چرا بالای چشم ما ابروست؟

علیرضا رضایی

توانا- اگر شما در اروپا به یک‌ نفر بگویید: «بالای چشمت ابروست»، صبورانه منتظر می‌ماند تا جمله‌ شما تمام شود بدون اینکه توجه کند که شما هم صبورانه منتظرید که جواب او را بشنوید. شما همین حرف را در امریکا به یک‌ نفر بزنید؛ با کمی صبر کمتر، تقریبا همان اتفاق برای‌تان می‌افتد. در ادامه، شما می‌توانید افرادی را در آسیا، افریقا و اقیانوسیه پیدا کنید و به آ‌ن‌ها همان را بگویید. دقیقا همان اتفاق عینا تکرار می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که به‌جز ما، متأسفانه هیچ‌کدام از ملل دنیا، بر اثر ناآگاهی، متوجه خطرات ناشی از وجود ابرو در بالای چشم‌شان نیستند درحالیکه در کشور ما نه‌ تنها این خطر شناسایی شده بلکه کاملا جدی گرفته شده و خوشبختانه هم‌اکنون مردم ایران کمتر حاضر به یادآوری این مهم به همدیگر هستند. بررسی اظهارات شاکی و متهم در مراجع قضایی، نشان می‌دهد که در حال حاضر ۹۵ درصد پرونده‌های مربوط به ضرب و شتم و ۱۷۱ درصد پرونده‌های موجود در دادگاه‌های خانواده، بر اثر اینکه شاکی به متهم یادآوری کرده است که بالای چشمش ابرو وجود دارد، تشکیل شده‌اند.

این درحالیست که به‌دلیل پویایی زبان فارسی که از این لحاظ هم در کنار سایر مسائل ما، در جهان اول است، بسیاری از عبارت‌های موجود در ادبیات فارسی همان معنی «بالای چشمت ابروست» را می‌دهد. فی‌المثل یک‌نفر موقع رانندگی به راننده‌ کناری می‌گوید «هووووی». راننده‌ دوم درجا ترمز می‌کند و پیاده می‌شود و راننده اول را یک فصل کتک می‌زند. بعدا در کلانتری راننده‌ اول به افسر نگهبان می‌گوید: «تا به آقا گفتیم بالای چشمت ابروست، آمد پایین من را کتک زد». یا مثلا در منزل، خانم به آقا می‌گوید: «تا این وقت شب کجا بودی؟» بلافاصله آقا می‌زند تمام ظرف‌ها را می‌شکند. بعدا که از خانم سوال می‌کنند، می‌گوید تا بهش گفتم بالای چشمت ابروست، زد تمام ظرف‌ها را شکست.

این مثال‌ها همچنین نشان می‌دهد که یادآوری وجود ابرو در بالای چشم، نیازمند واکنش فوری و بلافاصله‌ افراد نیز هست زیرا افراد به محض شنیدن این جمله، بدون فوت وقت اقدام به رفتارهای ناهنجار می‌کنند. از طرفی یکی دیگر از پویایی‌های زبان فارسی این است که شاکی پرونده، در آن لحظه خودش هم نمی‌داند که به متهم چه چیز وحشتناکی را یادآوری کرده است. او اول خیال می‌کند که حرف دیگری زده است ولی بعدا در کلانتری و مراجع قضایی متوجه می‌شود که گفته بالای چشمت ابروست و همینجا نقش مراجع قضایی در پویایی ادبیات فارسی بیشتر مشخص می‌شود.

تقریبا ما تنها ملت جهانیم که از شنیدن اینکه بالای چشم‌مان ابرو وجود دارد، ناراحت می‌شویم درحالیکه تا حالا پیش نیامده که کسی از دیدن ابرو در بالای چشمش جلوی آینه عصبانی شود. این نشان می‌دهد که در کشور ما برخلاف سایر کشورهای جهان، گوش افراد بسیار بیشتر از چشم‌شان با سلسله اعصاب در تماس است و این اتفاق در حالی می‌افتد که دانشمندان غربی به خلقت یکسان انسان‌ها اعتقاد دارند. بر همین اساس ما می‌توانیم یک‌بار دیگر تمام نظریات دیگران را بدون اینکه با آنها وارد بحث شویم، از بیخ و بن رد کنیم. 

البته اگر کسی خیال کرده می‌تواند با یادآوری اینکه «بالای سبیلت دماغه» یا «بالای فکت دندونه» یا امثالهم ما را عصبانی کند، اشتباه بزرگی کرده است. نکته اینست که ما همان‌قدر که در استفاده از بدیهی‌ترین چیزها برای رفتن روی اعصاب همدیگر تواناییم، همان‌قدر هم به ادبیات و خصوصا شعر اهمیت می‌دهیم. تقریبا نصف دیوان شعرای ایران در وصف ابرو و چشم است درحالیکه هیچ شاعری حتی یک مصرع در وصف فک و دماغ و دندان و سبیل چیزی نسروده است.

ما بلدیم که چگونه از الهامات یک ادیب و شاعر جوری که کارمان را راه بیندازد، استفاده ببریم و برای این‌کار لزوما نباید کتاب آن ادیب یا دیوان آن شاعر را خوانده باشیم. برای ما همین که بدانیم ادبا در کتاب‌هایشان درباره چه چیزهایی حرف زده‌اند کفایت می‌کند که در آن‌ مورد نظر بدهیم. مانند همین عبارت «بالای چشمت ابروست». تقریبا با همین روش ما از اندیشه‌های اکثر شعرا و نویسندگان جهان آگاهیم و درست به همین دلیل هم مرگ آن‌ها بیشترین صدمه را به روال طبیعی زندگی ما می‌زند. در مورد آخر، همین مرحوم گابریل گارسیا مارکز اگر می‌دانست با مرگش چه لطمه‌ای به‌ ما می‌زند، هرگز مرحوم نمی‌شد!

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

آموزش های این چنینی با استاد مسلط بر تدریس و ارائه جزوات عالی و آشنایی با متن های خوب مطمئنا می تواند نگاه آدم را به فعالیت هایش پر محتوا نماید وحتی نگاه انسان را به فعالیت هایش تغییر می دهد. آموختم که برای ایجاد کشوری آزاد ، دموکراتیک ، با رعایت حقوق جهانی و شهروندی نیاز به کار بیشتری داریم، و همچنان باید بیاموزیم و این آموخته را به اجتماع انتقال دهیم تا جامعه ای آماده برای تغییر و تحولات داشته باشیم.
- زهرا، فارغ التحصیل دوره تارنمای دموکراسی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید