مقدمه
جنگ جاری میان دو کشور روسیه و اوکراین به دنبال تجاوز روسیه به کریمه در فوریه ۲۰۱۴ و اشغال آن توسط روسیه آغاز شد. این درگیری توسط ولادیمیر پوتین تا ماه مارس ادامه یافت. او با حمایت گروههای شبهنظامی و نیروهای تحت فرمان خود کنترل شبهجزیره را به دست آورد و اقدامات خود را نیز به بهانه حمایت از اقوام روس توجیه کرد. سپس یک رفراندوم برگزار شد تا درباره پیوست کریمه به روسیه تصمیم گرفته شود.[1] با این حال، دولت اوکراین این اقدامات را غیرقانونی و پر از موارد مبتنی بر نقض قوانین اعلان کرد و به علاوه اکثر کشورها و نیز قطعنامه ۶۸/۲۶۲ مجمع عمومی سازمان ملل این رفراندوم را نامعتبر اعلام کردند. با این وجود در ۲۷ مارس همان سال، کریمه به فدراسیون روسیه پیوست.[2] بسیاری علیه اشغالگری روسیه اعتراض کردند، از جمله کارگردان اوکراینی اولگ سنتسوف. در واکنش، دادگاه نظامی روسیه او را به اتهام بمبگذاری و انجام حملات تروریستی به ۲۰ سال زندان محکوم کرد. این در حالی بود که هیچ مدرکی برای اثبات اتهامات ارائه نشده بود.[3]
سنتسوف فقط یک مثال از زندانیان سیاسی اوکراینی است که به طرزی ناعادلانه در روسیه و تحت شرایط غیرانسانی نگهداری شده و میشوند. از زمان تجاوز به کریمه در سال ۲۰۱۴، سرکوب زندانیان سیاسی در روسیه بهشدت افزایش یافته است. سرکوبی که درصد قابل توجهی از آن متوجه تاتارهای کریمه است. سازمانهای مختلف، استراتژیها و کمپینهای متنوعی را به دنبال بازداشتهای غیرقانونی فراگیر در روسیه به راه انداختهاند تا به آزادی زندانیان سیاسی اوکراینی یاری رسانند.
زمینه سیاسی
در نوامبر ۲۰۱۳، یانوکوویچ – رئیسجمهور وقت اوکراین و حامی سرسخت روسیه – به دلیل ارتباطات اقتصادی با روسیه، با ادغام اوکراین در اتحادیه اروپا مخالفت کرد. این امر موجب ناراحتی بسیاری از شهروندان اوکراین شد که امیدوار بودند از طریق عضویت در اتحادیه وضعیت اقتصادی و سیاسی خود را بهبود بخشند. یانوکوویچ به فساد و خودکامگی نیز شهرت داشت و این تصمیم او موجب بروز رویداد موسوم به یورومیدان شد؛ نامی که به موج اعتراضی ضدحکومتی در آن زمان داده شد. این اعتراضات با هدف پایینکشیدن یانوکوویچ از کاخ ریاست جمهوری بود و با وجود تلاشهای مختلف برای پایانبخشی به آن، از جمله با استفاده خشونتآمیز و غیرقانونی از نیروهای ویژه پلیس، در نهایت یانوکوویچ از مقام خود دست کشید و به روسیه فرار کرد و از آن کشور درخواست پناهندگی کرد. مجلس اوکراین اعلام کرد که یانوکوویچ «به نحو غیرقانونی از وظایف خود دست کشیده است» و رأی به برکناری او از مقام ریاستجمهوری داد.[4] این وضعیت موجب شد روسیه احساس ضعف کند. مقامات روس متوجه شدند که نفوذ خود بر اوکراین را از دست دادهاند؛ امری که منجر به تجاوز آنها به آن کشور و ضمیمهکردن کریمه به خاک روسیه شد.[5]
ولادیمیر پوتین تجاوز خود را با بهانه حفاظت از منافع روسیه در اوکراین توجیه کرد. در فوریه ۲۰۱۴، نیروهای نظامی روسیه فرودگاهها و مجلس کریمه را محاصره کردند. یک ماه بعد، یک رفراندوم برگزار شد تا درباره ضمیمهشدن کریمه به روسیه تصمیم گرفته شود؛ در این رفراندم بر اساس اکثریت ۹۵ درصد آراء، روسیه کنترل کریمه را به دست گرفت. البته این رفراندوم توسط دولت اوکراین، مجمع سازمان ملل و اکثر کشورها، از جمله رهبران گروه G6 (کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، انگلستان و ایالات متحده) غیرمشروع، غیرقانونی و نامعتبر تلقی شد. از آن زمان تا کنون، جنگ بین اوکراین و روسیه گستردهتر و خشونتبارتر شده است. از سویی اوکراین در تلاش است تا به عضویت ناتو در آید و از سوی دیگر روسیه به دخالت در این کشور ادامه میدهد. دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد تخمین میزند که تعداد کلی کشتهشدههای مرتبط با مناقشات اوکراین از ۱۴ آوریل ۲۰۱۴ تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱ بین ۵۱ تا ۵۴هزار نفر باشد.[6] طی این مدت، بازداشتهای ناعادلانه متعددی انجام شده است. روسیه و اوکراین دهها تن از زندانیانی که در جریان ضمیمهشدن کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴ به اسارت گرفته شده بودند را مبادله کردهاند. با این حال، بسیاری از زندانیان سیاسی همچنان در شرایطی نامساعد نگهداری میشوند[7].
متاسفانه، برخورد غیرانسانی با زندانیان سیاسی در سراسر جهان رایج است. به عنوان مثال، به گفته برخی منابع حقوق بشری در حال حاضر در ایران نزدیک ۶۰۰ زندانی سیاسی وجود دارند که تحت شکنجه جسمانی و روانی، حبس انفرادی، عدم دسترسی به مراقبتهای پزشکی، محروم از تماس با خانواده و وکیل و بعضا در حال اعتصاب غذا هستند.[8] در سال ۱۳۶۷، تعداد زیادی از زندانیان سیاسی در ایران قربانی یک قتل عام شدند. روحالله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی، با نوشتن یک فتوا مجوز محاکمه و اعدام چندهزار زندانی سیاسی را به اتهام «محاربه (جنگیدن) با خدا» صادر کرد که بسیاری از آنان صرفا به دلیل احتمال یا سوءظن ارتباط با یک سازمان مخالف جمهوری اسلامی در زندان بودند. در سال ۲۰۱۸، سازمان عفو بینالملل اعلام کرد که مقامات نظام مرتکب «جنایت علیه بشریت از طریق فرمانهای ناپدیدسازی و اعدام فراقانونی هزاران مخالف سیاسی در سال ۱۹۸۸» شدهاند. خانوادههای قربانیان تا کنون شاهد هیچ عدالتی برای این قتلعام نبودهاند. در سال ۲۰۲۱، ۱۵۰ کارشناس سابق سازمان ملل و متخصصان حقوقی نامآشنا، طی ارسال یک نامه به دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل خواستار تشکیل یک کمیسیون بینالمللی تحقیق درباره قتل عام ۱۹۸۸ شدند. متاسفانه، زندانیان سیاسی در سراسر جهان همانند ایران و روسیه قربانی شکنجه و خشونت هستند.[9]
یک نمونه شاخص زندانیان سیاسی اوکراینی که بدون وجود مدارک معتبر در روسیه گرفتار شد، اولگ سنتسوف بود. اتهام «تروریسم» که به او زده شد به دلیل اعتراضات فعالانهاش علیه روسیه و اشغال کریمه در سال ۲۰۱۵ بود. او شکنجه و به زندانی در روسیه فرستاده شد؛ جایی که پنج سال از ۲۰ سال حکمش را سپری کرد. داستان او به دلیل ناعادلانهبودن پروندهاش در سراسر جهان شناخته شد.
سنتسوف فقط یک مثال از بیشمار قربانیان پیگردهای سیاسی است که فقط به خاطر فعالیتهای حقوق بشری خود زندانی شدهاند.[10] پرونده سنتسوف اهمیت دارد؛ چراکه آگاهی جهان را درباره بیعدالتیها، خشونتها و فشارهای تحمیلیای که تحت یک رژیم استبدادی علیه زندانیان سیاسی اعمال میشود افزایش داده و میدهد. داستان او به درک عمیقتر ما درباره آزار و اذیت و ستمی که یک فرد به عنوان یک فعال سیاسی تحمل میکند کمک میکند: «آنها به طور مرتب شکنجه میکنند؛ حمل و نقل [افراد به روشی] غیرانسانی، از جمله انتقالهای ماه به ماه در قطارهایی مملو از زندانیان و با دسترسی ناچیز به آب و بهداشت، و زندانیکردن در کلونیهای زندانیان.»[11] سنتسوف یک همبستگی جهانی از فعالان سیاسی را برای رهایی خود و سایر زندانیان سیاسی ایجاد کرده است.
اولگ سنتسوف
اولگ سنتسوف یک کارگردان اوکراینی سینما است که فعالیتهایی علیه رئیسجمهور سابق آن کشور، ویکتور یانوکوویچ، و اشغال کریمه توسط روسیه انجام داد و در ماه مه ۲۰۱۴ بازداشت شد. اتهامی که به علت آن توسط سرویس امنیت فدرال روسیه محاکمه شد، تروریسم بود. در سال ۲۰۱۵، سنتسوف اعلام کرد که برای اخذ اعتراف تحت شکنجه بوده است. او به اتهام بنیانگذاری یک گروه ملیگرای اوکراینی و سازماندهی بمبگذاری مجسمه لنین، به ۲۰ سال زندان محکوم شد. با این حال، ژنا آفاناسیف که به عنوان یک شاهد کلیدی علیه او محسوب میشد، اعلام کرد که تحت شکنجه به اعلام شهادت علیه سنتسوف مجبور شده است. اولگ سنتسوف بدون شواهد معتبری زندانی بود. گروههای متعددی، از جمله دولت ایالات متحده آمریکا، باور داشتند که سنتسوف به علت ایدئولوژی سیاسی خود محکوم شده است. با این حال، پوتین این اتهامات را رد و اعلام کرد که زندانیشدن سنتسوف به همان دلیل تروریسم است.
تا سال ۲۰۱۸، پس از شکست تلاشها برای آزادی او و به دنبال انتقال به یک سلول انفرادی که در آن شکنجه شده بود، سنتسوف به یک اعتصاب غذای ۱۰۰ روزه برای آزادی ۷۰ زندانی سیاسی اوکراینی دست زد. در نهایت اما او توسط مقامات مجبور شد که این اعتصاب را پایان دهد. اقدامات او و اخبار اتفاقاتی که برایش میافتد حمایت چشمگیری در زمینه پرونده او برانگیخت؛ از جمله کمپینهایی مانند «روز جهانی کنش»[12] که توسط «پروژه صدا»[13] با همکاری انجمن قلم آمریکا[14] و تعدادی از همیاران در سراسر جهان برگزار شد؛ از جمله «مرکز آزادیهای مدنی»،[15] «مشارکت بینالمللی برای حقوق بشر»،[16] انجمن قلم سانتا کروز،[17] انجمن قلم بلاروس [18]و «انجمن جهان آزاد»[19] در کشورهایی مانند فرانسه، کانادا، بولیوی، آلمان، ایالات متحده، لیتوانی و لهستان. اقدمات صورتگرفته در «روز جهانی کنش» شامل بیانیهها، تجمعات و رویدادهای ویژه در حمایت از اولگ سنتسوف بود.[20] کمپین دیگری به نام «اولگ سنتسوف را نجات دهید» (#SaveOlegSentsov) نیز به راه افتاد که تمرکز آن بر آزادی زندانیان سیاسی اوکراینی و محفاظت از آنان بود. در این فعالیتها، اقداماتی در چهل کشور جهان و به شکلی تقریبا همزمان صورت گرفت که شامل خبررسانی، رویدادهای عمومی در فضاهای شهری و پخش فیلم «فرآیند: دولت روسیه علیه اولگ سنتسوف» بود. این مستند که داستان سنتسوف را روایت میکرد، توسط بازیگران، کارگردانان و هنرمندان مشهور حمایت شد.[21] در سپتامبر ۲۰۱۹، سنتسوف آزاد شد.[22] با این حال، او نمونه واضحی است که نشان میدهد مبارزه تا زمانی که تمام زندانیان سیاسی اوکراینی آزاد نشوند، پایان نخواهد یافت.[23]
آزادی اولگ سنتسوف
اولگ سنتسوف اکنون چهرهای شناختهشده در مبارزه برای حقوق بشر و آزادیهای اساسی است. در سال ۲۰۱۸، او جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه را دریافت کرد که به افراد یا سازمانهای فعال در زمینه حقوق بشر اعطا میشود.[24] پرونده سنتسوف نه تنها تاثیر محلی بلکه پیامدهای جهانی داشت. سازمانهایی مانند عفو بینالملل، انجمن قلم آمریکا و «مدافعان خط مقدم»[25] از سنتسوف و زندانیان سیاسی که به طرز نامنصفانهای در روسیه با آن ها برخورد شده بود، حمایت کردند. انجمن قلم آمریکا نامهای حاوی ابراز پشتیبانی از سوی ستارگان سینما، نویسندگان و مجریان تلویزیونی به وزیر وقت امور خارجه آمریکا – رکس تیلرسون – ارسال کرد و خواستار فشار بیشتر برای آزادی اولگ سنتسوف شد.[26] پرونده سنتسوف به دلیل فاشکردن ماهیت یک رژیم استبدادی و بیرحمی معمولا پنهانی که زندانیان سیاسی تحمل میکنند، توجه جهان را به خود جلب کرد.[27] پس از تلاش عفو بینالملل برای گرفتن آزمایش پزشکی از سنتسوف، کارشناسان سازمان ملل از وضعیت جسمانی و روانی او ابراز نگرانی کردند. «پروژه صدا» یکی از سازمانهایی بود که کمپین آزادی اولگ سنتسوف را با اجرای «روز جهانی کنش» برای اولگ سنتسوف و با حمایت انجمن قلم آمریکا آغاز کرد.[28] پس از شروع طرحهای سازمانهای بینالمللی و دولتها، و پس از پنج سال زندان، سنتسوف در نهایت آزاد شد. او بخشی از یک برنامه مبادله ۷۰ زندانی بین اوکراین و روسیه بود.[29]
پیگرد و بازداشت غیرانسانی
پیگرد قضایی و بازداشت سیاسی شهروندان از جمله روزنامهنگاران، فعالان مخالف، گروههای مذهبی «ممنوع» و اعضای سازمانهای سیاسی خاص، در ارتباط با اشغال کریمه توسط روسیه در سال ۲۰۱۴ افزایشی چشمگیر یافته است. بسیاری از آنها با مسائلی مانند بازداشتهای غیرقانونی، ناپدیدسازی قهری و محاکمههای نمایشی در دادگاههای تحت کنترل روسیه مواجه شدهاند. تعداد قابل توجهی از این گروه با تاتارهای کریمه مرتبط هستند. از نظر تاریخی، پیگرد تاتارها به سال ۱۹۴۴ بازمیگردد؛ زمانی که استالین این گروه را به همکاری با نازیها متهم کرد. در ۱۸ تا ۲۰ مه ۱۹۴۴، بیش از ۱۸۰هزار تاتار کریمه به زور به مناطق دورافتاده آسیای مرکزی و سیبری تبعید شدند. آنها برای ۴۵ سال یعنی تا سال ۱۹۸۹، اجازه بازگشت به سرزمین خود را نداشتند. از اینرو، تجاوز سال ۲۰۱۴ با آنچه که آنها قبلا تجربه کرده بودند، چندان متفاوت نبود. تاتارهای کریمه قربانی ناپدیدسازی و زندان بودند و هدف آزارهایی هولناک واقع شدند. بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹، ۳۲۱ زندانی سیاسی اوکراینی آزاد شدند، در حالی که ۱۲۰ نفر دیگر همچنان در بند بودند.[30] بعدتر این تعداد به ۴۱۰ نفر افزایش یافت،[31] که ۳۲۹ نفرشان به دلیل گرایشهای مذهبی و ۸۱ نفر به دلایل سیاسی بازداشت شده بودند.[32] تا سال ۲۰۱۷، حداقل ۲۶ نفر از تاتارهای کریمه با اتهامات تروریستی روبرو بودند که برای اتهاماتشان شواهدی واقعی وجود نداشت.[33] زندانیان سیاسی همچنین به صورت روزانه با شکنجه وادار به اعتراف به جرائمی میشوند که مرتکب نشدهاند. در نظر روسیه، آنها حتی زمانی که بیگناهیشان آشکار است انسان محسوب نمیشوند.
زندانیان سیاسی در روسیه، دهههاست که به دلیل باورهای دینی و سیاسی خود تحت آزار و اذیت قرار گرفتهاند. در سال ۱۹۸۷، پس از آزادی ۴۲ زندانی سیاسی به دلیل فعالیتهای ساخاروف، برآوردها نشان میداد که هنوز دستکم هزار زندانی در زندانها یا اردوگاههای شوروی نگهداری میشوند.[34] با وجود امیدها و خوشبینیهای اولیه مبنی بر اینکه روسیه پسا-شوروی سیاستهای سرکوبگرانه را کنار خواهد گذاشت و وجود زندانیان سیاسی به پایان خواهد رسید، گزارشها واقعیتی تلخ را آشکار میکنند: بسیاری از شهروندان همچنان به دلایل سیاسی در بازداشت هستند یا با خطر زندانیشدن مواجهاند. این وضعیت، استمرار روشهای اقتدارگرایانه و مبارزه مداوم برای آزادی سیاسی در این کشور را برجسته میکند.
در نتیجه با اینکه مدتها از فروپاشی شوروی گذشته است، بسیاری از شرایط غیرانسانی زندانیان سیاسی هنوز هم ادامه دارد و در این زمینه از روشهای آن دوره استفاده میشود. بیشترین پیگرد در میان اقلیتهای مذهبی و قومی است. سازمانهای اسلامی مانند حزب التحریر بدون وجود شواهدی به عنوان تروریست شناخته شدهاند. بیشتر زندانیان سیاسی در روسیه برچسبهایی مانند فاسد، خشن و بیوطن خوردهاند. به گزارش مرکز یادبود حقوق بشر، زندانیان بهناچار باید از خود در برابر تحقیقات ضعیف و مخدوش، شاهدان ناشناس، شواهد جعلی و تلههای امنیتی دفاع و محافظت کنند.[35]
زندانها و مجموعههای کیفری روسیه هنوز هم شبیه گولاگهای شوروی هستند که در دوران استالین ساخته شدند. آنچه در این سیستمها دیده میشود شامل زیرساختهای ضعیف، نقض حقوق بشر، شکنجه، فساد و سوءاستفاده از زندانیان است. کارمندان زندان در روسیه میدانند چگونه اشکالات و فساد را پنهان کنند و با بهرهبرداری از زندانیان و دریافت و پرداخت رشوه پول به دست آورند. اداره خدمات زندان فدرال (FSIN) مسئول اداره و نظارت بر زندانها است. نکته شگفتانگیز این است که این اداره در واقع به عنوان یک «دولت درون دولت» عمل میکند. آنها خدمات بهداشتی، حمل و نقل، آموزش و… خود را دارند که موجب میشود در یک موقعیت قدرت، فساد و سلطه قرار بگیرند.
زندانیان با قطارهایی بدون پنجره به مجموعههای کیفری بینامونشان انتقال مییابند. اغلب این مجموعهها دور از مناطق پرجمعیت قرار گرفتهاند، بنابراین اغلب زندانیان از ارتباط با خانواده و وکلای خود محروم هستند. چهار نوع مجموعه کیفری در این کشور وجود دارد: با تدبیرات امنیتی پایین، معمولی، بالا و ویژه. مورد اول به زندانیان اجازه میدهد تا به آزادی حرکت کنند و با خانواده خود ملاقات داشته باشند. در نوع دوم، زندانیان به طور دائمی تحت نظارت هستند و در اتاقهای بزرگ با ۱۵۰ تختخواب نگهداری میشوند. در دو نوع مجموعه دیگر، زندانیان با محدودیت بیشتری مواجه هستند؛ آنها در اتاقهایی با حداکثر ۵۰ زندانی نگهداری میشوند. بیشتر این مجموعهها دارای شرایط استاندارد فضای مورد نیاز زندانیان نیستند. به دلیل ازدحام و تعداد زیاد زندانیان در هر سلول، حفظ بهداشت دشوار است که منجر به شیوع بیماریهای ویروسی میشود. متاسفانه، نرخ مرگ و میر زندانیان نیز گزارش نمیشود.
زندانیان قربانی سوءاستفاده، شکنجه و کار اجباری به صورت جمعی هستند. برگزاری دادگاههای سیاسی در روسیه امری متداول است، زیرا این یک راه برای مقابله با مخالفان سیاسی است. به همین دلیل مدافعان حقوق بشر و اقلیتها به طور فزایندهای مورد پیگرد و سرکوب قرار میگیرند. تنها در سال ۲۰۱۸ به دلایل سیاسی و مذهبی ۱۹۵ تن زندانی شدند. با وجود اینکه شرایط زندانهای روسیه غیرانسانی محسوب میشوند، ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۱۸ اعلام کرد که هیچ اصلاحات جدیدی برای زندانها برنامهریزی نشده است.[36]
کمپینهای کنشگری برای آزادی زندانیان سیاسی
تا تاریخ ۱ اکتبر ۲۰۲۱، ۳۲۱ نفر که بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ آزاد شده بودند، به عنوان افرادی شناخته شدهاند که به دنبال تجاوز مسلحانه علیه اوکراین از آزادی خود محروم شدهاند. علاوه بر این، بر اساس دادههای گروههای حقوق بشری، حداقل ۱۲۰ زندانی سیاسی اوکراینی هنوز از آزادی خود محروم بوده یا با محدودیت در آزادی خود در قلمرو فدراسیون روسیه یا کریمه اشغالی روبرو هستند.[37] مدافعان حقوق بشر، اقلیتهای مذهبی و قومی و مخالفان سیاسی در شرایط ناگوار و در خطر شکنجه و ناپدیدسازی نگهداری میشوند. به همین دلیل است که مراجع و نهادها و جامعه باید از وضعیت آگاه شوند و از برخورد غیرانسانی با زندانیان سیاسی باخبر باشند تا بتوانند از آنها دفاع لازم را بر اساس باورهای بنیادین خود انجام دهند.
در همین راستا سازمانهای مختلف، راهکارها، پروژهها و کمپینهایی را برای کمک به آزادی زندانیان سیاسی و افزایش آگاهی درباره وضعیت آنها ایجاد کردهاند. از جمله این پروژهها میتوان به OVD-info اشاره کرد که یک سازمان غیرانتفاعی مستقل روسی است که توسط مرکز یادبود حقوق بشر تاسیس شده و برای زندانیان سیاسی آگاهیرسانی میکند. یکی از پروژههای دیگر «ائتلاف برای آزادی زندانیان سیاسی کرملین» است[38] که برخی از اعضای آن عبارتند از بنیاد حقوق بشر، یورومیدان اس.او.اس،[39] سولیداروس[40] و مرکز آزادیهای مدنی.[41] آنها کنشهایی گروهی را برای آزادی زندانیان سیاسی هماهنگ میکنند و برای هر کدام از زندانیان سیاسی پروفایلهایی ایجاد میکنند تا آگاهی مردم و فشار بر مقامات روسیه برای آزادیشان را بالا ببرند.[42]
«کریمه، پنج صبح» نام پروژهای است که با همکاری سازمان USAID، سازمان عفو بینالملل و اس.او.اس کریمه، موسسه اوکراین و وزارت امور خارجه اوکراین ایجاد شده است. این پروژه به سه بخش اصلی تقسیم شده است: بخش اجرا-سند، بخش کتاب و یک کمپین اطلاعرسانی. بخش اجرا-سند بر اساس نمایشنامه ناتالیا ووروژبیت و آناستازیا کوسودی ایجاد شد که شامل مصاحبه با ۱۱ زندانی سیاسی و خانوادههایشان بود.[43] این پروژه به دنبال جلب توجه به اثرات منفی اشغال کریمه بر زندانیان سیاسی، از جمله کنشگران و تاتارهای کریمه است. علاوه بر این، میخواهد تا جای ممکن به مردم در مورد زندانیان سیاسی و خانوادههایشان آموزش دهد و همدردی و حمایت آنها را برانگیزد.
«مردم مرا رها کن»[44] نام کمپین دیگری است که توسط یورومیدان اس.او.اس راهاندازی شده است. این پروژه توسط گروههایی همچون «افراد نیازمند»،[45] یورومیدان پرس،[46] یورومیدان ورشو[47] و وزارت امور خارجه اوکراین حمایت شد. این کمپین بر ارائه کمک حقوقی و ایجاد آگاهی از وضعیت زندانیان سیاسی تمرکز دارد و هدف آن «آزادی تمام افرادی که در فهرست کمپین قرار دارند، نظارت بر رعایت حقوق اساسی اسیران کرملین، بهخصوص آزادی از شکنجه، دسترسی آزاد به وکیل، مراقبتهای پزشکی و غیره است».[48] همچنین این کمپین مشارکت افراد را از طریق کمکهای مالی برای کمپین و خانوادههای زندانیان، ارسال نامه و کمک به بهاشتراکگذاری اهداف کمپین فراهم میکند. این تنها برخی از کمپینهای ایجادشده برای آزادی زندانیان سیاسی در روسیه است. مهم است که اطلاعات و بینش درباره افرادی که از حق خود برای آزادی بیان و اجتماع دیدگاههای متفاوت استفاده میکنند و به زندان میروند و شکنجه میشوند منتشر شود.
به جز کمپینها اقدامات دیگری نیز برای حمایت از آزادی زندانیان سیاسی اسیرشده توسط کرملین صورت گرفته است؛ شامل دادخواهیها، قطعنامهها و مکاتبات انجامشده توسط دستگاههای سازمان ملل، نهادهای منطقهای و گروهها و سازمانهای جامعه مدنی. در دسامبر ۲۰۱۸، قطعنامه ۷۳/۲۶۳ مجمع عمومی سازمان ملل به ابراز نگرانی خود در مورد استفاده از شکنجه به عنوان ابزاری برای اخذ اعترافات غیرواقعی اشاره کرد: «با نگرانی عمیق از اینکه از سال ۲۰۱۴ تا کنون، گزارشهایی مبنی بر استفاده از شکنجه توسط مقامات روسیه برای گرفتن اعترافات دروغین در پروندههای دارای انگیزه سیاسی منتشر شده است، از جمله در مورد اولگ سنتسوف، فیلمساز اوکراینی، و همچنین با ابراز نگرانی عمیق از ادامه بازداشتها و دستگیریهای خودسرانه شهروندان اوکراینی توسط فدراسیون روسیه.»[49] در همان سال، کمیته مبارزه با شکنجه به دستگیری خودسرانه مدافعان حقوق بشر، وکلا و مخالفان سیاسی و قرار گرفتن اجباری آنها در موسسات روانپزشکی به عنوان یک روش مجازات اعتراض کرد. شورای حقوق بشر سازمان ملل نیز نامههای انتقادی را در مورد دستگیری و بازداشت اقلیتهای مذهبی مانند شاهدان یهوه صادر کرده است. علاوه بر این، پارلمان اروپا و مجمع پارلمانهای شورای اروپا (PACE) قطعنامههای مختلفی را برای درخواست آزادی فوری زندانیان سیاسی، از جمله شهروندان اوکراینی مانند اولگ سنتسوف صادر کردهاند.[50]
جنگ در اوکراین همچنان ادامه دارد. تصویر خانوادههای جنگزده اوکراینی که از طریق مرز مجارستان به منطقهای آرام پناه میبرند، مجارستان، ۲۰۲۲.
زندانیان سیاسی جاری
در اکتبر سال ۲۰۲۱، تعداد زندانیان سیاسی اوکراینی در روسیه نزدیک به ۴۰۰ تن اعلام شد.[51] اینها افرادی هستند که به دلیل باورهایشان به طور ناعادلانه زندانی و شکنجه شدهاند. حال آنکه طبق اعلامیه جهانی حقوق بشر، «هیچ کس نباید تحت شکنجه یا برخورد و یا مجازات بیرحمانه یا غیرانسانی باشد».[52] متاسفانه، زندانیان سیاسی به طور مرتب مورد ضربوشتم قرار میگیرند و به دلیل نبود بهداشت در زندان در معرض شیوع بیماریهای واگیر قرار دارند.
خشونتهای روسیه و پیگرد زندانیان سیاسی اوکراینی، بهویژه تاتارهای کریمه، تا امروز و با ادامه حملات این کشور ادامه دارد. پوتین با ادعای اینکه اوکراین تهدیدی برای امنیت، توسعه و وجود روسیه است و برای ممانعت از پیوستن اوکراین به ناتو، یکی از بزرگترین جنگهای اروپا – از سال ۱۹۴۵ – را آغاز کرده است.[53] این مردم عادی هستند که قربانی شکنجه، آزار، ناپدیدشدن اجباری و اعدام هستند. در چند ماه گذشته، فعالان، وکلای حقوق بشر و روزنامهنگاران به تبعید فرستاده میشوند یا به چیزهایی مانند افراطیبودن یا تروریسم متهم میشوند.[54] بعضی از آنان مجبور به خروج اجباری از کشور میشوند. بین ۲۴ تا ۲۶ مارس ۲۰۲۲، نهاد نظارتی سازمان ملل برای اوکراین (HRMMU) از ناپدیدشدن ۲۱ روزنامهنگار و فعال جامعهمدنی گزارش داد. آنها همچنین اخبار قابل اعتمادی را دریافت کردهاند «از اینکه بیش از ۴۵ مورد شکنجه و بدرفتاری توسط افسران پلیس و اعضای نیروهای نظامی صورت گرفته که در مواردی شامل بستن مردم به ستونهای برق و یا درختان با نوار چسبهای صنعتی بوده است».[55] فیلمهای بسیاری نیز از بازداشت اسیران اوکراینی با بدرفتاری و تهدید و توهین وجود دارد. این مهم است که از طریق کمپینها و سازمانهای حقوق بشری این جرایم انسانی متوقف شود و درباره آنها آگاهی ایجاد شود.
جمعبندی
آزار و اذیت و شکنجه زندانیان سیاسی اوکراینی در روسیه تا امروز ادامه دارد. جنگ بین روسیه و اوکراین در سال ۲۰۱۴ با اشغال کریمه آغاز شد و تا کنون با حملات جدید و بمباران مناطق مختلف توسط پوتین برای «حفاظت» از روسیه و جلوگیری از پیوستن اوکراین به ناتو ادامه دارد. زندانیان سیاسی، بهویژه تاتارهای کریمه، تحت تاثیر این تهاجم نظامی قرار گرفتهاند. آنها مورد شکنجه، اعدام و ناپدیدشدن اجباری بودهاند. اولگ سنتسوف، فیلمساز، یکی از اوکراینیهایی است که پس از اعتراض به ضمیمهشدن کریمه به خاک روسیه، به ۲۰ سال زندان محکوم شد. اگرچه او پس از حمایت سازمانهای حقوق بشری و کمپینها برای آزادیاش، از زندان بیرون آمد، اما متاسفانه، وضعیت برای همه زندانیان سیاسی چنین نیست. هنوز افرادی که از باورهای سیاسی و مذهبی خود صحبت میکنند، به زندان یا مرگ محکوم میشوند. اما تمام انسانها شایسته این حق هستند که باورهای خود را آزادانه ابراز کنند.
[1]. “History of Crimea.” Britannica.
[2]. “UN Assembly declares Crimea referendum invalid” United Nations. Mar 27, 2014.
[3]. “We Stand with Oleg Sentsov.” Amnesty International, 2018.
[4]. “On Self-Removal of the President of Ukraine from his Constitutional Authority and Early Elections of the President of Ukraine” Verkhovna Rada of Ukraine. Feb 22, 2014.
[5]. “2014 Ukraine Crisis.” Max Fisher. Vox. Sep 3, 2014.
[6]. “Conflict-related civilian casualties in Ukraine” United Nations Human Rights. Jan 27, 2022.
[7]. “ Ukraine Crisis: A Timeline.” Nigel Walker. House of Commons Library. Apr 1, 2022.
[8]. “Iran Prison Atlas” United for Iran. 2022.
[9]. “Iran’s leaders ‘are responsible’ for executing 30,000 political prisoners.” Mostafa Naderi. Open Democracy. Jun 7, 2021.
[10]. “Filmmaker Oleg Sentsov and others freed in prisoner swap” Amnesty International. Sep 7, 2019.
[11]. “Why We Must Speak Out about Oleg Sentsov Now.” Natalia Arno. Atlantic Council. Sept 11, 2018.
[12]. Global Day of Action.
[13]. Voice Project.
[14]. Pen America.
[15]. Center of Civil Liberties.
[16]. International Partnership for Human Rights.
[17]. Pen Santa Cruz.
[18]. Pen Belarus.
[19]. Free World Association.
[20]. “Global Day of Action.” Pen America. Feb 26, 2018.
[21]. “Annual Report: Save Oleg Sentsov Campaign.” Center for Civil Liberties. 2018.
[22]. “Oleg Sentsov” Pen America.
[23]. “Freed Ukrainian filmmaker receives human rights award.” Charlotte Mitchell. Aljazeera. Nov 26, 2019.
[24]. Pen America Campaign.” Pen America. May 10, 2017.
[25]. Front-Line Defender.
[27]. “Oleg Sentsov.” Human Rights Commission.
[28]. “Worldwide Day of Action for Oleg Sentsov.“ Voice Project.
[29]. “Oleg Sentsov Release.” Nancy Tartaglione. Deadline. Sep 7, 2019.
[30]. “Occupied Crimea: Victims and Oppressors.” Brynykh and Lykholat. Freedom House. Aug 30, 2018.
[31]. “400 Ukrainian imprisoned without a crime in Russia.” Halya Coynash. Kharkiv Human Rights Protection Group. Oct 20, 21.
[32]. “Russian Rights Group Memorial Documents 410 Political Prisoners.” Radio Free Europe Radio Liberty. Aug 17, 2021.
[33]. “Crimea: Persecution of Crimean Tatars intensifies.” Human Rights Watch. Nov 14, 2017.
[34]. “Sakharov’s list.” Gary Lee. The Washington Post. Feb 8, 1987.
[35]. “ Punishment without Crime.” Ellen Leafstedt. Riddle. Mar 11, 2021.
[36]. “Russia Behind Bars: The peculiarities of the Russian prison system.” Jan Strzelecki. OSW Center for Eastern Studies. Feb 07, 2019.
[37]. “400 Ukrainians imprisoned without a crime in Russia.” Halya Coynash. Kharkiv Human Rights Protection Group. Oct 20, 2021.
[39]. Euromaidan SOS.
[40]. Solidarus.
[41]. Center for Civil Liberties.
[42]. “No to War.” Free Russia Foundation.
[43]. “Crimea 5am Performance-Document.” Dmytro Kostyumynsky. Dollmen Theater Company. Nov 2, 2021.
[44]. Let My People Go.
[45]. People in Need.
[46]. Euromaidan Press.
[47]. Euromaidan Warszawa.
[48]. “Let My People Go.” Let My People Go.
[49]. “General Assembly Resolution 73/263.” United Nations General Assembly. Dec 22, 2018.
[50]. “The Kremlin’s Political Prisoners.” Perseus Strategies. 2019.
[51]. “ 400 Ukrainian imprisoned without a crime in Russia.” Halya Coynash. Kharkiv Human Rights Protection Group. Oct 10, 2021.
[52]. “Political Prisoners.” Douglas J. Dallier. Britannica.
[53]. “Russian invasion 2022.” Paul Kirby. BBC News. May 9, 2022.
[54]. “Russia: Repression Escalates.” Human Rights Watch. Jan 13, 2022.
[55]. “Human rights situation in Ukraine 2022.” United Nations Human Rights Office of the High Commissioner. 2022.