از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

اعتصاب غذای #ریچارد_رتکلیف، همسر #نازنین_زاغری مقابل سفارت جمهوری‌اسلامی در لندن همچنان ادامه دارد. برخی ایرانیان ا… https://t.co/vx2Ks6thUj
Tavaana توانا (5 hours ago)
#Juneteenth commemorates when last US slaves were freed in 1865. Northern states ended slavery much earlier, thanks… https://t.co/5BwXPRvHa4
Tavaana توانا (9 hours ago)
پدیده #احتکار_خودرو در ایران‌خودرو! انتقاد #صدا_سیما از مسئولان ایران‌خودرو! خودتان تماشا کنید! https://t.co/9WElKKLs2T
Tavaana توانا (10 hours ago)
به گفته «زهره نجفی» - عضو هیات علمی دانشگاه تهران - و بنا به گزارش سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۶، ایران بین ۱۵۷ کشور… https://t.co/tDZKWSFkLV
Tavaana توانا (11 hours ago)
Today is #Juneteenth, celebrating final emancipation of American slaves, almost a century after 1776, an injustice… https://t.co/W8PRzdg31v
Tavaana توانا (11 hours ago)
#حسن_روحانی: «همه مردم، همه فرهیختگان جامعه ما می‌دانند که مقصر اصلی آمریکاست؛ هیچ‌کس، یک‌نفر در ایران تردید در این… https://t.co/Kh7cUWxrp6
Tavaana توانا (12 hours ago)
https://t.co/3jR6Qqfyf0
Tavaana توانا (12 hours ago)
دادستان تهران: «با کسانی که به هنجارشکنی اقدام کرده و اهداف دشمن را در زمینه بی عفتی و #بی‌_حجابی ترویج می‌کنند، قا… https://t.co/r2ObkHewPE
Tavaana توانا (13 hours ago)