از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ اوست. جُستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد: یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی، به واسازی (déconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی، و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاهِ مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند سویه و چند رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جُستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی»، به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (decontextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهش‌گران الهام‌بخش است، ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشینی با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

 

Tavaana Publication برای دانلود «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به زبان فارسی اینجا را کلیک کنید.

 

در این ویدئو مهدی خلجی - مترجم این کتاب - به معرفی این اثر می پردازد.

 

 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

سیاست انبوه‌سازی مسکن (مانند #مسکن_مهر) بدون توجه به زیرساخت‌های لازم آموزشی، خود یک درد بود و اکنون سیل مهاجرت از… https://t.co/69IDKPwD3t
Tavaana توانا (10 hours ago)
کارتون تحمل رهبری طرحی از شاهرخ حیدری https://t.co/6W0U53OnDp #توانا #کارتون #اعتصاب_کامیونداران #اعتصاب_معلمان… https://t.co/IeMVwQ7Az5
Tavaana توانا (11 hours ago)
والدین باید درمورد مواد آگاهی داشته باشند، تا با نوجوان گفتگوکنند.به نوجوانان آموزش نه گفتن بدهیم که نیاز به تاییدد… https://t.co/AnhbJM0mID
Tavaana توانا (11 hours ago)
تحقیقات نشان داده است که حداقل یک وعده دور هم غذا خوردن و گفتگو و تبادل نظر با همدیگر در روز باعث کاهش مصرف مواد و… https://t.co/BcKrtKhFX8
Tavaana توانا (11 hours ago)
خیلی از مشکلات اضطرابی و افسردگی و درنتیجه مصرف مواد،ناشی از انتقاد بیش ازحد نسبت به کودک، تحقیر او، مقصرکردن او و… https://t.co/s1cgkA7cj4
Tavaana توانا (11 hours ago)
فهیمه میانجی: چالش‌های اضطراب و افسردگی خودش را می‌تواند با انزوا و بی‌اهمیتی نسبت به چیزهایی که نوجوان را به شوق م… https://t.co/qGJlTClxL8
Tavaana توانا (12 hours ago)
از متن طومار #کارگران_معادن_کرمان: آیا صدای شکستن استخوان‌های کارگران در زیر چرخ مهیب #تورم و #گرانی به گوش پایتخ… https://t.co/sBv7mtgKOu
Tavaana توانا (12 hours ago)
آرامش دوستدار منتقد نظام شاهنشاهی بود اما انقلاب اسلامی را به «آوار» تشبیه می‌کند. او این انقلاب را نوعی مرگ می‌دان… https://t.co/onmGCNORtL
Tavaana توانا (12 hours ago)