حبیب القانیان، مولتی‌میلیونر یهودی با سودای آبادانی ایران

حبیب القانیان، مولتی‌میلیونر یهودی با سودای آبادانی ایران

 

حبیب القانیان معروف به حاج حبیب‌الله القانیان، از سرمایه‌داران و صنعت‌گران خودساخته ایران بود که پس از انقلاب اسلامی دستگیر و تیرباران شد. وی که نقش بزرگی در مدرن‌سازی صنعت کشور و اقتصاد مستقل از نفت در دهه ۷۰ میلادی در کشور ایفا کرد، در زمان پیروزی انقلاب اسلامی حتی در ایران حضور نداشت و اندکی بعد از ورود به ایران، دستگیر شد و ظرف سه ماه بعد طی محاکمه‌ای صوری به اعدام محکوم و بلافاصله به جوخه اعدام سپرده شد.

 

حبیب القانیان از خانواده‌ای متدین و متوسط یهودی در محله عودلاجان تهران در سال ۱۲۹۱ چشم به جهان گشود. پدر وی خیاطی خوشنام و مادرش از خانواده معتبر القانیان بود و حاصل ازدواج این دو  جز حبیب، هفت دختر و پسر دیگر نیز بود که خانواده‌ای پرتعداد و شلوغ به حساب می‌آمد. حبیب تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه آلیانس (اتحاد فعلی) که مدرسه کلیمیان تهران است، گذراند و در اواسط تحصیلات دبیرستان درس را رها کرد و به بازار کار وارد شد. برای شروع در هتل یکی از آشنایان خانوادگی شروع به کار کرد و پس از آن همراه با برادرانش به بازار بزرگ تهران وارد شد و کار خود را از پادویی در این بازار شروع کرد تا این که به خاطر پشتکارش توانست شرکت تجاری خود را تاسیس کند. القانیان در سال ۱۳۲۸ با دختر دایی‌اش ازدواج کرد که حاصل آن ازدواج نیز سه فرزند پسر و یک فرزند دختر بود.

 

استعداد وی در تجارت موجب شد که به زودی پیشرفت کند و در اندک زمانی توانست به همراه دیگر اعضای خانواده‌اش تجارت خود را شروع کند و به واردات کالاهای ضروری از اروپا و امریکا مبادرت ورزد. طی این پیشرفت و نام خوشی که وی از خودش در این سال‌ها ساخت، از او دعوت شد تا عضو دو اتاق بازرگانی و اتاق صنایع و معادن شود. از این مرحله به بعد وی با سایر بازرگانان ایرانی و خارجی در تماس قرار گرفت و همه این ارتباطات هر چه بیشتر موجب رونق صنعت و تجارت وی شد. القانیان که معتقد بود تجارت ایران باید از صادرات نفت مستقل شود، سهم به سزایی در این زمینه ایفا کرد و یک تنه نقش عمده‌ای در مدرنیزه کردن اقتصاد و صنعت کشور بازی کرد.

 

ساختمان پلاسکو در دهه ۱۳۴۰

وی موسس پلاسکو، اولین کارخانه پلاستیک‌سازی ایران بود که بعدترها به بزرگ‌ترین شرکت خاورمیانه در این زمینه تبدیل شد و ساختمان آن در چهارراه استانبول تهران اولین برج بلند تهران در آن زمان لقب گرفت. وی همچنین با وارد کردن صنعت آلومینیوم و پروفیل، برج زیبای بلند دیگری را نیز در همان خیابان جمهوری احداث کرد که به ساختمان آلومینیوم معروف است و سومین برج بلند تهران بود. جز موارد ذکر شده و ساختمان‌سازی از دیگر صنایع و کارهایی که حبیب القانیان انجام داده است می‌توان به شرکت تولید لوازم خانگی جنرال استیل و یخچال جنرال الکتریک، کارخانه‌های پلاستیک و لوله شمال، شرکت صنعتی روغن نباتی و شرکت صنایع پارس و امریکا اشاره کرد که تمام این شرکت‌ها و کارخانه‌ها بر اساس دستاوردهای مدرن صنعتی و تجاری در دنیای غرب اداره می‌شدند. وی همچنین کار ساختمان‌سازی خود را در اسرائیل نیز دنبال کرد و ساختمان‌های زیبا و بلندی در نزدیکی شهر تلاویو در این کشور احداث کرد. این تنها اقدام تجاری وی در آن کشور بود که در اسناد ساواک منعکس شده بود و بعدترها به عنوان مورد اتهامی جاسوسی و کمک به کشتار مردم فلسطین به او تفهیم اتهام شد و موجبات اعدامش را فراهم کرد.

 

نفوذ اقتصادی بالا و اقدامات انسان‌دوستانه القانیان موجب شد تا به دعوت و پیشنهاد دوستان در سال ۱۳۴۱ در انتخابات شورای کلیمیان تهران شرکت کند و با راه‌یابی به این شورا در همان سال اول از طرف هیئت مدیره به ریاست این محفل منتخب شود، وی که تا زمان مرگش در این منصب بود اقدامات زیاد و موثری را برای جامعه یهودیان انجام داد، ازجمله تاسیس صندوق ملی انجمن کلیمیان، بازگردانی اموال غصب شده یهودیان، تاسیس کمیته فرهنگی برای تحصیل دانش‌آموزان تیزهوش یهودی، ایجاد شورای داوری و حل اختلاف کلیمیان، احداث ساختمان انجمن کلیمیان تهران و استفاده از نفوذش برای تصویب قانون تعدیل سهم‌الارث بانوان یهودی. علاوه بر این موارد که در راستای بهبود وضعیت هم‌کیشانش انجام یافتند، القانیان به انجام اقدامات انسان‌دوستانه دیگری نیز برای اقشار مختلف جامعه مبادرت ورزید که برای نمونه می‌توان به تشکیل نهادهای خیریه برای نگهداری و مراقبت از کودکان بی‌سرپرست و سالخوردگان، تاسیس و بازسازی بیمارستان‌های متعدد و ممانعت از ورشکستگی شرکت‌های مختلف اشاره کرد. همچنین وی به طور شخصی نیز معمولا هر روز تا دیروقت در دفتر خود پاسخگوی نیازهای نیازمندان بود و از هزینه‌های جراحی ایشان تا کمک‌های نقدی به ازدواج‌ جوانان را بر عهده می‌گرفت.

 

القانیان یک‌بار نیز در قبل از انقلاب و به اتهام صوری گران‌فروشی بازداشت شده بود که این بازداشت ۵ ماه زندان و تبعید را برای وی به همراه داشت. اصل ماجرا از این قرار بود که اشرف پهلوی طی دیداری از سران انجمن کلیمیان تهران خواسته بود به طرح‌هایی که او در نظر دارد، صد میلیون دلار کمک کنند که این پیشنهاد طبیعتا با مخالفت ایشان مواجه شد، به ویژه که از چگونگی این طرح و محل خرج پول نیز به صراحت حرفی به میان نیامده بود. این بود که دو سه روز بعد از ابراز این مخالفت حبیب القانیان به بهانه واهی گران‌فروشی دو عدد نمک‌دان بازداشت و تبعید و زندانی شد که البته این بازداشت نهایتا با پادرمیانی چهره‌های با نفوذ جامعه یهودی خاتمه یافت.

 

گزارش محاکمه حبیب الله القانیان در روزنامه اطلاعات

یک سال پس از این حادثه همسرش از دنیا می‌رود. این حادثه به علاوه بی‌مهری‌هایی که وی در این دوران متحمل شده بود موجب شد تا ایشان ایران را به مقصد اسرائیل و امریکا ترک کند. اما پس از پیروزی انقلاب وی علی‌رغم توصیه نزدیکانش به ایران بازگشت و معتقد بود کاری نکرده است که بخواهد به خاطر آن محاکمه شود. ولی در همان بدو ورود به کشور از طرف دادگاه اسلامی بازداشت شد و طی دادگاهی صوری که چیزی در حدود بیست دقیقه طول کشید به جرم دشمنی با دوستان خدا، محاربه، جاسوسی برای اسرائیل و کمک به کشتار مردم فلسطین محاکمه و به اعدام محکوم شد و بلافاصله طی ساعت آینده به جوخه تیرباران سپرده شد، همچنین به دستور دادستان تمام اموال وی و خانواده او نیز تحت حکم مصادره قرار گرفت. البته خود القانیان در دادگاهی که اجازه داشتن وکیل را از او سلب کرده بود از خود دفاع کرد و گفت به ایرانی و کلیمی بودن خویش افتخار می‌کند و باعث افتخار اوست که سهمی در شرکت‌های مدرن صنعتی ایران دارد. وی همچنین کمک به دولت اسرائیل را انکار کرد و گفت هیچ‌گاه این کار را نکرده و نخواهد کرد و به هیچ وجه با کشتار مردم فلسطین موافق نبوده است. اما همانطور که معلوم بود این دفاعیات سازگار واقع نشد و او ساعتی بعد خود را در مقابل جوخه اعدام دید. در وصیت‌نامه‌ای که از او به جا مانده است وی از خانواده‌اش می‌خواهد که به وضع کارگرانش رسیدگی کنند و حقوق عقب‌مانده آنان را بپردازند و همچنین یک سال برای وی دعا کنند.

 

اعدام حبیب القانیان نقطه عطفی در تاریخ یهودیان ایران بود و او از اولین غیر نظامیان و اولین یهودی بود که پس از انقلاب اعدام شد. اعدام وی که رهبر جامعه کلیمیان تهران بود و از نفوذ و محبوبیت بالایی در میان این جامعه برخوردار بود تاثیر به سزایی بر زندگی آنان گذاشت به طوری که پس از آن ده‌ها هزار یهودی، ایران را به مقصد کشورهای مختلف از جمله اسرائیل و امریکا ترک کردند به طوری که از صدهزار نفر یهودی که در دوران پهلوی در ایران زندگی می‌کردند، امروز تنها چیزی کمتر از ده هزار نفر در ایران به زندگی خود ادامه می‌دهند. همچنین با اعدام این سرمایه‌دار بزرگ روند مدرنیزه کردن صنعت و اقتصاد کشور هم تا مدت‌ها مغفول ماند و بسیاری از سرمایه‌گذاران ترجیح دادند پول و تجارتشان را از ایران خارج کنند.

 

 

مزار حبیب القانیان

 

 

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

من سال ها بود که از اینترنت استفاده می کردم، ولی من و دوستانم از جنبه ها و مخاطرات آن آگاه نبودیم و حفاظت ما محدود بود به استفاده از یک آنتی ویروس قفل شکسته، ولی طی این ۵ جلسه،  در دید من تحولی اساسی رخ داده.  با این دوره ها جان هایی حفظ می گردند و انسان هایی از شکنجه و زندان می رهند، و با دوره های دیگرتان بذر امید و دانش در سرزمینمان پراکنده می شود.
- کوروش، فارغ التحصیل دوره امنیت دیجیتالی پیشرفته

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید