از اجتهاد به نقد عقل اسلامی، اثر محمد ارکون

«از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» مجموعه مقالاتی، بیش‌تر درآمدگونه، از محمد ارکون و درباره‌ اوست. جُستار اصلی - که عنوان کتاب هم برگرفته از آن است - پیش از انتشار به زبان فرانسه، نخست به عربی چاپ شد. محمد ارکون، تاریخ‌نگارِ اندیشه‌ اسلامی و از پیشگامان نقد ریشه‌ای روش‌شناسی الهیات اسلامی و خاورشناسی در روزگار معاصر است. ارکون طرح کلی خود را «نقد عقل اسلامی» نام نهاد: یعنی به جای پذیرش ادعای کاذب «باز بودن باب اجتهاد» و کوشش برای اصلاح یا احیاء دینی بر پایه‌ مبانی سنتی اسلام‌شناسی، به واسازی (déconstruction) اصول و آموزه‌های اندیشه‌ سنتی، و گذار (déplacement) از چارچوب مسائل و مبانی سنت به گستره‌ پرسش‌ها، کاوش‌ها و روش‌های جدید در علوم زبانی، تاریخی و اجتماعی جدید فرا می‌خواند. او عنوان برگردان انگلیسی یکی از آثار خود را «اسلام: اصلاح یا براندازی؟» (?Islam, To Reform or to Subvert) برگزید. نقد عقل اسلامی، یعنی سنجش تاریخی-زبانی و فلسفی امکانات دستگاهِ مفاهیم سنتی برای شناخت اسلام و تشخیص مرزها و محدودیت‌های آن. نقد عقل اسلامی، رویکردی چند سویه و چند رشته‌ای به سنت و تاریخ اسلام است و از انسان‌شناسی تاریخی گرفته تا نظریه‌های جدید در نقد ادبی، همه را به این هدف، همزمان، به کار می‌گیرد.

ارکون در جُستار «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی»، به طور موردی و ملموس، روش نقادانه‌ خود را درباره تفسیرهای سنتی از آیات «ارث» و «وصیت» در قرآن به کار می‌برد و با تحلیلی مفهومی-تاریخی نشان می‌دهد که فقه، صنعتی ساخته‌ فقیهان برای تاریخ‌زدایی (dehistoricization) و بافتارزدایی (decontextualization) از متن‌های بنیادی و دوره‌ آغازین تاریخ اسلام است. تکنیک‌هایی مانند «اجماع» و استدلال‌های منسوخ فقهی، فاقد مشروعیت تاریخی و وجاهت روش‌شناختی است و بیش‌ از آن‌که در شناخت درست اسلام گرهی بگشاید، منافع طبقه‌هایی اجتماعی مانند فقیهان را پاسداری می‌کند. هدف اصلی نقد عقل اسلامی، رهانیدن ذهنیت مسلمانان امروز از جزمیت‌های فکری و مرجعیت‌های دینی است؛ کمک به اندیشیدن انتقادی درباره‌ گذشته و آینده‌ خود و سرانجام، سهم داشتن خلاقانه در جریان جهانی دانش و جنبش‌های برابری‌خواهانه و آزادی‌خواهانه.

افق‌های نوینی که ارکون در مطالعات اسلامی گشود، همچنان برای پژوهش‌گران الهام‌بخش است، ولی آثار او به دلایل گوناگون دشوار و نیازمند آشنایی پیشینی با بنیادهای فکری این اندیشمند فرانسوی-الجزایری‌تبار است. مترجم این جستار، مهدی خلجی، افزون بر پیش‌گفتاری درآمدگونه درباره‌ رویکرد و روش ارکون در اسلام‌شناسی، چند نوشته و ترجمه‌ دیگر نیز در این کتاب گنجانده است تا شاید بهره‌ خواننده‌ مشتاق به آشنایی با نوآوری‌های ارکون در مطالعات اسلامی بیش‌تر شود.

 

در این ویدئو مهدی خلجی - مترجم این کتاب - به معرفی این اثر می پردازد.

 

Tavaana Publication برای دانلود «از اجتهاد به نقد عقل اسلامی» به زبان فارسی اینجا را کلیک کنید.

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

RT @jilabani: #مریم_اکبری_منفرد قدیمی ترین زندانی سیاسی در بند زنان اوین است.امسال دهمین نوروزش را در زندان می گذراند. عاشورای 88 که بازداش…
Tavaana توانا (30 minutes ago)
بخش‌های بزرگی از استان گلستان بدلیل تخریب جنگل‌ها و بستر رودها زیر آب رفته و هزاران نفر را آواره کرده ولی مانند تما… https://t.co/7TdlmzXX03
Tavaana توانا (1 hour ago)
سفر نوروزی خانواده #اسماعیل_عبدی اسماعیل عبدی در کنار فرزندانش نیست کم نیستند فرزندانی که به‌خاطر برخورد ظالمانه‌ی… https://t.co/ZUcKfJQQl3
Tavaana توانا (2 hours ago)
۲۲ مارس از سوی متحد به عنوان روز جهانی آب نام‌گذاری شده است. موضوع #روز_جهانی_آب در سال ۲۰۱۹ اینگونه انتخاب شده اس… https://t.co/6seiyZ6DPc
Tavaana توانا (3 hours ago)
Be sure to get acquainted with all of Tavaana’s #Nowruz programs this year! From travel destinations, to Nowruz cel… https://t.co/kwhktItDSt
Tavaana توانا (13 hours ago)
ایران جزو شش کشوری‌ست که جنگل‌ها در آن رو به نابودی است. #روز_جهانی_جنگل https://t.co/xCPXuohd4O
Tavaana توانا (13 hours ago)
#Nowruz is IRAN's main holiday, hence regime's antipathy to its pre-Islamic heritage: 1. Roads blocked to Pasargada… https://t.co/UZGsVcQ5Kj
Tavaana توانا (14 hours ago)
#احسان_یارشاطر به معنای واقعی کلمه یک دانشمند بود. دانشمندی که دانش گسترده و پشتکار تماشایی خود را با عشق مثال‌زدنی… https://t.co/N9y3xw2cEQ
Tavaana توانا (14 hours ago)