از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

«اینم برای مردمم، برای اتحاده بی وقفه... راستی سید علی خبر داره امسال سال خونه؟ تا الانم به زور تیر و چماغ وایستادی… https://t.co/oLdjHf7PEw
توانا Tavaana (54 minutes ago)
کنار هم دست در دست برای ایرانی آزاد، آباد، رها و شاد خدمت می‌کنند. به امید آزادی» - این پیام را یکی از مخاطبان تو… https://t.co/J4yExk2try
توانا Tavaana (56 minutes ago)
‌ «سلام بیشتر از ۱۰ روزه با تیمی از پزشکان و پرستاران و بیمارستانی داریم کسانی را که اسیب دیدن، بدون دریافت هیچ هز… https://t.co/Zx3Ge3HmFB
توانا Tavaana (56 minutes ago)
این شهروند راهکاری برای پخش‌کردن گسترده شعارها ارائه داده و این ویدیو را ساخته است. #مهسا_امینی #انقلاب_۱۴۰۱… https://t.co/BsTJKr7DhE
توانا Tavaana (5 hours ago)
چهارشنبه‌ها با مهدی موسوی، ۱۶ - آرش سبحانی، خواننده - مهدی موسوی در این برنامه میزبان آرش سبحانی، خواننده، است و ب… https://t.co/wUv0i9w2We
توانا Tavaana (7 hours ago)
کارگاه ادبی چهارشنبه‌ها - ۱۹ - این برنامه که همزمان با انقلاب ۱۴۰۱ ایران برگزار شد، به جای فعالیت کارگاهی، فرصتی ب… https://t.co/1aQSyMGnx4
توانا Tavaana (11 hours ago)
… The names of Moslem Mesigar (team captain), Mostafa Kiani, Saeed Piramun, and Mohammad Ahamadzadeh are missing fr… https://t.co/MYULeEPCf5
توانا Tavaana (12 hours ago)
Four Iranian national beach soccer players who supported Iranian women by mimicking the "cutting hair" act after sc… https://t.co/xARzdY7oGr
توانا Tavaana (12 hours ago)