مصرف افراطی الکل: ایران رتبه نوزدهم را کسب کرد!

پیشگفتار

الکل یک ماده روانگردان با خواص متفاوت است و به طور گسترده‌ای در بسیاری از فرهنگ‌ها برای قرن‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. مضرات استفاده از الکل می‌تواند به یک بیماری بزرگ و معضل اجتماعی و اقتصادی در جوامع تبدیل شود. عوامل محیطی مانند توسعه اقتصادی، فرهنگ، در دسترس بودن الکل و سطح و اثربخشی سیاست‌های مرتبط با مصرف الکل، تفاوت‌ها و روند تاریخی در مصرف الکل و آسیب‌های مرتبط با آن در جوامع مختلف را توضیح می‌دهند. ما نیز در اینجا برآنیم که به بررسی مصرف الکل در ایران و تأثیر آن بر مرگ و میر مصرف‌کنندگان آن بپردازیم. در این راستا با خانم دکتر «شیده رضایی» مصاحبه کرده‌ایم که پزشک و متخصص در حوزه سلامت هستند.

 

 

نگاهی به مصرف مشروبات الکلی در جهان و ایران

بنا به گزارش سازمان بهداشت جهانی، مشروبات الکلی علت مرگ شش نفر در هر دقیقه است. در سال ۲۰۱۲، حدود سه میلیون و ۳۰۰ هزار مرگ و میر و یا ۹ و نیم درصد از کل مرگ و میر جهانی، مرتبط به مصرف الکل بوده است.  همچنین تفاوت معناداری بین مرگ و میر مردان و زنان بر اثر استفاده از مشروبات الکلی وجود دارد، مشروبات الکلی بیشتر سبب مرگ مردان می‌شود و مردان بیشتر از شش درصد و زنان چهار درصد از این آمار را شامل می‌شوند.

 

 

از نظر میزان مصرف مشروبات الکلی، «بلاروس» در رأس کشورهای پر‌مصرف و پس از آن مولداوی ، لیتوانی و روسیه قرار می‌گیرند. اما بر اساس آمار جدیدی که سازمان بهداشت جهانی منتشر کرده است (آمار متعلق به سال‌های ۲۰۱۰ـ۲۰۱۱  است) کشور ایران در رده‌بندی جهانی میزان مصرف الکل، در رده ۱۶۶ قرار دارد. اما بر اساس یکی دیگر از شاخص‌های میزان مصرف الکل، یعنی رتبه‌بندی کشورها بر اساس مصرف سنگین الکل، ایران در رتبه قابل توجهی قرار دارد. علی‌رغم اینکه ایران در زمینه مصرف مشروبات الکلی رتبه پایینی دارد، در رده‌بندی مصرف سنگین مشروبات الکلی «رتبه نوزدهم» را به خود اختصاص داده است. گزارشی منتشر شده توسط سازمان بهداشت جهانی می‌گوید که هر مصرف‌کننده در ایران، سالانه ۲۵ لیتر الکل مصرف می‌کند که این رقم دو برابر یک شهروند آمریکایی و حتی بیشتر از شهروندان روسی است که در جهان مشهور به مصرف بالای الکل هستند.

 

 

در رابطه با حجم  تبادل مشروبات الکلی و بنا بر آمار ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ستاد مبارزه با مواد مخدر،  «سالانه حدود ۸۰ میلیون لیتر مشروبات الکلی به ارزش ۷۳۰ میلیون دلار وارد ایران می‌شود». همچنین، «اسماعیل احمدی مقدم»، فرمانده نیروی انتظامی اعلام کرده است :«پلیس تنها ۲۵ درصد از این قاچاق را می‌تواند کشف کند.» علاوه بر مشروبات قاچاق، افرادی در ایران مشروبات الکلی تولید می‌کنند، که در موارد زیادی مسمومیت و مرگ مصرف کنندگان را در پی دارد.

 

آثار زیا‌ن‌بار مصرف بیش از حد مشروبات الکلی

«شیده رضایی» درباره آثار زیانباری که مصرف بیش از حد مشروبات الکلی می‌تواند به بار بیاورد، به «توانا» می‌گوید: «اصلی‌ترین عارضه روانی سوء مصرف الکل، اعتیاد به این فرآورده است. الکلیسم یا اعتیاد به الکل، یک بیماری مزمن و پیش‌رونده است که با علامت‌های زیر مشخص می‌شود: 

 

ــ ناتوانی فرد در خودداری از نوشیدن الکل

-وسوسه و اشغال ذهنی دائم برای مهیا کردن و نوشیدن مشروب الکلی 

ــ ناتوانی در کنترل مصرف آن حتی در شرایطی که الکل موجب بروز مشکلات جدی در زندگی شغلی، تحصیلی، خانوادگی و اجتماعی فرد می‌شود 

ــ تمایل به افزایش مداوم میزان الکل 

ــ وابستگی جسمی و بروز علائم خماری و محرومیت از الکل در صورت قطع مصرف ناگهانی آن. »

 

به گفته شیده رضایی، معمولا شایع‌ترین علامت‌ها در قطع مصرف ناگهانی الکل، لرزش دست‌ها، حالت تهوع و عرق ریختن است. فردی که دچار الکلیسم یا وابستگی به الکل است، کنترل خود را بر میزان نوشیدن و زمان و مکان مصرف الکل از دست می‌دهد. چنین شخصی با آنکه از بروز عواقب ناگوار مصرف الکل آگاه است، توانایی خودداری از مصرف آن را ندارد. 

به باور خانم رضایی، این ناتوانی به معنای ضعف اراده فرد نیست. او از پژوهش‌های جدیدی می‌گوید که نشان می دهند اعتیاد یا وابستگی به الکل، یک بیماری جسمی - روانی است که به دلیل تغییرات ساختاری مغز و اختلال در فعالیت الکتریکی و بیوشیمیایی سلول‌های مغزی ایجاد می‌شود. اگر فردی به الکل وابستگی دارد یا دچار میگساری یا مشروب‌خواری افراطی شده است، نمی‌تواند بدون کمک متخصصین، این بیماری را ترک کند و الکل را کنار بگذارد. به خاطر داشته باشید، انکار اعتیاد یا وابستگی به الکل، یکی از علائم اصلی و بسیار مهم در تشخیص الکلیسم یا میگساری‌های افراطی است. 

او این عوارض را به عنوان لیستی از عوارض جسمانی سوء مصرف الکل بر می‌شماردخطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروق کرونر؛  بالا رفتن فشارخون، چربی خون و خطر سکته‌های مغزی؛  ریفلاکس مری، التهاب معده و زخم در پوشش داخلی مخاط معده؛ بیماری‌های کبدی شامل، سیروز، هپاتیت الکلی و افزایش ریسک سرطان کبد و پانکراس؛ سوء تغذیه و کم خونی از نوع میکروسیتیک و ماکروسیتیک؛ بالا بردن خطر برخی از سرطان‌ها از جمله سرطان پستان؛ آسیب به سیستم اعصاب مرکزی خصوصا در هیپوکامپ و مخچه، که می‌تواند منجر به اختلال حافظه و فراموشی شوند.»

 او در جمعبندی پیرامون آثار مصرف بیش از حد مشروبات الکلی، سوء مصرف در الکل را باعث تضعیف سیستم اعصاب مرکزی و مراکز حیاتی مغز می‌داند. به گفته او البته این حالت در برخی افراد واکنش اولیه‌ای چون سرخوشی یا برانگیختگی دارد، اما پس از مصرف مقدار بیشتری از نوشیدنی الکلی‌‌ همان افراد هم دچار ضعف و سستی می‌شوند. گرچه در مرحله اولیه، نوشیدن الکل، مهار و کنترل فرد را بر رفتار‌ها، واکنش‌های عاطفی و قضاوت‌های عقلی کاهش می‌دهد، اما چنانچه مصرف الکل از حد معینی بالا‌تر رود، عملکرد برخی از مراکز مغزی از جمله مرکز تنظیم خودکار علائم حیاتی، مرکز تکلم و هماهنگی عضلات و اعصاب حرکتی مختل می‌شود. میگساری افراطی، ممکن است در بعضی افراد منجر به کما و مرگ می‌شود. و در آخر آنکه، افراد وابسته به الکل را خطر معتاد شدن به مواد مخدر نیز تهدید می‌کند.

 

مصرف مشروبات الکلی بی‌کیفیت در ایران

مقدار زیادی از مشروبات استعمال شده در ایران در داخل ایران تولید می‌شوند. در این زمینه متخصص پزشک قانونی، «بابک مصطفی‌زاده» چنین اظهار کرده است: « متاسفانه افراد سودجو به صورت زیرزمینی در کارگاه‌های غیر بهداشتی اقدام به تهیه مشروبات الکلی می‌کنند که همراه با ناخالصی است و ‌د‌‌‌‌ر‌‌ آن‌ها معمولا الکل با متانول وجود دارد که خطرناک است و در خوشبینانه‌ترین حالت باعث کوری فرد و در بسیاری موارد باعث فوت شده است.»

دکتر «حمید خسروجردی» دبیر علمی اولین «کنگره بین‌المللی سوء مصرف الکل» نیز درباره مصرف الکل در ایران گفت: « مصرف الکل در ایران به دلیل وجود باورهای مذهبی نسبت به مصرف جهانی پایین است، اما متاسفانه به دلیل عدم آگاهی مردم و استفاده از الکل بی‌کیفیت سالانه شاهد مسمومیت افراد زیادی در کشور هستیم.»

 

الگوی سالم مصرف مشروبات الکی

بعد از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، مصرف، خرید و فروش مشروبات الکلی در ایران ممنوع اعلام شد. مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۷ در این‌باره این بند را تصویب کرد: « هر فردی مشروبات الکلی را بسازد، بخرد و بفروشد یا حمل و نگهداری کند، به شش ماه تا یک سال حبس، ۷۴ ضربه شلاق و پرداخت جزای نقدی به میزان پنج برابر ارزش عرفی (تجاری) همان کالا محکوم می‌‌شود.» علاوه بر این در ماده ۱۷۹ قانون مجازات اسلامی ایران آمده است: «هرگاه كسي چند بار شرب مسكر بنمايد و بعد از هربار حد بر او جاري شود در مرتبه سوم كشته مي شود »

اما با وجود چنین قوانین و سیاست‌هایی مبنی بر منع مصرف مشروبات الکلی، آمارها حاکی از این است که این سیاست‌ها و قوانین بازدارنده، در امر کاهش مصرف نوشیدنی‌های الکلی در ایران موفق نبوده است. 

این جدای از این است که اصولا ممنوعیت مشروبات الکلی با اصل آزادی‌های اجتماعی نیز در تناقض است. از اینرو به جای ممنوعیت مصرف باید به الگوی سالم مصرف اندیشید. شیده رضایی در اینباره می‌گوید: «توصیه اکید من این خواهد بود که به هیچ وجه مشروبات الکلی را از جای نامطمئن تهیه نکنید، خطر کوری و مرگ، در اثر مصرف ترکیبات، بسیار جدی و غیرقابل بازگشت است. اما در مورد الگوی سالم مصرف باید گفت، چنانچه فردی دلیل خاصی از نظر شرایط جسمی (شامل بیماری‌ها، مصرف برخی دارو‌ها، دوران بارداری و شیردهی) نداشته باشد، مصرف سه  تا پنج نوشیدنی الکلی در هفته برای او مجاز است. با این همه اگر همین فرد دچار وسواس در مصرف و وابستگی به الکل شود، باید مصرف همین میزان استاندارد را هم کنار بگذارد. منظور از وسواس یا وابستگی آن است که فرد برای نوشیدن الکل، روال معمول زندگی روزمره را تغییر دهد و مثلا برنامه یک دید و بازدید دوستانه یا خانوادگی را به دلیل آنکه در آنجا نمی‌تواند مشروب بنوشد به هم بزند. »

وی درباره چگونگی محاسبه میزان الکل مصرفی نیز می‌گوید:« میزان مصرف الکلی را بر حسب سانتیمتر مکعب یا میلی‌لیتر محاسبه می‌کنند، اما می‌توان آن را با لیوان‌های معمولی هم سنجید. حجم یا اندازه یک وعده نوشیدنی الکلی در مشروب‌های مختلف متفاوت است و به درصد الکل آن بستگی دارد. برای مثال، اندازه و حجم یک وعده الکل در چند مشروب رایج و پر مصرف در زیر آمده است. 

ــآبجوی ۵٪ یک لیوان بزرگ یا ۳۵۵ سی سی 

ــ آبجوی مالت یا ۷٪ یک لیوان معمولی یا ۲۵۰ سی سی 

ــ شراب ۱۲٪ یک گیلاس شرابخوری یا ۱۵۰ سی سی 

ــ مشروبات الکلی تقطیر شده و سنگین مثل ودکا و ویسکی با۴۰٪ الکل، یک استکان کوچک یا ۴۴ سی سی» 

وی در توضیح پیرامون میزان‌های بالا اشاره می‌کند که چنانچه مردی در یک شبانه روز بیش از ۵ وعده مشروب الکلی بنوشد، به می‌گساری یا افراط در نوشیدن الکل مبتلاست. شیده رضایی همچنین میزان تعیین شده الگوی صحیح مصرف را  برای زنان کمتر از مردان می‌داند و آن را برابر با چهار لیوان الکل ارزیابی می‌کند.

 

او به عنوان توصیه آخر و در اشاره به سیاست ممنوعیت مصرف مشروبات الکلی در ایران می‌گوید: «واکنش ما به سیاست تهدید و تحدید حکومت نباید آسیب زدن به خودمان باشد، افراد می‌گسار غالبا در زندگی شخصی، خانوادگی، شغلی و اجتماعی خود، دچار مشکلات و دردسرهای تکراری و غیر قابل اجتنابی می‌شوند که دلیل اصلی آن افراط در مشروب خوردن است. این الگوی رفتاری بیشتر در بین نوجوانان شایع است، اما می‌تواند در سنین بالا‌تر هم ادامه یابد. می‌گساری یا مشروب خوری افراطی، سلامت جسمی و موقعیت اجتماعی فرد را به‌‌ همان اندازه اعتیاد به الکل، در معرض خطر قرار می‌دهد و نتیجه این خواهد شد که، به دلیل وفور آدم‌هایی که در پی مصرف بی‌رویه الکل ناکارآمد شده‌اند، پایه‌های‌‌ همان حکومت مستحکم‌تر می‌شود.»

 

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

درک بهتری از اوضاع جامعه خود پیدا کردم. فهمیدم اکثر مشکلات در چه چیزی ریشه دارد و باید از این به بعد چه جهت‌گیری داشته باشم. قدم بعدی‌ام حرکت از زندگی بنده‌وار به سوی زندگی شهروندی است.
- سروش، فارغ التحصیل دوره تارنمای دموکراسی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید