از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

#کارگران آسان می میرند تنها در ۹ماهه اول امسال بیش از ۱۳۰۰ نفر به دلیل حوادث ناشی از کار جان خود را از دست داده‌ان… https://t.co/tBwfPaOQ8x
Tavaana توانا (1 hour ago)
#بهاره_هدایت، زندانی سیاسی سابق، شب گذشته از بازداشتگاه وزرا به #زندان_قرچک منتقل شد. خانم هدایت دوشنبه ۲۱ بهمن ما… https://t.co/FjnUXQhC3l
Tavaana توانا (1 hour ago)
آریان پنجشنبه امتحان داشته و امتحانش را داده و آمده. شاگرد زرنگی است و درس خواندن را دوست دارد و نمی‌خواهد هیچ‌جوره… https://t.co/JpB7dgbKND
Tavaana توانا (2 hours ago)
وضعیت یک #مدرسه_عشایری منطقه نفت سفید، در جاده شوشتر مسجد سلیمان! جمهوری اسلامی دانش‌آموزان اما نگران وضعیت دانش‌آ… https://t.co/Negr9JvQxx
Tavaana توانا (2 hours ago)
یکشنبه ۲۷بهمن،کارگران کارخانه چوكا(شركت صنايع چوب‌وكاغذ ايران)واقع درکیلومتر۵ جاده رضوانشهر به تالش دراستان گیلان د… https://t.co/SPuQ13jx5F
Tavaana توانا (2 hours ago)
فرزانه فصیحی و رکوردشکنی دیگر #فرزانه_فصیحی دیشب دررقابت‌های دوومیدانی در استانبول،رکورد دوی۶۰مترزنان ایران را یک‌… https://t.co/WIX8XtrBjx
Tavaana توانا (6 hours ago)
خیزش «تاریخ را می‌نویسیم، ظلم و جنایاتی که به مردم و کشورمون تحمیل شده، نه فراموش می‌کنیم نه عادت، فقط تکرارمی‌کنی… https://t.co/qNX4yYUXVe
Tavaana توانا (8 hours ago)
«آخه ما چرا اینقدر ذلیل شدیم که یک آخوند بی‌سواد بایدبه زنان مملکت بگه چی بپوشید چی نپوشید؟واقعا چرا از این دردنمی‌… https://t.co/PA9nZeqg2B
Tavaana توانا (10 hours ago)