Search

English

تاسیس تلویزیون در ایران

ساعت پنج بعدازظهر جمعه، یازدهم مهرماه سال ۱۳۳۷، نخستین فرستنده تلویزیونی در ایران آغاز به کار کرد. تا پیش از این تاریخ هنوز تلویزیون به خانه ایرانیان راه نیافته بود و رادیو حرف اول را می‌زد. امروز شاید در کم‌تر خانه‌ای در ایران باشد که تلویزیون حضوری جدی نداشته باشد. فکر تاسیس تلویزیون در سال ۱۳۳۵ شکل گرفت. اولین بار فردی به نام کازرونی پیشنهاد تاسیس تلویزیون را داد که پذیرفته نشد. «فکر راه‎اندازی تلویزیون در ایران به سال ۱۳۳۵ بر می‌گردد. جوانی به نام آقای کازرونی، اهل اصفهان که از یک خانواده ثروتمند بود و در خارج کشور، کارگردانی سینما خوانده بود به این فکر افتاد که در ایران تلویزیون تاسیس کند و از این طریق یک منبع درآمد مطمئنی را برای خود ایجاد کند. حتی با شرکت‌های خارجی‌ای که فرستنده‌های تلویزیونی تولید می‌کردند وارد مذاکره شد اما این صحبت‌ها به نتیجه نرسید و توافقی انجام نشد.» (دکتر نورالدین نیک‌روش در گفت‌وگو با روزنامه شرق، ۱۷ اسفندماه ۱۳۸۲) اما این مهم قسمت کازرونی نشد و فرد دیگری چنین کرد؛ «حبیب‌الله ثابت پاسال» بازرگانی که پیش‌قدم تاسیس تلویزیون شد. 

در مهرماه سال ۱۳۳۷ مجلس قانونی تصویب کرد که دولت با نظارت وزارت پست و تلگراف، می‌تواند فرستنده‌هایی در تهران نصب کند. البته در ۲۹ تیرماه، تصویب ماده واحده‌ای با چهار تبصره در مجلس شورای ملی راه را برای تاسیس نخستین فرستنده تلویزیونی در ایران گشود. در این قانون آمده است:

«ماده واحده ـ دولت مجاز است یک دستگاه فرستنده (تلویزیون) و کلیه لوازم آن (به تشخیص وزارت پست و تلگراف و تلفن) که در تهران نصب و به کار می‌افتد از پرداخت حقوق و عوارض گمرکی معاف و از تاریخ شروع به کار تا پنج سال از پرداخت مالیات معاف نماید.

تبصره۱ـ دستگاه مزبور از نظر رعایت اصول فنی تابع دستور وزارت پست و تلگراف و تلفن بوده و از نظر تنظیم و اجرای برنامه‌ها مطیع مقررات و دستور اداره کل انتشارات و رادیو خواهد بود.

تبصره۲ـ معافیت مذکور از حقوق گمرکی فقط محدود است به صورت لوازمی که وزارت پست و تلگراف تشخیص می‌دهد و دستگاه‌های گیرنده تلویزیون مشمول این معافیت نبوده و از نظر پرداخت حقوق و عوارض گمرکی در حکم دستگاه‌های رادیو خواهد بود.

تبصره۳ـ مشخصات فنی این دستگاه تلویزیون را دولت ظرف پانزده روز از تاریخ تصویب این قانون برای اطلاع عموم اعلام خواهد کرد.

تبصره۴ـ وزارتخانه‌های پست و تلگراف و تلفن ـ دارایی ـ گمرکات و انحصارات مامور اجرای این قانون می‌باشند.» (مجموعه قوانین و مصوبات دوره نوزدهم قانون‌گذاری مجلس شورای ملی، جلد اول، ص ۳۵۶ و ۳۵۷)

شاید بتوان این قانون را به شکلی مشوق حبیب‌الله ثابت برای تاسیس تلویزیون دانست چرا که معافیت‌های گمرکی و مالیاتی که تصویب این قانون در پی داشت موجب شد که به فاصله کوتاهی پس از تصویب این قانون حبیب‌الله ثابت دست به کار تاسیس تلویزیون شود. این فرستنده‌ها در یازدهم مهرماه ۱۳۳۷ نصب شد و رسما تلویزیون ایران افتتاح شد. این تلویزیون، که به صورت خصوصی اداره می‌شد و «تلویزیون ایران» نام نهاده شد، در ابتدا هر روز از شش بعدازظهر تا ده شب برنامه داشت و درآمد آن متکی به پخش آگهی‌های تجاری و تبلیغاتی بود. پس از گذشت یک سال، فعالیت روزانه این تلویزیون در تهران به پنج ساعت در روز افزایش پیدا کرد. پس از تهران، در سال ۱۳۴۰ یک فرستنده‌ در آبادان و فرستنده دیگری در اهواز تاسیس شد. گسترده‌شدن علاقه‌مندی به تلویزیون باعث شد که حکومت ایران تصمیم بگیرد که یک شبکه تلویزیونی سراسری در ایران تاسیس کند.

در سال ۱۳۴۳یک گروه فرانسوی و از سوی سازمان برنامه و بودجه مامور بررسی و طراحی یک مرکز تلویزیونی شدند و سرانجام پس از تصویب طرح ایجاد «تلویزیون ملی ایران»، یک ایستگاه کوچک به وجود آمد و با امکاناتی محدود پخش برنامه‌های آزمایشی خود را از سال ۱۳۴۵ آغاز کرد. امکانات محدود این تلویزیون در آن زمان به یک استودیو، سه دوربین و دو دستگاه ضبط مغناطیسی خلاصه می‌شد. «از آن‌جا که فرستنده تلويزيون ايران با سيستم ۵۲۵ خطی آمريکايی کار می‌کرد و سيستم تلويزيون ملی ۶۲۵ خطی اروپايی بود، تلويزيون ملی با نصب يک فرستنده‌ دو کيلو واتی با سيستم ۵۲۵ خطی بر بالای ساختمان هتل هيلتون، امکان استفاده از اين شبکه را برای همه دارندگان تلويزيون با سيستم‌های مختلف، امکان‌پذير ‌کرد.»

پس از کم‌تر از دو سال از تاسیس تلویزیون ملی در ۱۷ مردادماه ۱۳۴۷ اولین مرکز تلویزیون ملی ایران در شهر ارومیه گشایش یافت و کوتاه‌زمانی بعد از آن مرکز تلویزیونی‌ای نیز در بندرعباس گشایش یافت و آهسته‌آهسته در نقاط مختلف شهرهای مختلف و سراسر ایران مراکز تلویزیونی شروع به فعالیت کردند. پس از شکل‌گیری تلویزیون جمع کثیری از فیلم‌سازان به دلیل امکانات مالی بیش‌تری که تلویزیون در اختیار داشت به همکاری با تلویزیون پرداختند که موجب شد فیلم‌های زیادی با همکاری تلویزیون ساخته شود.

تلویزیون یازدهم مهرماه سال ۱۳۳۷ افتتاح شد. در آن روز اهالی مطبوعات و خبرنگاران در محل افتتاح نخستین فرستنده‌ی تلویزیونی حاضر شدند. محمدرضا شاه از کاخ خود پیام فرستاد و فیلم مسافرت شاه به ژاپن نیز نشان داده شد. پیام نخست وزیر نیز خوانده شد.

وزیر پست و تلگراف نیز پیام داد. حبیب‌الله ثابت و پسرش ایرج که مدیرعامل تلویزیون شده بود نیز صحبت‌هایی کردند. برنامه‌های نمایشی و موسیقی نیز در این روز اجرا شد. حبیب‌الله ثابت در بخشی از سخنانش خطاب به مخاطبان چنین گفت: «… و اما شما بینندگان و شنوندگان عزیز اگر وقتی قسمتی از برنامه را مطابق سلیقه خود نیافتید با درنظرگرفتن اشکالات و این نکته مهم که ذوق و سلیقه‌ها مختلف است بر ما ببخشید. به علاوه از شما تمنا داریم که ما را در اجرای این خدمت یاری کنید و نه تنها معایب و نقایص را گوشزد فرمایید بلکه ما را از آنچه برای بهبود و تکمیل برنامه‌ها به نظرتان می‌رسد کتبا یا شفا‌ها برخوردار و قرین امتنان نمایید. ما برای این‌گونه پیشنهاد‌ها جوایزی ترتیب خواهیم داد که در آینده به اطلاع  شما خواهد رسید…» (روزنامه کیهان، ۱۳ مهر ۱۳۳۷)

برنامه تلویزیون در روزهای اول از ساعت ۶ عصر شروع می‌شد و تا ده شب ادامه می‌یافت که شامل برنامه‌هایی ویژه کودکان و نوجوانان، فیلم سینمایی، تدریس زبان، اخبار و بحث‌های روانشناسی بود. برنامه‌های ورزشی نیز نشان داده می‌شد. نام تلویزیون ملی ایران پس از انقلاب به «سیمای جمهوری اسلامی» تغییر کرد.

انتشارات بیشتر ...