وقتی غم نان نفس کتابفروشی‌ها را می‌گیرد

انتشارات آسیا سال ۱۳۳۹ توسط محمود عطایی تاسیس شد و با توجه به رونق صنعت چاپ و انتشارات در آن دوره پس از چهار سال شعبه دیگری از کتابفروشی آسیا در خیابان جمهوری (شاه آباد سابقافتتاح شد. این کتابفروشی که زمانی پاتوق اهل کتاب و قلم بود در فروردین ۱۳۹۷ به غذاخوری تغییر کاربری داده است. «شهرام عطایی»مدیر مسول این انتشارات دلیل تغیر کاربری را اقتصادی عنوان کرد و گفت که دیگر کتاب فروشی سود ندارد و علت آن را گرانی کاغذ، وجود نسخه های الکترونیک، کپی های غیرقانونی و بی کیفیت تر و البته ارزان تر، و نبود فرهنگ کتاب خوانی می داند. قصه پرغصه تعطیلی کتاب فروشی ها تازه نیست اما هیچ گاه از اهمیت آن کاسته نخواهد شد.

 کتابفروشی انتشارات آسیا که تبدیل به مغازه اغذیه شد

مروری کوتاه بر تاریخ چاپ و نشر در ایران

چاپ و انتشار اولین کتاب به دوره عباس میرزا بر می گردد. زمانی که اولین ماشین چاپ به ایران آمد و در تبریز اولین کتاب در ایران چاپ شد. «زین الدین تبریزی»بنیانگذار چاپ کتاب در ایران است. هر چند اطلاعات دقیقی از تاریخ انتشارات در ایران وجود ندارد، اما اولین انتشارات در ایران را می توان انتشارات اقبال معرفی کرد. «محمد رحیم خوانساری»در اواخر دوره قاجار انتشارات اقبال را در تهران پایه گذاری کرد. اما دوره اوج انتشارات و چاپ به دهه ۱۳۳۰ باز می گردد. زمانی که کمتر از نیم قرن از شروع صنعت چاپ و انتشار کتاب می گذشت. در این دوره انتشاراتی های بزرگی چون امیرکبیر تاسیس شدند. صنعت چاپ و نشر کتاب در این سال ها متحول شده بود. صنعت چاپ چنان پیشرفت کرد که انتشارات امیرکبیر در اوایل دهه پنجاه به عنوان بزرگترین ناشر خاورمیانه شناخته شد. از سال ۳۲ تا ۵۷ که اوج فعالیت این نشر بود، بیش از دو هزار عنوان کتاب چاپ شد که در دوره چهل ساله پس از انقلاب اسلامی هیچ ناشری به این رقم نزدیک نشده است. ضمن اینکه باید امکانات و تجهیزات نشر آن سال ها را نیز در نظر گرفت.

 وقوع انقلاب اسلامی و افول تدریجی صنعت نشر در ایران

 با وقوع انقلاب ۵۷ بسیاری از کتاب فروشی ها، انتشارات، مجلات تعطیل شدند یا از صاحبان آنها گرفته شد و به بخش دولتی واگذار شدند؛ مانند بنگاه ترجمه و نشر کتاب و یا انجمن کتاب مجله راهنمای کتاب. بزرگترین ناشران قبل از انقلاب مانند امیرکبیر نیز مصادره شدند . دو سوم از مالکیت انتشارات خوارزمی نیز به نام «عبدالرحیم جعفری» - صاحب نشر امیرکبیر – بود.این سهام نیز مانند انتشارات امیرکبیر از مالکیت جعفری درآمد. اما تا زمانی که «علیرضا حیدری» مدیر مسول نشر خوارزمی زنده بود دست اندرکاران فعلی انتشارات امیرکبیر نتوانستند آن را تصاحب کنند اما با درگذشت او، این انتشارات نیز به دست آن ها افتاد. بعد از مصادره انتشارات امیرکبیر که ده کتاب فروشی در تهران و ۴۰۰ کتابفروشی در شهرستان ها داشت چندین کتابفروشی امیرکبیر به دلایل اقتصادی تغییر کاربری دادند و برای مثال کتابفروشی خیابان استانبول به صرافی تبدیل شد.

عبدالرحیم جعفری؛ مالک انتشارات امیرکبیر که انقلابیون مسلمان انتشارات او را مصادره کردند 

اگرچه رکود بازار انتشارات و به طور کلی بازار کتاب با وقوع انقلاب شروع شد اما اوج آن به سال ۸۹ باز می گردد زمانی که خبر تعطیلی و تغییر کاربری کتابفروشی هایی مانند آبی، ویستار و ثالث منتشر شد که علت اصلی همه آن ها «اقتصادی» عنوان شد. «فرخنده حاجی زاده» -مدیر نشر ویستار- در این باره گفت:«آن دليل عمده اي كه مرا وادار كرد كتاب فروشي را براي فروش بگذارم، تنگناي مالي بود… براي من كه از كودكي تا بزرگي خودم و بچه هايم به اين كار عشق ورزيده ام، كنار گذاشتن آن آسان نيست. از لحاظ روحي به هم مي ريزي ولي آنقدر شرايط اقتصادي تو را تحت فشار مي گذارد كه ديگر نمي تواني ادامه دهي».

 «محمد حسین طباطبایی» مدیر نشر آبی نیز در این باره می گوید: «من در کار نشر آدم تازه‌کاری نیستم وبیش از ۳۰ سال سابقه فعالیت در این حوزه دارم و بیش از ۱۷ سال هم هست که در خیابان کریم خان تهران، کتابفروشی داریم اما شما فقط این مورد را تصور کنید، ما که در سال ۸۷ هر بند کاغذ را با سوبسید ۶۰۰۰ تا ۶۹۰۰ تومان می‌خریدیم، الان ۹۰ هزار تومان می‌خریم، چگونه می‌توانیم دوام بیاوریم؟ با توجه به جمیع مشکلاتی که عرض کردم دیگر ادامه فعالیت کتابفروشی آبی توجیهی نداشت و توانمان نکشید و تعطیلش کردیم».از دیگر کتاب فروشی هایی که با تعطیلی اش سر و صدای زیادی بلند شد، کتابفروشی انتشارات خجسته در بازارچه کتاب بود که آن هم مانند دیگر کتابفروشی ها به علت مشکلات مالی و فروش نرفتن کتاب ها بود.

 برخی از کتاب فروشی ها اگرچه تعطیل نکردند اما برای بقا مجبور شدند در کنار کتاب فروشی به فعالیت های دیگری نظیر فروش لوازم تحریر و زیورآلات روی آورند و یا در کنار فروش کتاب، نقش کافه را نیز بازی کنند؛ اما آنها که می خواستند تنها کتاب فروشی باقی بمانند ناچار تعطیل کردند؛ مانند کتابفروشی۵۴ ساله انتشارات آسیا.

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

شهرستان #اندیکا در استان #خوزستان و نزدیک چاه‌های نفت، منطقه‌ای ثروتمند با مردمی محروم دل یک سرمایه‌گذار چینی به ح… https://t.co/z1pt8PnloK
Tavaana توانا (6 minutes ago)
#جرم #بهائی کلیپ ویدئوی کوتاه بنام جُرم درباره آزار بهائیان در ایران در سایت توانا بخوانید:… https://t.co/60ysPRKU5S
Tavaana توانا (53 minutes ago)
از دستاوردهای ۴۰ ساله انقلاب اسلامی شکنجه و زندان برای فرزندان مردم و عیش و نوش برای فرزندان مسئولین جمهوری اسلامی… https://t.co/dfCU0Q2cGF
Tavaana توانا (1 hour ago)
زادروز فرهاد مهراد، صدای خسته‌ی «مرد ِ تنها» هر چند فرهاد اولین خواننده‌ای بود که صدایش از رسانه‌ی برآمده از دل ان… https://t.co/VS8Jm1IUM8
Tavaana توانا (1 hour ago)
چالش عکس «ده سال پیش به سبک آیت‌الله» https://t.co/MFMBCGs2li طرح از رضا عقیلی @reza_delrish #کارتون #خامنه_ای… https://t.co/tEYoCMjnwf
Tavaana توانا (2 hours ago)
چالش عکس ۱۰ ساله! این بار دریاچه مظلوم ارومیه! با دریای کوچک ایران چه کرده اید؟ مگر قول احیای #دریاچه_ارومیه را ندا… https://t.co/r7KdirFthP
Tavaana توانا (13 hours ago)
New e-book. “Constitutional Democracy” by Center for Civic Education outlines fundamental features of constitutiona… https://t.co/uJQW1pMwJL
Tavaana توانا (15 hours ago)
پیش از #انقلاب اساتید برجسته‌ای همچون دکتر یحیی مهدوی و دکتر #شرف‌الدین_خراسانی، که پس از انقلاب اسلامی به اجبار با… https://t.co/lZwDuEgmxF
Tavaana توانا (16 hours ago)