مریم در ۱۰ سالگی مشتاقانه چشمانتظار مراسم پاگشایی سنتی روستایاش در آفریقای غربی بود. «به من گفته بودند که باید همراه با دیگر دخترهای همسن و سالام در جشنی بزرگ پاگشایی شوم، و کلی هم هدیههای زیبا میگیریم[1].» اما اتفاقی که آن روز افتاد آغازی بر یک تجربه تلخ بود که سالهای بعدی زندگی مریم را نیز تغییر داد. مریم و دیگر دخترهای روستا مجبور شدند تا در مراسمی شرکت کنند که به ختنه زنان (FGC) معروف است و در آن بخشی یا همه قسمت خارجی آلت زن به طور آیینی بریده میشود.
مریم میگوید: «درد شدیدی داشتم. دیدم خون از لای پاهایم جاری شده و من بیهوش شدم. … کل روز خونریزی داشتم[2].» هفتهها پس از مراسم، او همچنان بهشدت بیمار بود. سپس مریم را در ۱۳ سالگی به ازدواج با مردی مسنتر از خود درآوردند. چون او به گونهای خاص بخیه شده بود که اصطلاحا «بریدن و دوختن آلت» (infibulation) نامیده میشود، عصر روز عروسیاش «زنان سالخورده آمدند … و پیش از آنکه وی را به دست داماد دهند تا وظیفه شوهری را انجام دهد، نخهای بخیه را کشیدند[3]». مریم آن شب همان رنج و کابوسی را متحمل شد که در مراسم ختنهاش بر او گذشته بود؛ وی یک هفته پس از آن شب، به دلیل درد شدیدی که داشت، قادر به حرکت نبود. او بلافاصله فهمید که حامله است اما به خاطر عوارض ختنه، نوزادش هنگام تولد از دنیا رفت و خود دچار [بیماری] فیستول زایمانی شد. دو سال بعد، مریم با کمک سازمانی که علیه ختنه زنان فعالیت میکند، بابت مشکلات پزشکیای که نتیجه ختنه بود، تحت درمان قرار گرفت؛ وی پس از آن، دوباره ازدواج کرد و صاحب یک دختر شده است. اکنون، مریم مدافع توقف ختنه زنان است: «من آمادهام تا برای حقوق [دخترم] بجنگم، تا او قربانی نقص عضو نشود[4]».
چشمانداز و انگیزه
تعریفی که از ختنه زنان دادهاند شامل هر رویهای است که «آلت تناسلی زنان را به دلایل غیر-پزشکی ناقص کند[5]». بیش از ۱۲۵ میلیون دختر، عمدتا در ۲۹ کشور در آفریقا و خاورمیانه، تحت نوعی ختنه قرار گرفتهاند. [6]ختنه زنان، بهرغم خطرات مرگباری که برای سلامت دختران دارد، به دلایل فرهنگی یا مذهبی در برخی باهمستانها (Communities) همچنان انجام میشود؛ ختنه در آفریقای غربی، آیین سنتی گذار به شمار میرود که جایگاه اجتماعیای [به شخص] اهدا میکند، امکان ازدواج او را نشان میدهد، و گاهی هم تکلیفی مذهبی دانسته میشود.[7] در واقع اما این روند، میل جنسی زنان و دختران را محدود کرده و جان آنها را به خطر میاندازد. این عمل در شرایط غیربهداشتی و با تیغهای استریلنشده انجام میشود؛ دخترانی که از ختنه جان سالم به در میبرند، عواقب جسمانی درازمدتی را تجربه میکنند از جمله ناباروری، فیستول زایمانی، و عوارض ناشی از زایمان. برخی هم جان خود را از دست میدهند.
در سنگال، کشوری در آفریقای غربی، یکچهارم زنان و دختران ۱۵ تا ۴۹ ساله تحت عمل ختنه قرار گرفتهاند.[8] اوایل دهه ۱۹۸۰، سازمانهای محلی و دولت ملی و بنگاههای بینالمللی اهداگر، درگیرِ پایاندادن به ختنه زنان در این کشور بودهاند. یکی از سازمانهایی که نهضتی علیه ختنه زنان برپا کرده، «توستان» (Tostan) است. توستان در زبان ولوفی (زبان غالب در سنگال) یعنی «پیشرفت»؛ این سازمان، مساله ختنه زنان را نقض حقوق بشر میداند و با ترویج گفتگو و تلاش برای ایجاد اجماع در بین اعضای باهمستانها میکوشد تا آگاهی آنها را نسبت به عواقب جسمی و جانی این عمل افزایش دهد. در نتیجه، این باهمستانها میتوانند با اراده خویش تصمیم بگیرند که این عمل را کنار بگذارند. امروزه در سنگال، جنبش پایان دادن به ختنه زنان «از طریق همان روابط خانوادگی و قومیای که زمانی برای تثبیت آن به کار میرفت[9]. بهسرعت درحال همهگیر شدن است.
اهداف و مقاصد
مبارزه برای پایان دادن به ختنه زنان در سنگال، از یک روستا آغاز شد. در سال ۱۹۹۷، زنان روستای مالیکوندا بامبارا بهواسطه برنامه آموزشیای که توستان سازمان داده بود، نسبت به خطرات بهداشتی ختنه زنان آگاه شدند[10]. بحث درباره توقف این عمل سنتی در بین این زنان آغاز شد، بعد به شوهرانشان و سرانجام نیز به کدخدای روستا منتقل شد. این باهمستان عمدتا مسلمان، از ترس عواقب جسمی و جانی ختنه برای زنان و دختران روستا، و همچنین از این رو که قرآن آن را واجب شرعی به حساب نمیآورد، تصمیم گرفت این عمل را پایان دهد[11]. آنها با امام محلیشان، دمبا دیاوارا، مشورت کردند؛ وی نهایتا حکم داد که ختنه زنان در اسلام فریضه[ی دینی] نیست[12]. کمی بعد، مالیکوندا بامبارا تبدیل به نخستین روستایی در سنگال شد که توقف ختنه زنان را رسما اعلام کرد.
امام دیاوارا با الهام از «پیشرفت» باهمستان خود، خواستار کارهای بیشتری نیز شد. وی پس از مشارکت در برنامه آموزشی توستان گفت: «ما همگی به این نتیجه رسیدهایم که بسیاری از مشکلات سلامت دختران ما، از ختنه ناشی میشود. ما مصمم شدهایم تا علت این مشکلات را برطرف کنیم و بهداشت کلی باهمستانمان را بهبود بخشیم.[13]» اما امام دیاوارا متوجه شده بود که توقف ختنه زنان فقط در یک روستا کافی نیست. وی از روستایی به روستای دیگر میرفت و شخصا اقدام به افزایش آگاهی و آموزش دادن باهمستانهای همسایه درباره خطرات ختنه زنان میکرد. به خاطر تلاشهای وی بود که ۱۰ روستا متعهد شدند تا ختنه زنان را متوقف کنند؛ این حرکت، نخستین توقف جمعی این عمل در آفریقا به شمار میرود.[14]
اقدامات امام دیاوارا نمونهای است از ماموریت توستان که امیدوار است تا «جهانی بسازد که در آن با همه برخوردی یکسان و محترمانه شود، همه بتوانند به دور از آسیب زندگی کنند، و ابزارهایی داشته باشند تا بهوسیله آنها آینده خویش را تعیین کرده و توانمندیهای خویش را محقق سازند»[15]. فعالیتهای توستان بر این اصل محوری بنا شده است که باهمستان مسئولیت دارد تا افراد را جهت تحکیم حقوق خود یاری دهد؛ برنامه ویژه توستان برای توانمندسازی باهمستان، از مردان و زنان میخواهد تا آینده خود و باهمستانشان را خودشان ترسیم کنند، و برنامه درسی نیز بر طبق اهداف و آرمانهای مشترک اعضای باهمستان تنظیم شده است. توستان با فراهمکردن اطلاعات لازم جهت تصمیمگیری آگاهانه و سنجیده برای مشارکتکنندگان، تضمین میکند که عزم باهمستان برای توقف ختنه زنان هم عمیقا معنادار و هم راسخ باشد.
رهبری
مالی ملچینگ، بنیانگذار توستان، یک آمریکایی است که از ۱۹۷۴ تا کنون در سنگال کار و زندگی کرده است. وی که دانشآموخته دانشگاه داکار است و بعدها در سپاه صلح با انجیاو های سراسر این کشور بهطور داوطلبانه همکاری کرده، میگوید: «بسیاری از اقداماتی که در راستای توسعه و پیشرفت انجام میشد، نیازهای حقیقی و واقعیتهای باهمستانهای آفریقایی را برآورده نمیساخت.[16]» در دهه ۱۹۸۰، ملچینگ با تیم سنگالیاش اقدام به ایجاد یک برنامه آموزش غیر-رسمی برای باهمستانهای روستایی کرد؛ [هدف برنامه این بود] که اعضای باهمستان را فعالانه درگیر کند و فرهنگ و سنت و روشهای یادگیری سنتی آفریقایی را مهار کرده و [در راستای اهداف خود از آنها] بهره ببرند. توستان در ۱۹۹۱ و بر اساس نمونهای تاسیس شد که ملچینگ در طول آن سالها ایجاد کرده بود.
با این همه، رهبری رهبران محلی، کلید موفقیت این سازمان به شمار میرود. ملچینگ میگوید: «اعضای باهمستان، این جنبش تغییر را رهبری میکنند، و من فکر میکنم نکته اساسی کل این فرآیند همین است.»[17] هدف توستان این است که در زمینه فرهنگ محلی فعالیت کند و بنابراین به رهبران محلی نیاز دارد تا بهویژه از طریق کمیتههای مدیریت باهمستان که در روندی دموکراتیک انتخاب شدهاند و توستان آموزششان میدهد، باهمستانهای خود را بسیج کنند. این کمیتهها فعالیتهای توسعهبخشی را اجرایی و مدیریت میکنند، و متشکل از رهبرانی از همه سنین و همه جایگاههای اجتماعی هستند؛ هم رهبران مذهبی و سنتی، و هم آنهایی که اغلب در باهمستانها به حاشیه رانده شدهاند. در واقع، ۹ عضو از ۱۷ عضو کمیته مدیریت باهمستان باید زن باشند.[18] زنان با پذیرفتن چنین نقشهای برجستهای، در مقام رهبر قرار میگیرند و بهتر میتوانند اولویتهای باهمستانشان را تعیین کنند. این کمیتهها با همکاری یکدیگر میتوانند به مشکلات بپردازند و راهحلهایی ارائه کنند که به نفع تمام باهمستان است و نه صرفا به نفع کسانی که به طور سنتی قدرت یافتهاند. ملچینگ میگوید: «وقتی مردم چنین تصمیمهایی میگیرند که به عنوان یک باهمستان حقوق بشر را حقیقتا پذیرا شوند، خواهیم دید که هر نوع تغییری رخ خواهد داد»[19].
فضای مدنی
سنگال یکی از باثباتترین کشورها در آفریقا محسوب میشود و نظامی دموکراتیک و چند-حزبی دارد. نهادهای دموکراتیک این کشور از سال ۱۹۶۰ که از فرانسه استقلال یافت[20]، به نحو چشمگیری تقویت شدهاند و بسیاری از بیثباتیها و خشونتهایی که همسایگانِ این کشور در آفریقای غربی متحمل میشوند را دیگر تجربه نمیکند؛ انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۲ سنگال، که در آن رئیسجمهور وقت بهصورت صلحآمیزی قدرت را به رقیباش واگذار کرد، نشانه بلوغ دموکراتیک این کشور بود. گرچه سنگال هنوز از فساد و نبود شفافیت در بسیاری از بخشها رنج میبرد[21] اما بهواسطه فرهنگ دموکراتیک و جامعه مدنیِ پویایی که دارد، بر این چالشها چیره خواهد شد. آشنایی [مردم این کشور] با سازمانهای مدنی و سازماندهی باهمستانها، مزیتی برای فعالیت توستان به شمار میرود؛ چون مردم پذیرای مبادله ایدهها و مباحثات و کنشهای دموکراتیکی هستند که کلید موفقیت این سازمان محسوب میشود.
سنگالیها به پایبندی به کرسا یا همان احترام به دیگران، معروف هستند. زندگی اجتماعی گشوده و مداراگر سنگال، باعث شده تا گرایشهای ریشهدار مذهبی با نهادهای سکولار دولتی همزیستی صلحآمیزی داشته باشند. ۹۵درصد از سنگالیها به یکی از سه [گروهِ] اخوان المسلمین این کشور تعلق دارند. مذهب اسلام صوفیانهای که اکثر مسلمانان سنگال به آن عمل میکنند، گشودگی و پذیرش را ترویج میکند [22]و «با تاکید بر بخشهای از قرآن که مردم را به مدارا در عین تکثر تشویق میکند» احترام متقابل را گسترش میدهد .[23]چنین مشخصههایی کمک میکنند تا محیط مذهبی و فرهنگیای پرورش یابد که پذیرای میانهروی، تغییر و عدالت اجتماعی است.
دولت سنگال و رهبران مدهبی این کشور در مبارزه علیه ختنه زنان متحد شدهاند. در فوریه ۱۹۹۸، عبدو ضیوف، رئیسجمهور وقت سنگال، قانونی را اجرایی کرد که ختنه را غیرقانونی و مجازات یک تا پنج سال زندان برای آن در نظر گرفت. با این همه، مقاومتهایی شکل میگیرد. باهمستانهای محافظهکار، بهویژه در شمال این کشور، همچنان به «سنت»شان وفادار هستند. در سال ۲۰۰۹، خانواده قدرتمندی در شمال سنگال خواستار آن شد که قانون منع ختنه زنان لغو شود؛ ۲۰۰ مارابوت (رهبر اسلامی) نیز از خواسته آنها حمایت کردند.[24] در حالی که این مشاجره پوشش رسانهای قابل توجهای داشت، قانون سکولار نهایتا پیروز شد و در نتیجه ممنوعیت ختنه زنان اندکاندک مشروعیتی ملی پیدا کرد.
پیام و مخاطب
گرچه توستان ختنه زنان را برای سلامتی افراد خطرآفرین و نقض حقوق بشر میداند، اما این سازمان در نهایت باور دارد که باهمستانها باید بر اساس اراده و خواست خود به این نتیجه برسند. توستان در برنامه آموزشی جامعی که بالغ بر یک سال طول میکشد، اطلاعاتی را درباره عواقب مضر ختنه زنان برای این باهمستانها فراهم میکند. فاطو دیاکاتی، که در «برنامه توانمندسازی باهمستان» توستان شرکت داشته، توضیح داد: «برنامه آموزشی توستان به ما کمک کرد تا تاثیرات مضرِ ختنه زنان را بدانیم. این برنامه همچنین ما را از حقوق بشر و مسئولیتهایمان آگاه کرد.»[25]
این آگاهی، محصول دو مرحله مجزای یادگیری است. کوبی (آماده شدن برای کاشت) نخستین مرحله است؛ شامل درسهای شفاهی درباره مسئولیتهای مدنی، حل مشکلات، زندگی سالم، حقوق بشر، و دموکراسی است.[26]همانطور که ملچینگ گفت: «اولین قدم در این فرآیند آن است که بدانیم حقوقمان چیست و بدانیم که حق داریم با صدای بلند بگوییم “این اشتباه است.»[27] رهبران محلی، از جمله رهبران مذهبی، بخش لازم و ضروری این فرآیند هستند.[28] رهبران محلی، از جمله رهبران مذهبی، بخش لازم و ضروری این فرآیند هستند
مرحله دوم برنامه توانمندسازی باهمستان، “Aawde” نام دارد که به معنای «کاشت بذر» است.[29] در این مرحله، مشارکتکنندگان به پرورش مهارتهای سوادآموزی و ریاضیات و مدیریت پروژه میپردازند؛ یعنی تمام ابزارهایی که میتواند به آنها کمک کنند تا در زندگی و باهمستان خود، تغییرِ مثبتی ایجاد کنند. توستان همچنین انجمنهایی را سازماندهی میکند تا بحث و گفتگو را در میان اعضای باهمستان تسهیل سازد. این انجمنها فضایی برای پیر و جوان، مرد و زن، و افراد همه بخشها و جایگاههای اجتماعی فراهم میکنند تا در موقعیتی برابر درباره مشکلات و مسائلی که پیش روی باهمستانشان است بحث کنند و با همکاری یکدیگر راهحلهایی مطرح سازند. بر اساس اجماع اعضا، کمیته مدیریت باهمستان (که بهصورت دموکراتیک برگزیده شده) راهبردها را سازماندهی و مدیریت میکند.[30]
این فرآیند، در دیگر روستاهای سنگال و کشورهای دیگر نیز اجرا شده است؛ امروزه بیش از ۷هزار باهمستان در سراسر آفریقا به این اجماع رسیدهاند که ختنه زنان را متوقف سازند.[31] مشارکتکنندگان نه تنها راههای جایگزینی برای ختنه زنان پیدا کردهاند، بلکه باهمستانی متحد شده و اعتماد به نفس و مهارتهایی برای ایجاد تغییر پیدا کردهاند. بنیانگذار توستان، مالی ملچینگ میگوید: «ما در طول این ۲۰ سال فعالیت توستان، چیزهای زیادی یاد گرفتهایم، اما مهمترینشان این است که وقتی [موضوع] حقوق بشر در برنامه آموزشی غیر-رسمی گنجانده شود، میتواند مردم را توانمند سازد تا باهمستانها و زیست خود را به سمت مثبتی تغییر دهند.»[32]
وقتی باهمستانی تصمیم گرفته تا ختنه زنان را متوقف کند، ارادهاش را یکصدا به اطلاع همگان میرساند. مدیر برنامه توستان سنگال، خلیدو سی میگوید: «چون ختنه زنان عموما با ازدواج و جایگاه اجتماعی پیوند دارد، توقف [این عمل] نیازمند تصمیم جمعی تمام گروه ذینفع در ازدواج است. اعلانهای عمومی این امکان را به مردم میدهند تا چنین تعهد جمعیای بهوجود آید.»[33] این قدمی بسیار مهم و ضروری است چون «به مردم اجازه میدهد تا مشترکا عمل ختنه زنان را متوقف سازند و هیچ خانوادهای معترض نباشد یا کسی در جامعه انگ نخورد.»[34] این اعلانهای عمومی در روستاها به صورت سنتی نوین درآمده و با مراسمهایی نظیر قصهگویی سنتی و اجرای نمایشهایی توسط کودکان روستا درباره خطرات ختنه زنان همراه است.[35] توستان بیان میکند: «باهمستانهای سنگال به سوگند خویش متعهد هستند؛ اعلانهایی که در مجموعههای همگانی و مردمی ایراد میشوند، تاییدی بر پذیرش این هنجار جدید اجتماعی هستند.»[36]
رویدادهایی که پیرامون این اعلانهای عمومی درباره توقف ختنه زنان روی میدهند توجه رسانهها را نیز به خود جلب کرده، و بدینگونه بحث درباره ختنه زنان بهطور گستردهتری ترویج مییابد. هر چند، مهمترین راه برای انتشار آگاهی درباره ختنه زنان، دهان به دهان است. توستان برای دست یافتن به تعداد کافی افراد و باهمستانها، معتقد به «انتشار سازمانیافته» است.[37] از همه مشارکتکنندگان در برنامه توانمندسازی باهمستان انتظار میرود که اطلاعاتی که در کلاسهای توستان فراگرفتهاند را به دوستان و همسایگان خویش نیز آموزش دهند. سپس تمام روستا تشویق میشود تا با روستاهای همسایه کار کرده و نشستهایی را جهت انتشار اطلاعاتی که فراگرفتهاند سازمان دهد؛ وظیفهای که مشارکتکنندگان با جان و دل پذیرا میشوند.
توستان که از اهمیت درگیر کردن همه اعضای یک شبکه اجتماعی برای رسیدن به تغییر پایدار اجتماعی آگاه است، در مناطقِ مرزی و همچنین بین باهمستانهای سنگالیِ درون و بیرون از کشور نیز جلسههای بحث را فراهم میکند. امام دیاوارا میگوید: «گرچه روستاهای ما کوچک به نظر میرسند، اما پشت هر کدام از این روستاها روستاهای بسیار دیگری وجود دارد.»[38] این روش، موفقیت عظیمی در آفریقای غربی داشته است؛ از زمان آغاز برنامههای آموزشی توستان درباره حقوق بشر، بالغ بر سه میلیون نفر از این برنامهها بهرهمند شدهاند.[39]
فعالیتهای فراگستر
جنبش پایاندادن به ختنه زنان در سنگال ریشه در سه سطح محلی، ملی، و بینالمللی دارد. در سطح کشور، توستان با همکاری انجیاو هایی که در همین حوزه کار میکنند، و با مشارکتدادن مقامات دولتی در ماموریت و روش توسعهبخشی خود از طریق برگزاری سمینارها و نشستهای اطلاعرسانی، فعالیت خود را تقویت میکند. این شبکهگستری رهبران محلی و ملی را ترغیب ساخته تا یکدلانه خواستار پایانیافتن ختنه زنان شوند و کمک کنند تا گفتگویی مردمی درباره این موضوع شکل بگیرد. درست یک سال پس از اینکه نخستین روستا در سنگال اعلام کرد که ختنه زنان را متوقف میسازد، قانون منع این عمل تصویب شد. دولت سنگال، با همکاری شهروندان و سازمانهایی مانند توستان، همچنان به فعالیتهایاش جهت حذف ختنه زنان در کشور ادامه میدهد و نتایجِ نویدبخشی هم داشته؛ انتظار میرود ختنه زنان تا سال ۲۰۱۷ در سنگال ریشهکن شود.[40] ملچینگ تذکر میدهد که «ممکن است برخیها همچنان با توقف [ختنهی زنان] مخالف باشند، اما مهم این است که مردم بدانند ختنه زنان دیگر هنجار نیست و این عمل برای پذیرش اجتماعیشان دیگر لازم نیست.»[41]
فعالیت توستان این ثمره را داشته است که بالغ بر ۷هزار باهمستان در آفریقای غربی اعلام کردهاند ختنه زنان را متوقف میسازند؛ فعالیتی که زندگی تکتک دختران [این منطقه] را تغییر میدهد. یکی از مشارکتکنندگان توستان میگوید: «ما در گذشته با زنی که ختنه نشده بود هیچ تعاملی نداشتیم. با او غذا نمیخوردیم، از دست او آب نمینوشیدیم، حتی با او همنشینی هم نمیکردیم. … در گذشته زنان جرات نمیکردند عقایدشان را علنا بیان کنند.»[42] اما همینکه کشورهایی مانند سنگال تحت آموزش توانمندسازی قرار گیرند و فضایی پیدا کنند تا سنتهای خویش را نقد کرده و با آنها مقابله کنند، تغییر مثبت در تمام ابعاد ممکن خواهد شد. امام دمبا دیاوارا که نخستین اعلام جمعی برای توقف ختنه زنان را برگزار کرد، میگوید: «امروزه میتوانیم بگوییم که بیش از اجدادمان میدانیم. جهان ثابت نمیماند، بلکه مدام در حال تغییر است.»[43]
منابع بیشتر
Harouna, Sare. “Senegal Curbs a Bloody Rite for Girls and Women.” New York Times. 15 October 2011.
“Female Genital Mutilation.” World Health Organization. February 2014.
“Senegal Country Overview.” The World Bank. 16 October 2014.
Female Genital Mutilation in Senegal. German Organization for Development Aid. September 2011.
Female Genital Mutilation/Cutting Data and Trends. Population Reference Bureau. 2014.
“Senegal: Freedom in the World 2014.” Freedom House. January 2014.
“Female Genital Mutilation/Cutting: a statistical overview and exploration of the dynamics of change.” UNICEF. 2013.
Fettig, Megan E. “909 Communities Make History (Tostan News).” Where There Be Dragons. 21 January 2008.
“Senegal: Human Rights Key to Ending FGM/C.” UNFPA. 1999.
Masterson, Julia M., Swanson, Julie H. “Female Genital Cutting: Breaking the Silence,
Enabling Change.” International Center for Research on Women and The Centre for
Development and Population Activities. 2000.
Melching, Molly. “The Time is Now, the Place is Senegal.” Huffington Post. 30 September 2012.
کتابها
Melching, Molly. However Long the Night: Molly Melching’s Journey to Help Millions of African Women and Girls Triumph. HarperCollins Publishers, 2014. Print.
Soraya, Mire. The Girl with Three Legs: A Memoir. Lawrence Hill Books, 2011. Print.
Walker, Alice. WarriorMarks: FemaleGenitalMutilationandtheSexualBlindingofWomen. Mariner Books, 1998. Print.
ویدئوها
“The Cruel Cut.” Channel 4. 6 November 2013.
“Tostan: Empowering Communities to Abandon Female Genital Cutting.” Youtube. 19 February 2010.
“The Horrors of Female Circumcision.” CBN TV.
The Film that Changed the Law in Kurdistan. The Guardian.
Footnotes
[1] – Female Genital Cutting. Save the Children. 2014.
[2] – Ibid.
[3] – Ibid.
[4] – Ibid.
[5] – “Female Genital Mutilation.” World Health Organization. February 2014.
[6] – “Female Genital Mutilation/Cutting: a statistical overview and exploration of the dynamics of change.” UNICEF. 2013.
[7] – Female Genital Mutilation in Senegal. German Organization for Development Aid. September 2011.
[8] – Female Genital Mutilation/Cutting Data and Trends. Population Reference Bureau. 2014.
[9] – Harouna, Sare. “Senegal Curbs a Bloody Rite for Girls and Women.”“ New York Times. 15 October 2011.
[10] – Masterson, Julia M., Swanson, Julie H. “Female Genital Cutting: Breaking the Silence, Enabling Change.” International Center for Research on Women and The Centre for Development and Population Activities. 2000.
[11] – Ibid.
[12] – Ibid.
[13] – “Tostan: Empowering Communities to Abandon Female Genital Cutting.” Youtube. 19 February 2010.
[14] – Harouna.
[15] – Community Empowerment Program. Tostan: Dignity for All.
[16] – “Skoll Entrepreneur: Molly Melching.” Skoll Foundation. 2010.
[17] – “Skoll Entrepreneur: Molly Melching.”
[18] – Community Empowerment Program.
[19] – “Tostan: Empowering Communities to Abandon Female Genital Cutting.”
[20] – “Senegal Country Overview.” The World Bank. 16 October 2014.
[21] – “Senegal: Freedom in the World 2014.” Freedom House. January 2014.
[22] – Miles, William F.S. “Political Islam in West Africa: State-Society Relations Transformed.” Boulder: Lynne Rienner publishers. 2007.
[23]– Diouf, Mamadou. “Tolerance, Democracy, and Sufis in Senegal.” New York: Columbia University Press. 2013.
[24] – “Senegal: Human Rights Key to Ending FGM/C.” UNFPA. 1999.
[25] – “Tostan: Empowering Communities to Abandon Female Genital Cutting.”
[26] -“The Tostan Community Empowerment Program. Country Profile: Senegal.”
[27] – Molly Melching of Tostan: Dignity for All. Youtube. 21 October 2013.
[28] – “Senegal: Human Rights Key to Ending FGM/C.” UNFPA. 1999.
[29] – “The Tostan Community Empowerment Program. Country Profile: Senegal.”
[30] – Community Empowerment Program.
[31] – Community Empowerment Program.
[32] – Melching, Molly. “The Time is Now; the Place is Senegal.” Huffington Post. 30 September 2012.
[33] – Fettig, Megan E. “909 Communities Make History (Tostan News).” Where There Be Dragons. 21 January 2008.
[34] – Ibid.
[35] – Melching, Molly. “The Time is Now; the Place is Senegal.” Huffington Post. 30 September 2012.
[36] – “The Movement to Abandon FGC.” Tostan. Accessed 10 March 2015.
[37] – “Female Genital Mutilation/Cutting: a statistical overview and exploration of the dynamics of change.”
[38] – Harouna.
[39] – “Tostan: Communities ending violence against women and girls.”
[40] – Gueye, Malick. “Communities in Mauritania and Senegal Work Together Towards Abandoning Female Genital Cutting (FGC).” Tostan. 10 September 2014.
[41] – Fettig, Megan E. “909 Communities Make History (Tostan News).” Where There Be Dragons. 21 January 2008.
[42] – “Tostan: Empowering Communities to Abandon Female Genital Cutting.”
[43] – Ibid.