از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

این آخوند می‌گوید ولو به واسطه حضور در عزاداری مردم به کرونا مبتلا شوند، بابد مراسم را برگزار کرد. اگر کسی مرد شهید… https://t.co/DmnTnj9ijZ
Tavaana (41 minutes ago)
RT @MajidTavakolii: دفاع از ظلم، عقل را نابود می‌کند. در دنیای جدید هرکه از نادرستی‌ها حمایت کند، خوار و رسوا می‌شود. سرزنش و رسوایی آن‌ها…
Tavaana (46 minutes ago)
🎥زنان و فرزندان کارگران نیشکر‌ هفت‌تپه در ۵۸مین‌ روز اعتصاب در خیابان‌های شوش راهپیمایی کردند‌ ▫️استاندار خوزستان… https://t.co/e3zieppmGO
Tavaana (4 hours ago)
تحریم دارو! طرح از بهنام محمدی https://t.co/BgaUPITtiP #جمهوري_اسلامي #انفجار_بيروت https://t.co/8LwQx23olu
Tavaana (6 hours ago)
به تازگی اینستاگرام قابلیت Reels را در اپلیکیشن خود طراحی کرده که کاربرانش رااز تیک‌تاک بی‌نیازمی‌کند. بااین امکان… https://t.co/mhHBFqDbVr
Tavaana (8 hours ago)
RT @moodtheobscure: برای دومین بار توی این چندماه امروز سوار تاکسی شدم. به پیرمرد مسن مودب و مهربونی بود. منم ماسک داشتم و به عادت دوران قب…
Tavaana (8 hours ago)
هنگام خرید اینترنتی چه نکاتی را باید رعایت کنیم تا قربانی کلاهبرداران نشویم؟ https://t.co/UqdRD0GY4d… https://t.co/OUiarZlLuC
Tavaana (10 hours ago)
RT @TavaanaTech: #پرسش: چگونه می توانم در #یوتیوب امنیت خود را حفظ کنم؟ ادامه در وب‌سایت #تواناتک: https://t.co/Q5eU6H3iGd #ویدئو_آموزشی h…
Tavaana (14 hours ago)