از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

«چهل روزه بابام رو ندیدم. دلم برای بابام تنگ شده. چرا بابام رو کشتید؟» این ویدئو از مراسم چهلم جمشید مختاری جونقان… https://t.co/SDX2rauE6Q
Tavaana (24 minutes ago)
کاظم صدیقی، امام جمعه تهران: محسنی اژه‌ای نورانی است. قضات ما بوی پیغمبر می‌دهند. - قوه قضاییه از فاسد‌ترین نهادها… https://t.co/2tLZwCsS0U
Tavaana (2 hours ago)
لیبریا؛ جنبش زنان برای صلح، در محاصره خشونت - سال ۲۰۰۳ در لیبریا، چهاردهمین سال جنگ‌های داخلی بود. پرزیدنت چارلز ت… https://t.co/WOawWNy2e5
Tavaana (6 hours ago)
RT @mahya_vrv: اون زیبایی‌های ایران که خانوم هدی‌رستمی‌ میخواستن به جهانیان نشون بدن: https://t.co/ZHBYOGn6tr
Tavaana (14 hours ago)
معیشت مردم چنان در تنگنا قرارگرفته که ساده‌زیستی مورد ادعا و سفارش‌شده توسط روحانیون و منبریان هم غیرممکن شده‌است.… https://t.co/5M8CVITQcn
Tavaana (14 hours ago)
ما کاخ کرملین رو حسینیه نکردیم، اما اونا وزارت خارجه ما رو سالن عروسی کردند! - جملات بالا کنایه مخاطبان به حضور سخ… https://t.co/MPBpilRbVl
Tavaana (16 hours ago)
...تحت فشار اقتصادی مجبور به کاهش هزینه‌ها شده‌اند، از تجربه خود و اطرافیانتان بگویید. چگونه با این سونامی مرحله‌… https://t.co/NVrgmP4WqF
Tavaana (19 hours ago)
...مردم لُنگ به خودشون ببندند و نان خشک بخورند و وبسایت "تبیان" وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی هم دیروز به مردم تو… https://t.co/JdIneDjV5Z
Tavaana (19 hours ago)