وجدان در محاصره؛ یادداشتهایی درباره دین، دولت، سکولاریسم و تمامیتخواهی
چه کسی حق دارد به نام حقیقت برای وجدان انسان قانون بنویسد؟ نه فقط برای رفتار بیرونی او، بلکه برای باور، شک، وفاداری و تصویری که از خود و جهان دارد. هر جامعهای ناچار است قانون داشته باشد اما هنگامی که قدرت، کلیسا، دولت، فرقه یا ایدئولوژی بخواهد از سامان زندگی عمومی فراتر رود و […]
طلسم فرمانبری؛ نگاهی به چهار رهبر کاریزماتیک و فرقههای آنان
فرقهها همیشه با خشونت آغاز نمیشوند. گاه با وعدهای معنوی و آرامشبخش شروع میشوند، با احساس تعلق، با آغوشی که طردشدگان را میپذیرد، با زبانی که رنج آدمی را میفهمد و با رهبری که خود را آموزگار، نجاتبخش، مرشد یا واسطه حقیقت نشان میدهد. خطر از جایی آغاز میشود که اطاعت محور اصلی رابطه را […]
همدلی از همزبانی خوشتر است؛ درباره همدلی، مدارا و زندگی مشترک
گفتوشنود از جایی آغاز میشود که شنیدن دشوار میشود. مدارا در زمانی که همه شبیه هم فکر میکنند هنر بزرگی نیست. دشواری از آنجا شروع میشود که با سخنی روبهرو میشویم که خوشایندمان نیست، با باوری که از آن فاصله داریم، با نقدی که ما را میآزارد یا با رنجشی که میان ما و دیگری […]
وقتی تعصب فرمان میدهد؛ درباره تعصب، قدرت، دین و مقاومت
یقین همراه با تعصب اگر به دست قدرت بیفتد راه را برای طرد، سرکوب و خشونت باز میکند. تاریخ بارها نشان داده است که تعصب فقط یک احساس درونی نیست؛ میتواند محکمه بسازد، کتاب بسوزاند، جانها را خاموش کند، هنر را ممنوع کند، علم را به دادگاه بکشاند و زندگی انسانها را به نام «حقیقت»ی […]
ما، دیگری و امکان همزیستی؛ درباره ایمان، ناباورمندی و حقوق برابر شهروندی
جهان انسانی از از تفاوتها ساخته شده است. آدمیان یکسان نمیاندیشند، یکسان ایمان نمیآورند، یکسان شک نمیکنند و یکسان زندگی را معنا نمیکنند. یکی جهان را از دریچه دین میبیند، دیگری از راه خرد، یکی در سنت خانه دارد و دیگری در پرسش و تردید. مسئله از همینجا آغاز میشود: آیا جامعه میتواند این تفاوتها […]
زیر سقف یک وطن؛ نگاهی به چند چهره تجددخواه و روادار
وطن، سقف بالای سر مردمانی است که با هم میزیند. اما این سقف چه وقت امن است و ترسی از فروریختنش نیست؟ وقتی بر مناسبات انسانی جهان مدرن بنا شده باشد و زیر سایه آن، همه از حقوق و کرامت و آزادی بهرهمند باشند. وگرنه وطن برای همه ساکنان یک سرزمین مشترک، خانه امن و […]
از دل سنت دینی، در برابر تعصب
نقد تعصب دینی همیشه از بیرون دین برنخاسته است. گاه تیزترین پرسشها و تردیدها دقیقا از جایی سر برآوردهاند که سنت، تقدس و اقتدار دینی در آن ریشه دارد؛ از زبان دیندارانی که با متن دینی زیستهاند اما آن را ملک طلق جزماندیشان نمیدانند. این پرونده گفتوشنود روایت پنج چهره است: چهار چهره از ایران […]
دیگری دشمن نیست؛ پنج مطالعه موردی درباره ایمان، ناباورمندی و هنر همزیستی و رواداری
آدمی فقط به نان زنده نیست؛ با معنا نیز زندگی میکند. یکی معنا را در نیایش میجوید، یکی در خرد، یکی در سنت، یکی در پرسش و شک و دیگری در باور و نگاهی شخصی. جهان انسانی از همین راههای گوناگون ساخته شده است؛ راههایی که گاه از کنار هم میگذرند، گاه به هم میرسند […]
خلافت کوردوبا؛ رواداری مذهبی یا یک سراب تاریخی؟
خلافت کوردوبا[1] که در قرن دهم میلادی در منطقه اندلس (اسپانیای تحت سلطه اسلامی) شکل گرفت، غالبا به عنوان یکی از نمونههای نسبتا بردبار شکوفایی فرهنگی تحت تسلط دینی شناخته میشود. در دوران خلافت عبدالرحمان سوم و سپس پسرش، الحَکم دوم، در این منطقه از اروپا، مسلمانان، مسیحیان و یهودیان در جامعهای زندگی میکردند که […]
نیایشگاه لوتوس در دهلی؛ نیایشگاهی برای همگان، الگویی از فضای مشترک دینی
در شهری متنوع به لحاظ دینی و فرهنگی مانند دهلی، نیایشگاه لوتوس به این دلیل برجسته است که برای استقبال از همگان ساخته شده است. نیایشگاه لوتوس در دسامبر ۱۹۸۶ (حدود دی ۱۳۶۵) برای عموم گشوده شد. ۹ در برای ورود بازدیدکنندگان به تالار مرکزی بزرگ نیایش تعبیه شده است؛ جایی که در آن مداح، […]