از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ او ست. جستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد؛ یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز‌بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی به واسازی (éconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاه مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند‌سویه و چند‌رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-‌تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (econtextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهشگران الهام‌بخش است؛ ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشین با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» را با ترجمه آموزشکده توانا به فارسی، به رایگان دانلود کنید و بخوانید!

Author: 
محمد ارکون
Book Type: 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

«اشتباه ساده»؛ نامی‌ست که وزارت اطلاعات روی جنایت قتل حمید حاجی‌زاده و پسر خردسالش کارون می گذارد؛جنایتی که به تعبی… https://t.co/s3lsrlrM0h
Tavaana توانا (23 minutes ago)
کارتون؛ دبیر پرورشی کارتونیست: شاهرخ حیدری https://t.co/bGgWaaO1jv سال‌هاست معلم‌های پرورشی برای تبلیغ ایدئولوژی… https://t.co/pLgX1r6vUc
Tavaana توانا (35 minutes ago)
آموزش و پرورش طرح از مانا نیستانی @ManaNeyestani منابع مرتبط: آموزش مردم‌سالاری:راهنمایی برای آموزگاران… https://t.co/4tZHaOg5SC
Tavaana توانا (37 minutes ago)
معاون سازمان نظام روانشناسی: ۱۹.۷ درصد پسران متوسطه اول دارای «رفتارهای پرخطر» هستند در میان دانش‌آموزان با برخی… https://t.co/DokPb9NYnk
Tavaana توانا (1 hour ago)
برای آغاز سال تحصیلی جدید: ۱۰ نکته و اندرز یک معلم به والدین https://t.co/xYZEdYabhT #سال_تحصیلی #همشاگردی_سلام #زنگ_اول
Tavaana توانا (1 hour ago)
آزادی و صلح دروغین طرح از عابد زارعی به مناسبت روز جهانی صلح دیکتاتورها هم همواره شعار صلح می‌دهند، ولی آیا صلح… https://t.co/sFcqzXVESe
Tavaana توانا (12 hours ago)
بیش از ۳۰ هزار دانش‌آموز بازمانده از تحصیل در سیستان و بلوچستان! حمیدرضا رخشانی، مدیرکل آموزش و پرورش… https://t.co/eyLoufW0nn
Tavaana توانا (14 hours ago)
روز جهانی صلح طرح از شاهرخ حیدری @ShahrokhArt https://t.co/udJgrDgnYR بر اساس تقویم سازمان ملل، ۲۱ سپتامبر برابر… https://t.co/wdJYqGzvRj
Tavaana توانا (14 hours ago)