از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ اوست. جُستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد: یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی، به واسازی (déconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی، و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاهِ مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند سویه و چند رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جُستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی»، به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (decontextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهش‌گران الهام‌بخش است، ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشینی با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

 

دانلود کنید: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

آگهی ترحیم مدینه، از جانباختگان حمله انتحاری به یک مرکز آموزشی در #افغانستان: "هیچکس نمی‌تواند جریان تحصیل و کسب د… https://t.co/3V3YKFMzUC
Tavaana توانا (1 hour ago)
- روحانیت انقلابی، متهم اصلی آتش‌سوزی سینما رکس آبادان بیست و هشتم مردادماه سال ۱۳۵۷، #سینما_رکس #آبادان به دست اف… https://t.co/jfI31oLYjf
Tavaana توانا (2 hours ago)
RT @TavaanaTech: وی‌پی‌ان «VPN Freely» ابزاری مناسب برای عبور از فیلترینگ و دسترسی به منابع مسدودشده درiOS است. با این ابزار امکان دسترسی ب…
Tavaana توانا (10 hours ago)
اینجا خیابان مولوی و شوش و منطقه هرندی نیست... خیابان نهم یوسف‌آباد تهران است‌. مصرف مواد مخدر در روز روشن کنار… https://t.co/aEL3Q5Vax9
Tavaana توانا (11 hours ago)
زنی که منطق او بر پایه زور، قدرت و اجبار استوار است می‌گوید هر وقت انقلاب کردید هر کاری دلتان می‌خواهد بکنید! (یعنی… https://t.co/iERC8VHVCR
Tavaana توانا (11 hours ago)
این تبلیغ یکی از محصولات تولی‌پرس در افغانستان مربوط به حدود ده سال پیش است. امروز کارخانه #تولی‌پرس با قدمت حدود… https://t.co/6zP6BAC2lM
Tavaana توانا (13 hours ago)
مرکز پژوهش‌های مجلس: از سال ۱۳۹۱تا۱۳۹۵ حدود ۴۰هزار ازدواج‌ "ثبت‌شده" درگروه سنی ۱۰تا۱۴ساله بوده بیشترین ازدواج‌ه… https://t.co/lVPEgZbEK7
Tavaana توانا (15 hours ago)
‌صبح امروز ماموران وزارت اطلاعات با حکم بازرسی به خانه #ژیلا_مکوندی مراجعه کرده و خانه را مورد بازرسی قرار دادند. م… https://t.co/ZiGePAFdit
Tavaana توانا (15 hours ago)