از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

«هرگزاجازه نخواهیم دادتحقیرهایی که درگذشته برما شده باردیگر تکرار شود؛هرگز ازاصول اخلاقی که به آن پایبندیم نخواهیم… https://t.co/CyNr81fgUD
Tavaana (1 hour ago)
RT @TavaanaTech: پیام‌رسان آفلاین #Bridgefy، این امکان را می‌دهد یک پیغام اضطراری به گوشی تمام کاربرانی که در اطراف‌تان هستند و از این برنا…
Tavaana (1 hour ago)
«هنگامه»، خواننده ایرانی مقیم لس‌آنجلس، با انتشار ویدیویی در صفحه اینستاگرام خود، از اعتراضات مردم در «خوزستان» حما… https://t.co/vT9cmceB4d
Tavaana (1 hour ago)
RT @FSarkohi: مدالِ قهرمانی المپیکِ امسال و همه‌ی سال‌ها بر گردنِ سرفرازِ نوید افکاری ما برازنده‌است که از آستانه‌ی تاریخ گذشت،به اسطوره‌ها…
Tavaana (1 hour ago)
RT @HosseinRonaghi: ترس که فرو بریزید، نتیجه‌اش می‌شود آگاهی، ایستادگی، دادخواهی و خواستن زندگی بهتر. #آذربایجان #خوزستان #ایران
Tavaana (3 hours ago)
RT @TavaanaTech: کلاه‌برداری با نمایش سکس و ثروت همزمان با گسترش فقر در ایران،استقبال از وب‌سایت‌های شرط‌بندی و رویای پولدارشدن یک‌شبه هم ا…
Tavaana (3 hours ago)
کیمیا علیزاده از تیم پناهندگان جهان و ناهید کیانی از تیم ملی ایران در المپیک توکیو به مصاف هم رفتند! این رخداد در ی… https://t.co/FQYDRVfRy7
Tavaana (4 hours ago)
پروپاگاندای جمهوری اسلامی تلاش فراوانی داردتا دربحران‌ها خامنه‌ای را بی‌تقصیر نشان دهد! این در حالی است که در بحران… https://t.co/CXA9LEsYO4
Tavaana (5 hours ago)