جشن «جشن جشنها» یا חג החגים (Haifa Festival of Festivals) برای اولین بار در سال ۱۹۹۳ در شهر حیفا، اسرائیل برگزار شد. این جشن هر ساله در ماه دسامبر برگزار میشود و همزمان با تعطیلات دینی سه مذهب یهودیت (حنوکا)، مسیحیت (کریسمس) و اسلام (میلاد پیامبر) است. هدف از ایجاد این جشن، تاکید بر همزیستی مسالمتآمیز ادیان مختلف در حیفا بود، شهری که به خاطر جمعیت متنوع و چندفرهنگیاش شهرت دارد.
گفتنیست که میلاد پیامبر اسلام را منابع اسلامی هفدهم ربیعالاول در ۵۷۰ میلادی (سال عامالفیل در تقویم اعراب شبهجزیره) ذکر کردهاند. اما مناسبتهای تقویم قمری در تقویم خورشیدی حرکت میکنند و بنابراین جشن گرفتن میلاد پیامبر اسلام در ماه دسامبر، صرفا به صورت نمادین است تا مسلمانان هم در «جشن جشنها» سهمی داشته باشند. تقویم اداری در اسرائیل همان تقویم میلادی و بنابراین خورشیدیست.
حیفا؛ محل برگزاری این جشن بینایمانی
گفتنیست که ۲۰ درصد از جمعیت حیفا را اعراب تشکیل میدهند که اکثریت آنها مسلمان و برخی از آنها مسیحیاند. تایمز اسرائیل از یک عرب مسیحی به نام حشیبون گزارش میدهد که در جشن ماه رمضان به همشهریهای مسلمان خود کمک میکند. این گزارش که در آوریل ۲۰۲۳ تنظیم شده یادآوری میکند که این نوع همدلیها و همکاریهای «بین ادیانی»، علیرغم افزایش تنش میان اسرائیل و فلسطین انجام میشود و نمونهای از روحیه صلحجویانه اهالی حیفاست.
حیفا، سومین شهر بزرگ اسرائیل، در شمال این کشور و بر دامنه کوه کارمل واقع شده است. این شهر به دلیل زیبایی طبیعی، تاریخ غنی و جمعیت متنوع خود، به عنوان یکی از مهمترین مراکز اقتصادی، فرهنگی و مذهبی در اسرائیل شناخته میشود.
تاریخ حیفا به بیش از ۳هزار سال پیش برمیگردد و در طول تاریخ تحت تاثیر تمدنهای مختلفی از جمله کنعانیان، فینیقیها، رومیها، عثمانیها و بریتانیا قرار گرفته است. در دوره قیمومیت بریتانیا، حیفا به یک بندر مهم تبدیل شد و امروز یکی از بزرگترین بنادر مدیترانه و قطب اقتصادی اسرائیل است.
حیفا خانه یهودیان، مسلمانان، مسیحیان و اعضای جامعه بهائی است. این ترکیب جمعیتی باعث شده که شهر به عنوان نمادی از همزیستی میان ادیان و فرهنگهای مختلف شناخته شود. محلههایی مانند وادی نیسناس و وادی صالحین معروف به زندگی مسالمتآمیز یهودیان و عربها هستند. حیفا همچنین میزبان مهاجران بسیاری از کشورهای مختلف است، از جمله روسیه، اتیوپی و سایر نقاط جهان.
حیفا مرکز جهانی بهائیان است و حرم بهاءالله و باغهای معلق بهائی (Bahá’í Gardens) در این شهر قرار دارند که از مکانهای مقدس این دین به شمار میروند. شهر حیفا به عنوان محلی برای رویدادهای فرهنگی، مانند جشنوارههای موسیقی، تئاتر و هنر شناخته میشود.
همچنین حیفا از مهمترین بنادر تجاری در دریای مدیترانه است و نقشی کلیدی در واردات و صادرات اسرائیل ایفا میکند. نیز یکی از مراکز مهم فناوری در اسرائیل است و پارک فناوری ماتام (Matam) که میزبان شرکتهای بزرگی مانند اینتل و گوگل است، در این شهر قرار دارد.
کوه کارمل چشماندازهای خیرهکنندهای از شهر و دریا ارائه میدهد و یک مقصد محبوب برای گردشگران است. حیفا دارای سواحل زیبایی مانند بات گالیم و دور است که محلی برای تفریح و ورزشهای آبی هستند. «جشن جشنها» در چنین محیطی و در چنین بافت اجتماعیای برگزار میشود.
اهداف و حواشی جشن
هدف اصلی این جشن، ترویج همزیستی، تحمل و احترام متقابل میان جامعه یهودی، مسیحی و مسلمان است. جشن جشنها شامل طیف وسیعی از فعالیتها است، از جمله نمایشهای هنری، کنسرتها، رقصهای محلی، بازارهای فرهنگی و کارگاههای هنری برای کودکان. این جشن همچنین شامل روشنکردن شمعهای حنوکا، تزیین درخت کریسمس و نمایشهای مرتبط با فرهنگ و تاریخ اسلامی است. رویدادهای مرتبط با جشن معمولا در محلههای تاریخی و زیبای حیفا، مانند منطقه وادی نیسناس، برگزار میشوند.
علیرغم هدف این جشن برای ایجاد اتحاد و دوستی، در طول سالها، برخی اختلاف نظرها و انتقادات از سوی رهبران مذهبی یهودی مطرح شده است. برخی از رهبران مذهبی به ترکیب جشنهای یهودی با مراسم ادیان دیگر اعتراض کرده و آن را مخالف اصول دینی خود دانستهاند. به عنوان مثال، راب آویگدور نِوِنزَل (רב אביגדור נבנצל)، از رهبران برجسته مذهبی، شرکت در این جشن را به دلیل ترکیب مناسبتهای یهودی با جشنهای ادیان دیگر، که ممکن است به عنوان نوعی “עבודה זרה” (عبادت بیگانه) تلقی شود، نامناسب دانسته است. یک سایت خبری اسرائیلی در دسامبر ۲۰۱۷ به نقل از آروتز شِوا (Arutz Sheva) گزارش میکند که رابی آویگدور نِوِنزَل به رابی حییم کانیهوسکی، یکی از تصمیمگیران برجسته در زمینه قوانین دینی یهودی در جامعه حریدی (Charedi)، نامهای نوشته و گفته است: «من با اندوه فراوان، دلی شکسته و نگرانی شدید این نامه را مینویسم… زیرا یک روند جدی در حال شکلگیری است که در آن تلاش میشود جشنهای مختلط حنوکا با حضور یهودیان، اعراب و مسیحیان، تحت حمایت شهرداری اورشلیم برگزار شود.»
گفتنیست که آروتز شوا یک رسانه خبری اسرائیلیست که معمولا به اخبار و دیدگاههای جوامع مذهبی و ملیگرای اسرائیل میپردازد و رابی کانیهوسکی Rabbi Chaim) Kanievsky) یکی از برجستهترین رهبران مذهبی و تصمیمگیران جامعه حریدی (یهودیان ارتدوکس فوقمحافظهکار) است. وی در مسائل فقهی و اجتماعی تاثیر زیادی در میان پیروان خود داشت. جامعه حریدی (Charedi Community) نیز به جامعه یهودیان فوقارتدوکس اسرائیل اشاره دارد که به رعایت دقیق قوانین دینی و فاصله گرفتن از تاثیرات دنیای مدرن معروف هستند.
رابی نِونزَل در این شکواییه اضافه کرده است که این رویداد توسط شهرداری اورشلیم حمایت مالی شده و توسط مرکز یک مرکز فرهنگی موسوم به «ایستگاه اول» First) Station) تامین بودجه شده است. «ایستگاه اول» یک مرکز فرهنگی و تفریحی در اورشلیم است که در گذشته یک ایستگاه قطار تاریخی بوده و اکنون به محلی برای برگزاری رویدادها و جشنها تبدیل شده است.
نونزل در استدلالی که میآورد آمیختن یک جشن کهن یهودی را با جشنهای اسلامی و مسیحی به نوعی بتپرستی مرتبط میکند و میگوید: «کل ایده حنوکا از جنگهای هَسمونیان علیه بتپرستی سرچشمه گرفته است. چگونه میتوان یک جشن حنوکا را به یک رویداد مرتبط با بتپرستی تبدیل کرد؟»
جنبش یهودی موسوم به هسمونیان (Hasmonean) در قرن دوم پیش از میلاد علیه امپراتوری سلوکی شکل گرفت و منجر به جنگهایی شد که نتیجه آن بازپسگیری معبد دوم اورشلیم بوده است. به نظر میرسد دیدگاه این مقام مذهبی یهودی، نوعی نابگرایی دینی باشد که در تمامی سنتهای دینی نمایندگانی دارد. به عنوان نمونه، ابوالفضل برقعی که منتقد شیعه بوده و با ارجاع به اصول سنت اسلامی جریانهای دیگر و پدیدههای فرهنگی دیگر را در ایران نقد میکرد. او علاوه بر شیعیان، شاعران مشهور ادبیات فارسی و صوفیان و عارفان را هم به تندی نقد میکرد و محتواهای تولیدشده آنان را بعضا نزدیک به شرک و کفر میدانست.
با این وجود، این جشن از ناحیه دولت اسرائیل، همچنان به عنوان یک رویداد مهم فرهنگی و گردشگری در حیفا برگزار میشود و بازدیدکنندگان بسیاری را از سراسر اسرائیل و جهان جذب میکند.