چرا قهرمان شطرنج آمریکا حاضر به بازی در ایران نمی‌شود

در ماه فوریه سال ۲۰۱۷ مسابقات قهرمانی شطرنج دنیا در ایران برگزار خواهد شد. قهرمان آمریکا در این مسابقات نخواهد بود. "نازی پاکیدزه-بارنز" در اعتراض به سیاست حجاب اجباری جمهوری اسلامی از شرکت در این مسابقات انصراف داد. اجرای این قانون در ایران فارغ از ملیت یا دین زنان، به شدت پیگیری می‌شود و به همین خاطر شامل حال همه ۶۴ شرکت‌کننده این مسابقات نیز خواهد شد. نازی در شبکه‌های اجتماعی نوشته است: «به نظرم غیر قابل قبول است که مسابقات قهرمانی زنان دنیا در کشوری برگزار شود که زنان از حقوق اساسی خود محروم هستند و به عنوان شهروندان درجه دوم با آنان برخورد می‌شود.» وی همچنین نوشت: «هرگز راضی به سر کردن حجاب و حمایت از سرکوب زنان نمی‌شوم حتی اگر به قیمت از دست دادن یکی از مهم‌ترین مسابقات دوران فعالیتم باشد.» (بر اساس قوانین این مسابقات، با از دست دادن این مسابقه وی قادر نخواهد بود تا سال ۲۰۱۹ به مسابقات بازگردد.)

خانم پاکیدزه-بارنز که متولد روسیه است و اکنون در لاس‌وگاس آمریکا زندگی می‌کند، در همین راستا یک کمپین جمع‌آوری امضای آنلاین به راه انداخت تا از فدراسیون جهانی شطرنج بخواهد یا کشور محل برگزاری مسابقه را عوض کند و یا قانون حجاب اجباری را از روی شرکت‌کنندگان بردارد. کمپین وی تاکنون بیش از ۱۶ هزار امضا جمع‌آوری کرده است.

به خاطر پافشاری بر این اعتراض، این دختر ۲۲ ساله ناخواسته تبدیل به چهره جدید یک ماجرای سیاسی قدیمی در ورزش ایران شده است. ماجرایی که با فشار فدراسیون جهانی فوتبال بر ایران شروع شد که خواستار لغو ممنوعیت حضور زنان در ورزشگاه‌ها بود، بعدتر نیز جامعه جهانی ورزشکاران به فدراسیون جهانی والیبال تاختند که چرا چنین رویکرد مشابهی را در قبال ورزش ایران و حضور زنان در استادیوم اتخاذ نمی‌کند. پاکیدزه-بارنز آتشی قدیمی را دوباره در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، به ویژه در ایران که زنان برای دهه‌های متمادی در حال مبارزه با این بی‌عدالتی‌ها هستند، روشن کرده است.

این مشکل بعد از انقلاب سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷)، که حکومت شاهنشاهی را با نظام دینی آیت الله خمینی به عنوان ولی فقیه جمهوری اسلامی جایگزین کرد، شروع شد. نظام جدید سن ازدواج را برای دختران از ۱۸ سال به ۱۳ سال کاهش داد، درمانگاه‌های تنظیم خانواده را بست، سقط جنین را غیرقانونی اعلام کرد، و چند همسری را قانونی کرد. با تفسیر سفت و سخت از متن قرآن، این نظام اسلامی زنان را از اساسی‌ترین حقوق خویش محروم کرد، حقوقی مثل: آواز خواندن در اماکن عمومی، دوچرخه‌سواری، و ترک کشور بدون اجازه همسر.

دست آخر هم این که اگر خانم پاکیدزه-بارنز در این مسابقات شرکت می‌کرد و نمی‌خواست حجاب اجباری اسلامی را بر سر کند، در واقع قانون شریعت یا قانون اسلام را زیر پا گذاشته بود.

سرنوشت این مسابقه آن شد که در ایران برگزار شود، چون هیچ کشور دیگری حاضر به میزبانی مسابقات نشد. رئیس فدراسیون جهانی شطرنج، جفری برگ، در مصاحبه‌ای در همین ماه اعلام کرد: «بازیکنان شطرنج باید به قوانین کشورهای مختلف احترام بگذارند.» رئیس فدراسیون شطرنج ایران، مهرداد پهلوان‌زاده نیز با این گفته موافقت کرده و گفت: «در همه جای دنیا، قوانینی وجود دارد مبنی بر این‌که چگونه باید بدن را پوشاند. هیچ جای دنیا به افراد اجازه نمی‌دهد که لخت و بدون لباس در ملاء عام حاضر شوند.»

اما روزنامه‌نگار و فعال ایرانی، مسیح علی‌نژاد باور دارد آن‌ها اصل نکته را از نظر انداخته‌اند. وی هفته گذشته به وایس ورزشی گفت: «این قانونی تبعیض‌‌آمیز است و مساله تفاوت فرهنگی نیست. دولت ایران تمام زنان‌ها - حتی زنان غیر ایرانی و غیر مسلمان و کودکان - را مجبور می‌کند که حجاب بر سر کنند. تمام زنان باید به پا خیزند و به این وضعیت اعتراض کنند. با قبول کردن حجاب اجباری شما به دولت ایران قدرت بیشتری می‌دهید که حتی بیشتر زنان را سرکوب کند.»

مجازات نقض کردن حجاب اجباری از مجازات شلاق تا حبس متفاوت است. طبق گفته خانم علینژاد از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۵، ۳.۶ میلیون زن ایرانی به خاطر پوشش نامناسب دستگیر شده‌اند و این پوشش نامناسب یعنی پوشیدن شل و ول روسری، نشان دادن مقدار زیادی مو، یا نشان دادن گردن و سینه. در ماه مارس گذشته هشت مدل زن اینستاگرامی در ایران بازداشت شدند به این دلیل که سر بدون حجاب خود را نشان داده بودند. یک ماه بعد هم رئیس پلیس تهران، حسین ساجدی‌نیا، هفت هزار مامور مخفی استخدام کرد تا به جنگ بی‌حجابی و بدحجابی بروند.

خانم علینژاد که خود مجبور به ترک ایران شده و اکنون در نیویورک زندگی می‌کند، کمپین آزادی‌های یواشکی را روی تنها رسانه‌ای که برای زنان ایرانی در دسترس است، یعنی شبکه‌های اجتماعی، به راه انداخته است. در این کمپین وی زنان را دعوت می‌کند تا عکس‌های بدون حجاب خود را به اشتراک بگذارند. این کمپین بیش از یک میلیون هوادار دارد.

خانم علینژاد می‌گوید: «این نازی نیست که مسابقات را بایکوت کرده است، بلکه این جمهوری اسلامی‌ست که نازی را از شرکت در این مسابقات محروم کرده است. وی حق شرکت در مسابقات جهانی را کسب کرده و شایستگی خود را نشان داده است، این جمهوری اسلامی‌ست که اکنون مانع دیگری بر سر راه وی گذاشته و می‌گوید تو تنها در صورتی می‌توانی در مسابقات شرکت کنی که حجاب اجباری را رعایت کنی. کجای قوانین فدراسیون جهانی شطرنج می‌گوید که کشورها می‌توانند قواعد مذهبی خود را بر شرکت‌کنندگان تحمیل کنند؟»

گری والترز، رئیس فدراسیون شطرنج ایالات متحده با این گفته موافق است و از تصمیم قهرمان شطرنج آمریکا حمایت کرده است. والترز می‌گوید: «ما به فدراسیون جهانی شطرنج یادآوری کردیم که الزام پوشش حجاب اجباری یا هر نوع الزام پوششی دیگر با قوانین فدراسیون جهانی شطرنج در تضاد است.» (ماده یک. بند ۲ که می‌نویسد: فدراسیون جهانی شطرنج هر گونه رفتار تبعیض‌آمیزی را که ماهیت ملی، سیاسی، نژادی، مذهبی یا جنسیتی داشته باشد منع می‌کند.)

سوزان پولگار، رئیس کمیسیون شطرنج زنان در فدراسیون جهانی، درخواست وایس را برای نظر دادن در این خصوص بی‌پاسخ گذاشت ولی در شبکه‌های اجتماعی پیام خود را این‌گونه عنوان کرد: «هیچ شخصی از کمیسیون شطرنج زنان در فدراسیون جهانی، شامل خود من، از اقدام هیچ دولتی حمایت نکرده است. در واقع خود من مشخصا گفته‌ام اگر هر بازیکنی مشکلی با این نحوه برگزاری مسابقات دارد، وی می‌تواند و باید نظرش را به کمیسیون زنان اعلام کند و ما آن را در جلسه بعدی خود بررسی خواهیم کرد. تاکنون کمیسیون شطرنج زنان در فدراسیون جهانی هیچ شکایت رسمی از هیچ‌یک از ۶۴ شرکت‌کننده مسابقات دریافت نکرده است.»

پاکیدزه-بارنز خیلی اهل حضور در عرصه عمومی نیست و به درخواست ما برای مصاحبه پاسخ نداد. اما بر خلاف روحیه اجتناب‌پذیر وی از قرار گرفتن در محور توجه، به گفته خانم علینژاد این اقدام وی باعث شده محبوبیت و فالوئرهای فراوانی را در میان زنان فعال ایرانی پیدا کند.

آتنا دائمی یکی از این فعالین است. محکوم به هفت سال حبس، به قید وثیقه آزاد و منتظر نتیجه دادگاه تجدیدنظر است. اتهامات آتنا شامل این موارد است: اعتراض علیه اعدام در ملاء عام، دانلود کردن آهنگ‌های اعتراضی، حمایت از حقوق کودکان، و انتشار عکسی از خود در شبکه‌های اجتماعی بدون حجاب. در حالی که آتنا اکنون به قید وثیقه آزاد است ولی دست از مبارزه برای حقوق بشر بر نمی‌دارد. وی کمپینی در حمایت از تصمیم خانم پاکیدزه-بارنز به راه انداخته است و با جمع‌آوری امضا و ارسال نامه‌ای به فدراسیون جهانی شطرنج این مساله را آشکار کرد که حجاب نه بخشی از فرهنگ ایرانی بلکه قانونی‌ست که توسط حکومت مذهبی بر زنان تحمیل شده است. در این نامه او از فدراسیون جهانی شطرنج خواست تا از ایران بخواهد مسابقات را بر اساس استانداردهای جهانی برگزار کند. به گفته وی این نامه بدون پاسخ باقی ماند.

دیگر حامیان نازی پاکیدزه-بارنز را این افراد تشکیل می‌دهند: گری کاسپاروف، قهرمان جهان، نایجل شورت، استاد بزرگ انگلیس، کارلا هردیا، قهرمان قاره آمریکا. هردیا که اکنون مربی شطرنج در دانشگاه تگزاس تک است، به سی‌ان‌ان گفت: «این ماجرا فقط مربوط به ۶۴ بازیکن نمی‌شود، این یک مساله جهانی است، مساله حقوق زنان است. و به همین دلیل است که من هم اعتراض می‌کنم. ورزش‌ باید از این‌گونه تبعیض‌ها دور باشد.»

اما میترا حجازی‌پور، یکی از پنج استاد بزرگ ایران، نگران این است که این بایکوت‌ها به عرصه حساس ورزش زنان در ایران آسیب بزند، عرصه‌ای که هم اینک نیز بودجه بسیار کمی دریافت می‌کند و همیشه تحت سیطره قوانین اسلامی است، حتی وقتی ورزشکاران در خارج از کشور مسابقه می‌دهند. او به گاردین گفت: «این مسابقات بزرگ‌ترین رویداد ورزشی زنان خواهد بود که تاکنون در ایران برگزار شده است. ما قادر به میزبانی قهرمانی زنان در هیچ مسابقه و ورزش دیگری نبوده‌ایم. درست نیست که اینک این مسابقات را بایکوت کنیم. این مسابقات برای زنان ایرانی مهم است، این فرصتی برای ماست که قدرت‌مان را نشان دهیم.»

خانم دائمی از طریق یک واسطه با وایس ورزشی از خانه‌اش در تهران صحبت کرد. در حالی که او برای نظر خانم حجازی‌پور احترام قائل بود، محترمانه با آن مخالفت کرد: «ما برای بیش از سی سال شاهد این هستیم که سیاست‌مداران زن، عزت خود را گرامی نمی‌دارند.» او اشاره به سیاست‌مداران زن غربی دارد که هنگام بازدید از ایران حجاب بر سر کرده‌اند. وی ادامه داد: «وقتی گردشگران، ورزشکاران، و دیپلمات‌ها حجاب بر سر می‌کنند، در واقع از این اقدام حکومت حمایت می‌کنند و سال‌ها تلاش فعالان زن ایرانی را هدر می‌دهند.»

آتنا می‌گوید: «بر سر کردن یک روسری برای یک لحظه شاید سرگرم‌کننده به نظر برسد ولی برای ما حکم حبس ابد است. نازی خیلی شجاع بود که از شانس قهرمانی دست کشید و پای انتخاب خود ایستاد. او اولین زن غربی هم است که می‌گوید من برای عزت نفس خویش اعتراض کردم.»

 

گرچه نازی شانس خود را برای به دست آوردن قهرمانی جهان از دست خواهد داد اما در این اقدام خود ثابت قدم است. او به طور علنی گفته است: «من مفتخرم که نماینده ایالات متحده در مسابقات قهرمانی شطرنج زنان هستم، اما اگر این وضعیت بدون تغییر باقی بماند، من قطعا در آن شرکت نخواهم کرد.»

 

۲۶ اکتبر ۲۰۱۶ – جان فلوریو و اوزی شاپیرو – وایس ورزشی

 

دانش‌آموختگان توانا می‌گویند

درک بهتری از اوضاع جامعه خود پیدا کردم. فهمیدم اکثر مشکلات در چه چیزی ریشه دارد و باید از این به بعد چه جهت‌گیری داشته باشم. قدم بعدی‌ام حرکت از زندگی بنده‌وار به سوی زندگی شهروندی است.
- سروش، فارغ التحصیل دوره تارنمای دموکراسی

پیوند با توانا

RSS
از اخبار جدید بر روی سایت توانا مطلع شوید
Facebook
ما را در فیس بوک دنبال کنید
Twitter
به توانا در توییتر بپیوندید
کانال توانا در یوتوب را مشاهده کنید
Google+
به توانا در گوگل پلاس بپیوندید