علیرضا رضایی؛ میهن‌دوست افسرده‌حالی که می‌خنداند

«علیرضا رضایی»، متولد ۱۳۵۳ که بر حسب تصادف در شیراز به دنیا آمد ولی آن شهر را خیلی دوست داشت،  تا سال ها نام کوچکش را دوست نداشت گرچه پس از اینکه طنزنویسی بنام شد به روایت خودش عاشق دو چیز شد؛ نامش و مخاطبانش. یک برادر و یک خواهر داشت و خود فرزند دوم خانواده ای بود که هم پدر و هم مادر از افسران نیروی هوایی ارتش بودند. مادری که هم بسیار مذهبی بود و هم بسیار جدی بود و پدری که اگرچه او نیز نظامی بود اما به علیرضا یاد داد به اتفاقات و جریان زندگی به گونه ای دیگر نیز نگاه کند. چنانکه رضایی معترف بود که از پدرش تاثیر بسیار زیادی گرفته است.

علیرضا رضایی از دبیرستان بود که طنز را با گل آقا آغازید. می گفت معلم سوم دبیرستان بود که او را تشویق کرد پا به این مسیر بگذارد. برای گل آقا زیاد نوشت به طوری که به قول خودش گاهی به اندازه کل مطالب گل آقا برایشان می نوشت و البته بعضی از آن ها منتشر می شدند. بعدها نیز گفت که «کیومرث صابری» از جمله کسانی بوده که بر او تاثیر فراوانی گذاشته است. به ضرورت حرفه نظامی پدر و مادر بخشی از دوران نوجوانی اش در یک پایگاه نظامی در مازندران گذشت. از همه جای ایران در آنجا بودند. در بابلسر به دبیرستان رفت. سال های زندگی در مازندران و در میان دوستانی از همه نقاط  میهن، موجب شد هم مازندرانی را خوب یاد بگیرد و هم مدارا را بیاموزد.

Image result for ‫علیرضا رضایی  نیروی هوایی‬‎

علیرضا رضایی و مادرش

در ۱۸ سالگی به بیماری بسیار سختی دچار شد. به گونه ای که حتی برخی از پزشکان از او قطع امید کرده بودند. این بیماری چنان بود که گرفتن دیپلم و ورود به دانشگاه را به تعویق انداخت. به هرترتیب او که در دبیرستان رشته ریاضی فیزیک را انتخاب کرده بود و با اینکه در ابتدا تمایل داشت مهندسی برق بخواند، رشته عمران را انتخاب کرد و به دانشگاه مازندران رفت و در دانشکده فنی نوشیروانی این شهر، مهندسی عمران خواند (دانشکده ای که اکنون خود یک دانشگاه است) و بعدها ادبیات داستانی را نیز پی گرفت و مدتی با آن نیز سر کرد.  

علی رغم تحصیل در رشته مهندسی در دانشکده فنی نوشیروانی بابل و بعد از آن تاسیس یک شرکت مهندسی و کسب درآمد از آن، رییس انجمن نمایش شهر نیز شد که وابسته به ارشاد شهر بود. تیپ و فکر او با ارشاد سازگار نبود. سال های آغازین دهه ۷۰ بود و در آن محیط نسبتا کوچک شمالی، اهالی ارشاد شهر نمی توانستند خیلی راحت با حضور جوانی کنار بیایند که شلوار جین و تی شرتش هیچ گاه کت و شلوار نشد و علی رغم دخالت مکرر نهادهایی چون سپاه، هیچ گاه کم نیاورد و معترف است حتی آن ها نیز در گوشه کنار به قدرت طنازی او و سناریوهایش می خندیدند. او خود درباره دوران بابل نوشته بود:«موضوع نصف خطبه‌های نماز جمعه‌ نماینده ولی‌فقیه مازندران من بودم. ظاهراً این موضوع که با کتانی و شلوار لی به اداره ارشاد می‌رفتم برای منطقه خیلی دردناک بود که همیشه تکرار می‌کرد این موضوع را».

خروج از ایران؛ اقامت در فرانسه

اتفاقات ۸۸ و جنبش سبز نه تنها برای میهن  بلکه برای او نیز یک نقطه عطف بود. سعی کرد صدای مردم باشد و خبرها را به بیرون برساند. نام وبلاگش نبز «علیرضا رضایی» بود. وبلاگی که خیلی ها فکر می کردند نامی مستعار است و بعدها دوستانش حیرت زده بودند که او با نام واقعی خود گزارش هایی چنین بی پرده می نوشت. «جلال سعیدی» در یادداشتی با اشاره به وبلاگ نویسی علیرضا رضایی می گوید: «علیرضا، یکی از بازماندگان نسل طلایی وبلاگ‌نویسان ایرانی‌است. نسلی که طی دهه ۸۰ شمسی اوج گرفت و به طرز حیرت‌انگیزی توانست حریم نویسندگی خشک و مصلوب رسمی را با شخصی‌نویسی‌های بی‌پروا جایگزین کند. اصلا رشد و نمو شخصیت حرفه‌ای علیرضا رضایی در همین دوران آغاز شد. در وبلاگی با نام پر مسمای مرکز طنزیم و نشت آثار علیرضا رضایی، او عملا هر چه دل تنگش می‌خواست با زبانی عموما طنزآمیز می‌گفت».

جنبش سبز به سرانجامی نرسید و در ایستگاه آخر خود به حصر رهبران نمادین این جنبش و کشته شدن و بازداشت صدها تن از مردم منتهی شد. شور خیابان که کم کم می خوابید، دوستانش به او توصیه کردند از کشور خارج شود. به کردستان عراق رفت. به روایت «سامان رسول پور»  در کردستان عراق در تاکسی که نشست، ترانه «طلوع» از معین گوش او را نواخت: «تازه از ایران خارج شده بود. تعریف می‌کرد. شب سوار تاکسی شده بود در سلیمانه کردستان. غمگین و خسته و تنها. مستاصل. راننده تاکسی پخش را که روشن کرده بود، صدای معین: پس از آن غروب رفتن، اولین طلوع من باش...من رسیدم رو به آخر، تو بیا شروع من باش».

Image result for ‫علیرضا رضایی جنبش سبز‬‎

علیرضا رضایی در تظاهرات خیابانی جنبش سبز

از کردستان به فرانسه رفت و دور جدیدی از فعالیت های خود را در آنجا آغازید. تا می توانست طنز نوشت و طنز اجرا کرد. «کامبیز حسینی» از نقش علیرضا رضایی در برنامه پارازیت می گوید. اینکه دنبال طنزنویس بامزه ای می گشت که برای پارازیت متن طنز بنویسد. «نیک آهنگ کوثر»، «علیرضا رضایی» را به او معرفی کرد و یک همکاری پرثمر آغاز شد. از پارازیت تا پولیتیک و حتی اجراهای مشترک که بعضا خاطراتی ماندگار نیز می آفرید. کامبیز حسینی می گوید که به علیرضا بارها گفته بود که او «علی کریمی» طنز ایران است از بس که بی تکلف و غریزی به طنز می پردازد.

رادیو فردا و آموزشکده توانا نیز از دیگر نهادهایی بود که علیرضا رضایی برای آنجا برنامه تولید می کرد و به عنوان مثال مجموعه برنامه هایی مانند «مگسک» را طی فعالیت مشترکش با آموزشکده توانا تولید کرد. اما مشغله اصلی و مورد علاقه علیرضا رضایی «شفاف سازی» بود! ویدئوهایی مستقل از هرگونه نهاد و موسسه و دفتر و بودجه ای که بسیار ساده تولید می شد و اتفاقا شاید مشهورترین و محبوب ترین برنامه علیرضا رضایی بود. علیرضا رضایی در این برنامه خود را «مرجع تردید» مسلمانان  و صاحب رساله «لوازم التحریر» معرفی می کرد. در آن برنامه خط قرمزها را در می نوردید و با اسطوره های مذهبی شوخی می کرد و سعی می کرد در قالب طنز رویکردی نقادانه به مذهب داشته باشد.

Image may contain: 1 person, smiling, standing and sunglasses

علیرضا رضایی در نمایی از برنامه شفاف سازی

ویدئوهای شفاف ساز او را میلیون ها نفر دیده اند و اساسا اصطلاح «شفاف سازی» پس از این ویدئوها تبدیل به اصطلاحی مشهور شد و که به شوخی و طنز استفاده می شد. علیرضا رضایی در گفتگویی با بی بی سی فارسی نیز وقتی بحث پیرامون چرایی فراگیری یک طنز می شود، روی «سادگی» یک طنز و شوخی تاکید می کند و آن را یکی از دلایل فراگیری می داند. نکته ای که اتفاقا می توان در ویدئوهای شفاف سازی نیز مشاهده کرد و دید که با وجود این ویدئوها از کمترین امکانات برخوردار بود اما بیشترین اقبال را در میان برنامه های او داشت.

برای درک بهتر آنچه در شفاف سازی می گذشت، شاید این بخش از گفتگوی او با «کیهان لندن» راهگشا باشد:‌«من هیچ زمانی نتوانستم از روی دست‌نوشته برنامه اجرا کنم. ممکن است مطالبی را روی کاغذ بیاورم اما زمانی که می‌روم روی صحنه و چشم در چشم مخاطب می‌شوم به طور کلی فراموش می‌کنم. با توجه به فضای موجود و بازتاب مخاطب برنامه را پیش می‌برم. حتی در برنامه «شفاف‌سازی» هم که از پیش ضبط می‌شود بدون نوشته برنامه را اجرا می‌کنم. فقط ده دقیقه قبل از اجرا آرشیو خبری را مرور و سوژه مورد نظر را انتخاب می‌کنم و سپس شروع به اجرای برنامه می‌کنم».

«فقط منو ببرید ایران»

علیرضا رضایی که مدت ها با ناراحتی قلبی دست به گریبان بود، پس از چند سال زندگی در پاریس به لیل فرانسه رفت. در لیل آپارتمانی کرایه کرده بود و تنها زندگی می کرد. هنوز از آخرین معالجات او که مربوط به قلب او می شد یک سال نگذشته بود که در ششم آذر ۱۳۹۷ در ۴۳ سالگی، تنها در منزل خود درگذشت. «حسین باستانی» که از دوستان نزدیک او بود درباره مشکلات جسمی او می گوید:‌«علاوه بر مشکلات شدید گوارشی، که می‌گفت تاثیرات بیماری دوران جوانی است، مشکل قلبی حاد داشت. همین پارسال، مجبور شد برای باز کردن رگ‌های قلبش بستری شود.اما بدتر از همه اینها، مشکل افسردگی شدید بود. نه اینکه زندگی در غربت را دوست نداشته باشد: از آن متنفر بود. این اواخر، به میزان خطرناکی قرص های ضدافسردگی می‌خورد. "التماس"های دوستانش برای متوقف کردن این رویه هم عملا بی فایده بود. از پیگیری ها تشکر می کرد ولی هر از گاه، محترمانه هشدار می‌داد که اجازه نمی‌دهد "به زور بستریش کنند". می‌گفت: "از پَسَش بر می آیم؛ کارِ خودم است."».

Image may contain: 2 people, people smiling, indoor

اما واقعیت آنکه نتوانست از پسش بربیاید. مرگ ناشکیباتر از آن بود تا مدتی صبر کند که حداقل علیرضا در ۴۳ سالگی، در اوج پختگی عمر یک انسان از دست نرود. اما شد آنچه شد وعلیرضا رضایی  که عمری بسیاری را خندانده بود، با مرگی غیرمنتظره اشک را مهمان ناخوانده چشمان دوستدارانش کرد. یکی دو سال پیش بود که در وصیتی توییتری آرزو کرده بود پس از مرگ پیکرش به ایران منتقل شود. گفته بود برایش مهم نیست که پس از مرگ بر سر جنازه اش چه می آید ودرخواست کرده بود: «فقط منو ببرید ایران»! درخواستی ظاهرا ساده اما در دوران حکومت جمهوری اسلامی، عملا ناممکن و نشدنی. علیرضا رضایی اکنون در لیل فرانسه به خاک سپرده شده است تا شاید روزی بتوانند او را به ایران منتقل کنند؛ به کشوری که قلب رنجور علیرضا، از «سر تا تهش» برای آن می تپید.

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

حبیب #القانیان، یهودی خوشنام ایرانی در اردیبهشت ۱۳۵۸ تیرباران شد.اعدام القانیان که رییس انجمن کلیمیان تهران بود موج… https://t.co/lEufVNTGxt
Tavaana توانا (9 hours ago)
Parts 6 & 7 of Tavaana’s latest lecture series on Advocacy now available for general viewing online. These sessions… https://t.co/aOYRj3zJjr
Tavaana توانا (9 hours ago)
Tavaana’s newest e-book introduction video covers Elizabeth Cady Stanton’s ‘The Solitude of Self’ an eloquent & pio… https://t.co/vl1izi0evO
Tavaana توانا (10 hours ago)
ادبیات ضدزن #حسن_روحانی و توسل به #کلیشه‌های_جنسیتی برای بیان مواضع سیاسی. این شخص خود را رییس‌جمهور ایران می‌دان… https://t.co/dnECKm3p55
Tavaana توانا (11 hours ago)
Today marks 12 yrs since the death of beloved Iranian singer Mahasti (1946-2007). Her family was initially reluctan… https://t.co/HXs8KyS3Fr
Tavaana توانا (11 hours ago)
“The Police Serve (Criminals of Course)” Cartoon by Reza Aghili (@reza_delrish) Compare disproportionate violence o… https://t.co/6rRZMy7y9P
Tavaana توانا (12 hours ago)
حقیقت یک چیز درازوسخت است که در زندانهای کشور مورداستفاده قرارمی‌گیرد و زندانیانی که تاروزقبل به دنبال حقیقت بودند… https://t.co/24KB81kmaS
Tavaana توانا (13 hours ago)
پلیس خدمتگزار (البته برای خلافکاران) طرح از رضا عقیلی هنوز یک ماه از ماجرای کشته شدن میترا استاد، همسر دوم محمدعل… https://t.co/TAYv8ZXOdE
Tavaana توانا (13 hours ago)