پیروز دوانی‌‌؛ خفه‌اش کردند

مانند دیگر شهرهای بزرگ ایران، تهران نیز  در پس از انقلاب اسلامی هیچگاه شهر امنی برای روشنفکران و فعالان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی محسوب نمی شد. سایه تهدید و بازداشت همیشه بالای سر کسانی بود که روایتی متفاوت از نظم مستقر را اختیار کرده بودند. آنانی که قدرت قلم و کلام داشتند و یا زندگی خود را وقف ایده های خود کرده بودند. در سال های ابتدایی و میانی دهه هفتاد شمسی، سیاست «حذف فیزیکی» روشنفکران و فعالان مخالف به اوج خود رسید و کاملا محتمل بود روشنفکری پا از در خانه بیرون بگذارد و دیگر به خانه باز نگردد.

چه بسیار نویسنده و شاعر و استاد دانشگاه و فعال سیاسی که قربانی این پروژه در وزارت اطلاعات شدند. پروژه ای که حذف فیزیکی را به عنوان راهی برای رهایی جمهوری اسلامی از هرگونه مخاطره امنیتی می نگریست. وظیفه ای که کاملا به عنوان یک وظیفه سازمانی و معمول تعریف می شد و اجرا کنندگان این پروژه برای چنین مسئولیتی حتی گاه اضافهکاری هم دریافت می کردند. «پیروز دوانی» یکی از آنان بود. فعالی سیاسی فرهنگی که  روز سوم شهریور ۱۳۷۷ از منزل خود در تهران خارج شد اما دیگر هیچ گاه به آن بازنگشت.

 

پیروز دوانی که بود؟

پیروز دوانی در اردیبهشت ۱۳۴۰ در تهران به دنیا آمد. در جریان انقلاب اسلامی تمایلات کمونیستی داشت و این تمایلات در پس از انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی نیز تداوم پیدا کرد. پیروز دوانی برای بار نخست در شهریور ۱۳۶۱ و به جرم هواداری و ارتباط با سازمان جوانان حزب توده بازداشت شد؛ یعنی همان دورانی که ماه عسل حزب توده و جمهوری اسلامی رو به اتمام بود و حزب توده حسابی زیر ضرب قرار گرفته بود. در این بازداشت هفت ماه را در زندان بسر برد.

پس از آزادی به فعالیت خود ادامه داد. حمایت از خانواده های زندانیان سیاسی از جمله فعالیت های پیروز دوانی در این سال ها بود. «کانون حمایت از زندانیان سیاسی» برآیند چنین تلاشی بود و عجیب نبود اگر پیروز دوانی در اسفند ۱۳۶۹ برای بار دوم بازداشت شود. بازداشتی که موجب تحمل شش ماه حبس در سلول انفرادی زندان اوین و محکومیت به سه سال حبس و ۵۰ ضربه شلاق شد. دوران حبس را به صورت کامل گذراند و در زمستان ۱۳۷۳ آزاد شد؛ اما این آزادی نیز مقدمه ای بود برای فعالیت در همان راستا. چنانکه به گفته «پروانه فروهر» از جمله تلاش های پیروز دوانی: «جمع‌آوری اسامی اعدامی‌ها، ارتباط با خانواده‌ی اعدامی‌ها، و تلاش برای حضور بیشتر خانواده‌های قربانیان سرکوب دهه‌ی شصت بود».

Image result for ‫پیروز دوانی‬‎

پیروز دوانی از هیچ تلاشی برای کمک به خانواده زندانیان نیز فروگذار نمی کرد

تاسیس «شرکت پژوهشی پیام پیروز» از ترفندهای پیروز دوانی برای فعالیت آسان تر بود. در آن زمان و طبق قانون هر شرکتی می توانست بولتنی مخصوص به خود داشته باشد و از آنجا که نسخه چاپی این بولتن ها نیاز به مجوز وزارت ارشاد داشت، او سعی کرد این محدودیت را دور بزند و بولتن ها را به صورت فتوکپی منتشر کند. انتشار این جزوات ذیل که تا ۲۲ شماره تداوم داشت گام دیگری بود که پیروز دوانی برای پیشبرد ایده های خود برداشت. جزوه هایی که در آن مقالات افراد گوناگون از دیدگاه های متفاوت و گزارش ها و ترجمه های مختلف منتشر می شد که در اینجا می توانید همه آن ها را به صورت یکجا مشاهده کنید.

پیروز دوانی در عین حال در این سال ها به نویسندگی و ترجمه نیز می پرداخت. اما شور او در مباحث سیاسی خرج می شد. او به تشکیل گروهی به نام «اتحاد برای دموکراسی در ایران» نیز همت گماشته بود. پیروز دوانی تکیه به قانون اساسی جمهوری اسلامی برای پیشبرد خواسته های دمکراتیک را کاملا اشتباه می دانست و خواستار دگرگونی این قانون اساسی و حذف اصول غیردموکراتیک آن بود. درواقع باور عمیق پیروز دوانی به سوسیالیسم خدشه ای برنداشته بود و از جمله در جریان یک میزگرد در سال ۷۴ نیز تمایل سیاسی خود را «برقراری یک نظام سوسیالیستی» عنوان کرده بود.

Image result for ‫پیروز دوانی‬‎

پیروز دوانی باوری عمیق به نظام سوسیالیستی داشت

«خفه ات می کنیم»

طبیعی بود که فعالیت های پیروز دوانی که حجم زیادی نیز داشت به مذاق نیروهای اطلاعاتی خوش نمی آمد و از آن به «فعالیت های تخریبی» یاد می کردند. در تماس های امنیتی هم که با پیروز دوانی و یا خانواده او گرفته می شد، حساسیت اصلی روی همین جزواتی بود که به نام شرکت پژوهشی پیام پیروز منتشر می شد. حساسیت چنان بالا گرفته بود که انگار در یکی از تماس ها گفته شده بود که دیگر او را احضار نمی کنند، بلکه «خفه ات می کنیم»، و در واقعیت نیز همین کردند.

درواقع در آن سال ها که حذف فیزیکی روشنفکران و مخالفان می توانست به راحتی از سوی نیروهای وزارت اطلاعات انجام بپذیرد، پیروز دوانی نیز در سوم شهریور ۱۳۷۷ در حالیکه از منزل خود خارج شده بود تا به خانه خواهرش برود، ربوده شد، به مکان نامعلومی برده شد، کشته شد و در مکانی نامعلوم دفن شد. «داریوش فروهر» که خود در پاییز ۷۷ به همراه همسرش از سوی نیروهای امنیتی دشنه آجین شدند، از اولین کسانی بود که خبر ربوده شدن پیروز دوانی را رسانه ای کرد. «پروانه فروهر» - دختر داریوش فروهر - نیز بعدها در گفتگویی از نزدیکی فکری - سیاسی پیروز دوانی با پدر و مادرش گفته بود و اینکه پیروز دوانی به خانه آنان زیاد می رفت.

«حسین دوانی» برادر پیروز دوانی نیز در گفتگویی با «دویچه وله فارسی» بر نقش داریوش فروهر در خبررسانی پیرامون وضعیت برادرش صحه می گذارد و می گوید: ««من خبر ناپدید شدن برادرم را از طریق رادیو اسرائیل شنیدم. آقای داریوش فروهر سه روز پس از مفقود شدن برادرم، بیانیه ای صادر کرده بودند که با شنیدن آن متوجه شدم، این بار برادرم در زندان نیست و در واقع ناپدید شده است.» اما با این حال پیگیری های خانواده دوانی اثری نبخشید. چنانکه به روایت حسین دوانی، «سعید حجاریان» به همسر خواهر پیروز دوانی تاکید کرده بود که پیروز کشته شده است و بیهوده پیگیر او نباشند.

Image result for ‫داریوش فروهر‬‎

داریوش فروهر نخستین افشاگر ربایش امنیتی پیروز دوانی بود

در واقع پس از افشای قتل های زنجیره ای، وزارت اطلاعات قتل چهار تن را پذیرفت اما هیچ گاه مسئولیت ربایش و قتل پیروز دوانی را نپذیرفت و حتی «ناصر زرافشان» وکیل این پرونده به جرم اعتراض به خروج اطلاعات مربوط به پیروز دوانی از پرونده قتل های زنجیره ای، بازداشت و زندانی شد. ناصر زرافشان نیز در این باره به دویچه وله فارسی گفته بود: «من تقاضای بررسی و تحقیق در مورد پرونده "پیروز دوانی" را داشتم اما این درخواست به جایی نرسید در حالی که از ابتدا ماجرای قتل شش نفر در پرونده مطرح شده بود.»

اما در عین حال آزار و اذیت نیروهای امنیتی پس از ربایش پیروز دوانی نیز پایان نگرفت. آن ها سعی کردند خانواده پیروز دوانی را آزار و اذیت کنند. فشاری سنگین که منجر به سکته مادر پیروز دوانی شد. حسین دوانی می گوید: « مادرم از قبل سکته خفیفی کرده بود ولی وقتی پیروز را بردند مدام به خانه زنگ می زدند و از این کارهای بسیار وحشتناک روان پریشانه می کردند. می گفتند پسرت را کشتیم بیا جنازه اش را تحویل بگیر و بعد می خندیدند. این تلفن ها تمامی نداشت. مادرم می رفت ولی می گفتند برای چه آمده ای میخواهی بدن لخت مردان را ببینی؟ خیلی وحشتناک بود مادرم را رسما داغون کردند. به خانه زنگ می زدند و می گفتند باید جشن عروسی برای پسرت در قبرستان بگیری و...».

نقش محسنی اژه ای در قتل پیروز دوانی

«عبدالله نوری» در جریان استیضاح خود در سال ۷۸، «عمالدالدین باقی» در کتاب «تراژدی دمکراسی در ایران» و «اکبر گنجی» از نخستین افرادی بودند که بر نقش «غلامحسین محسنی اژه ای» در قتل پیروز دوانی انگشت گذاشتند. «اکبر گنجی» در دادگاه خود صراحتا گفت که دستور قتل پیروز دوانی از سوی محسنی اژه ای صادر شده است که محسنی اژه ای نیز در پاسخ مدعی شد که اصلا پیروز دوانی را نمی شناسد. محسنی اژه ای در زمان قتل پیروز دوانی، از جمله مقامات امنیتی برجسته بود که حتی در سال ۷۶ از جمله کاندیداهای وزارت اطلاعات محسوب می شد و نهایتا در سال ۸۴ به این پست دست یافتا.

بعدا امیرفرشاد ابراهیمی نیز که از بنیانگذاران انصار حزب الله و از چهره های نزدیک به عناصر امنیتی بوده است، بر بازداشت و قتل پیروز دوانی توسط نیروهای وزارت اطلاعات تاکید کرد و حتی گفت که «مهرداد عالیخانی» - یکی از مجرمان درجه یک پرونده قتل های زنجیره ای - در بازداشتگاه سپاه نزد او به قتل پیروز دوانی اذعان کرد. ابراهیمی نیز در همان زمان به صورت عمومی بحث قتل پیروز دوانی به دستور محسنی اژه ای را مطرح کرد. ادعایی که محسنی اژه ای آن را رد کرد و آن را از جمله «مطالب کذب» امیرفرشاد ابراهیمی دانست.

Image result for ‫محسنی اژه ای‬‎

محسنی اژه ای می گوید پیروز دوانی را نمی شناسد

«ایرج مصداقی» - پژوهشگر و نویسنده - در مقاله مفصلی که پیرامون «غلامحسین محسنی اژه ای» نگاشته است، به استناد بازجویی های سعید امامی، این نکته را مطرح می کند که «حکم سر به نیست کردن» پیروز دوانی از سوی محسنی اژه ای صادر شده است. به سبب اهمیت این نکته، این بخش از سخنان سعید امامی در بازجویی را به صورت کامل منعکس می کنیم:‌«مدت‌ها بود که حکم بازداشت و دستگیری پیروز دوانی را از قوه قضائیه درخواست نموده بودیم، برابر گزارش اداره کل اطلاعات مجامع فرهنگی وی فعالیت‌های تخریبی زیادی را در پوشش کانون نویسندگان و دیگر گروه‌های به ظاهر فرهنگی انجام می‌داد و ارتباط گسترده‌ای هم با رادیوها و عوامل ضد انقلاب خارج‌ از کشور داشت، منتها به دلیل حساسیت‌های رایج پیرامون این قبیل افراد و شرایط عمومی کشور با آن موافقت نمی‌شد.

تا آنکه یک روز در دیداری که با حاج آقا محسنی اژه‌ای داشتم موضوع را شخصا با ایشان در میان گذاشتم و وی پیشنهاد کرد ‌خودتان عمل کنید و از وی مصاحبه تصویری بگیرید بعداً مستند به آن مصاحبه اعلام جرم کنید تا حکم بازداشتش صادر شود. قبول کردم و فردایش جریان این توافق را به سید صادق که معاون عملیاتی ما بود گفتم. وی را بازداشت کردند. مدتی در یکی از خانه‌های امن حوزه مشاوران بود تا اینکه برای مصاحبه آماده شد. مصاحبه از ایشان که گرفته شد موضوع را به اطلاع حاج آقا دری رساندیم، ایشان گفت حکمش را که گرفتید تحویل اطلاعات نیروی انتظامی بدهیدش، بازداشتگاه خودمان نبریدش.

موضوع گم شدن وی جنجال به پا کرده بود و علی‌الظاهر آقا هم کمی احتیاط می‌کرد. با حاج آقا محسنی آمدم تماس بگیرم نتوانستم پیدایش کنم، به تیم گفتم ایشان را آماده اعزام بکنند و بالاخره توانستم همان شب حاج آقا [محسنی اژه ای] را در منزلشان ببینم، موضوع را به ایشان گفتم که گفتند لازم نیست تحویل نیروی انتظامی بدهید، حکم افسادش صادر شده، تمامش کنید! حتی واضح تر هم گفتند که با مسئولیت من بکشیدش. اینجا بود که بنده هم به سید صادق گفتم که به تیم بگویید. من خودم به واسطه مشکلی که در مقابل دفتر حفاظت منافع مصر اتفاق افتاده بود رفتم آنجا و تیم حکم را در همان ساختمان اجرا نموده بود آن شب…».

اگرچه سازمان «عدالت برای ایران»، به صورت رسمی پیروز دوانی را از جمله «ناپدیدشدگان قهری» می داند که حکومت جمهوری اسلامی تاکنون از اعلام سرنوشت آنان خودداری کرده است، اما همانطور که در بالا دیدیم می توان گفت  تمام شواهد حاکی از آن هستند که پیروز دوانی به قتل رسیده است. پیروز دوانی نیز یکی از ده ها و بلکه صدها انسانی ست که جمهوری اسلامی برای آسودگی خاطر امنیتی خود آنان را ربود و از بین برد؛ جنایاتی که امنیت خاطر بسیاری از شهروندان را آشفته ساخت.

 

 

در اَپ توانا ببینید!

 

Twitter

حبیب #القانیان، یهودی خوشنام ایرانی در اردیبهشت ۱۳۵۸ تیرباران شد.اعدام القانیان که رییس انجمن کلیمیان تهران بود موج… https://t.co/lEufVNTGxt
Tavaana توانا (9 hours ago)
Parts 6 & 7 of Tavaana’s latest lecture series on Advocacy now available for general viewing online. These sessions… https://t.co/aOYRj3zJjr
Tavaana توانا (9 hours ago)
Tavaana’s newest e-book introduction video covers Elizabeth Cady Stanton’s ‘The Solitude of Self’ an eloquent & pio… https://t.co/vl1izi0evO
Tavaana توانا (10 hours ago)
ادبیات ضدزن #حسن_روحانی و توسل به #کلیشه‌های_جنسیتی برای بیان مواضع سیاسی. این شخص خود را رییس‌جمهور ایران می‌دان… https://t.co/dnECKm3p55
Tavaana توانا (11 hours ago)
Today marks 12 yrs since the death of beloved Iranian singer Mahasti (1946-2007). Her family was initially reluctan… https://t.co/HXs8KyS3Fr
Tavaana توانا (11 hours ago)
“The Police Serve (Criminals of Course)” Cartoon by Reza Aghili (@reza_delrish) Compare disproportionate violence o… https://t.co/6rRZMy7y9P
Tavaana توانا (12 hours ago)
حقیقت یک چیز درازوسخت است که در زندانهای کشور مورداستفاده قرارمی‌گیرد و زندانیانی که تاروزقبل به دنبال حقیقت بودند… https://t.co/24KB81kmaS
Tavaana توانا (13 hours ago)
پلیس خدمتگزار (البته برای خلافکاران) طرح از رضا عقیلی هنوز یک ماه از ماجرای کشته شدن میترا استاد، همسر دوم محمدعل… https://t.co/TAYv8ZXOdE
Tavaana توانا (13 hours ago)