours ago)
برای کشاورزان اصفهان طرحی از البرز از مخاطبان توانا کشاورزانی که برای بدیهی‌ترین حقوق خود در کف رودخانه‌ای خشک‌ش… https://t.co/OIjIjuChuJ
Tavaana (12 hours ago)
"The Dictator and Us" - cartoon by Iman Rezaee #Isfahan #Iranprotests #No2IR https://t.co/4AjL2T1E94
Tavaana (14 hours ago)